MIKRO, MEZO VA MAKRO DARAJALARNING O‘ZARO INTEGRATSIYASIGA ASOSLANGAN KO‘P DARAJALI MODEL ARXITEKTURASINI SHAKLLANTIRISHNING METODOLOGIK TAMOYILLARINI ISHLAB CHIQISH

Abstract

Ushbu maqolada ko‘p darajali yondashuvning (multi-level approach) mikro–mezo–makro darajalarda qanday o‘zaro bog‘lanishi nazariy va metodologik jihatdan asoslanadi hamda shu bog‘liqliklarni hisobga olgan holda model arxitekturasini shakllantirish tamoyillari ishlab chiqiladi. Mikro daraja agentlar (shaxs, xo‘jalik subyekti, jamoa a’zosi) xatti-harakati va lokal o‘zaro ta’sirlarni; mezo daraja institutlar, tarmoqlar, tashkilotlar, texnologik rejimlar va “qoidalar to‘plami”ni; makro daraja esa sekin o‘zgaruvchi kontekst (madaniyat, siyosiy-iqtisodiy landshaft, global trendlar)ni ifodalaydi. Darajalararo bog‘lanishlar (bottom-up, top-down va ko-evolyutsion)ni aniq formalizatsiya qilmasdan turib, real tizimlarni tushuntirish hamda bashoratlashda “o‘lchamlararo” xatolar (micro–macro gap, ecological fallacy) yuzaga kelishi ko‘rsatiladi. Maqolada tizimlar nazariyasidagi ierarxik tuzilma va “deyarli parchalanuvchanlik” g‘oyasi modelni modullashtirish, interfeyslar va bog‘lovchi mexanizmlarni aniqlashga metodologik asos bo‘lishi asoslanadi. Shuningdek, ijtimoiy tizimlar, sotsiotexnik o‘zgarishlar va ijtimoiy-ekologik tizimlar bo‘yicha ko‘p darajali konsepsiyalarni birlashtiruvchi arxitektura taklif etiladi.