IQLIM O‘ZGARISHI BO‘YICHA SUD ISHLARI VA ULARNING ATROF-MUHIT SIYOSATINI MUSTAHKAMLASHDAGI ROLI: XALQARO AMALIYOT VA O‘ZBEKISTON UCHUN ISTIQBOLLAR

Mualliflar

  • Kamilov Oybek Hamidjonovich Muallif
  • Mirzaturg‘unova Nigoraxon Mirzaanvar qizi Muallif

Abstrak

Iqlim o‘zgarishlari bugungi kunda faqat ekologik muammo bo‘ib qolmay, huquqiy jihatdan ham davlatlar oldiga yangi vazifalar qo‘ymoqda. So‘nggi o‘n yilliklarda ko‘plab mamlakatlarda hukumatlar va yirik kompaniyalar iqlim majburiyatlarini bajarmagan holatlarda sudga berilmoqda. Bu hodisa “climate change litigation” deb atalib, davlat iqlim siyosatini o‘zgartirishning yangi vositasiga aylandi. Peel va Osofsky (2015) ta‘riflaganidek, iqlimiy adolat — bu “davlatlar va korporatsiyalarni iqlim majburiyatlariga javobgar qilishning huquqiy mexanizmi” (p. 12). Mazkur mexanizm so‘nggi o‘n yilda xalqaro miqyosda keng tarqalib, ekologik boshqaruvni mustahkamlashning samarali vositasiga aylandi. Mazkur maqolada ushbu institut xalqaro huquq va ekologik boshqaruv nuqtai nazaridan ko‘rib chiqiladi. Xususan, Niderlandiya, AQSh va Pokistondagi uchta yirik sud ishi — Urgenda, Juliana va Leghari ishlari — tahlil qilinadi hamda ularning davlat siyosatiga ta‘siri baholanadi. Markaziy Osiyoda, jumladan O‘zbekistonda mavjud ekologik muammolar — suv taqchilligi, iqlim o‘zgarishlarining qishloq xo‘jaligiga ta‘siri — va bu muammolarni hal qilishda huquqiy mexanizmlarning roli o‘rganiladi. O‘zbekistonning Parij bitimi bo‘yicha majburiyatlari va milliy qonunchilikdagi bo‘shliqlar aniqlanadi. Maqola oxirida O‘zbekistonda iqlim bo‘yicha sud ishlari amaliyotini joriy etish uchun tavsiyalar beriladi.

Iqtiboslar

Burger, M., & Tigre, M. A. (2023). Global Climate Litigation Report: 2023 Status Review. Sabin Center for Climate Change Law & UNEP.

Burns, W. C. G. (2021). Climate Change Litigation in the United States: The Juliana Case and Beyond. Environmental Law Reporter, 51(3), 10232–10248.

BVerfG (Bundesverfassungsgericht). (2021). Order of the First Senate of 24 March 2021 – 1 BvR 2656/18. Federal Constitutional Court of Germany.

CAIAG (Central Asian Institute for Applied Geosciences). (2019). Regional Climate Change Assessment for Central Asia. Bishkek: CAIAG Press.

Hoge Raad der Nederlanden (Supreme Court of the Netherlands). (2019). Judgment of 20 December 2019, ECLI:NL:HR:2019:2006 (Urgenda Foundation v. State of the Netherlands). https://uitspraken.rechtspraak.nl/inziendocument?id=ECLI:NL:HR:2019:2007

IPCC. (2021). Summary for Policymakers. In: Climate Change 2021: The Physical Science Basis. Contribution of Working Group I to the Sixth Assessment Report. Cambridge University Press, pp. 3–32. https://doi.org/10.1017/9781009157896.001

IPCC. (2022). Climate Change 2022: Mitigation of Climate Change. Contribution of Working Group III to the Sixth Assessment Report. Cambridge University Press. https://doi.org/10.1017/9781009157896

Kelsey, A. (2020). Juliana v. United States and the Constitutional Right to a Stable Climate. Harvard Environmental Law Review, 44(2), 385–425.

Khan, M. S. (2016). The Lahore High Court's Climate Judgment: Setting New Standards for Environmental Rights in Pakistan. South Asian Journal of Environmental Law, 4(1), 1–28.

Lemos, M. C., & Agrawal, A. (2006). Environmental Governance. Annual Review of Environment and Resources, 31, 297–325.

Nachmany, M., Fankhauser, S., Setzer, J., & Averchenkova, A. (2017). Global Trends in Climate Change Legislation and Litigation. Grantham Research Institute on Climate Change and the Environment, LSE.

Peel, J., & Osofsky, H. M. (2015). Climate Change Litigation: Regulatory Pathways to Cleaner Energy. Cambridge University Press.

Peel, J., & Osofsky, H. M. (2018). A Rights Turn in Climate Change Litigation? Transnational Environmental Law, 7(1), 37–67.

Rio Deklaratsiyasi. (1992). Rio Declaration on Environment and Development. United Nations Conference on Environment and Development. UN Doc. A/CONF.151/26.

Setzer, J., & Higham, C. (2021). Global Trends in Climate Change Litigation: 2021 Snapshot. Grantham Research Institute on Climate Change and the Environment, London School of Economics.

UNFCCC. (2015). Paris Agreement. United Nations Framework Convention on Climate Change. FCCC/CP/2015/10/Add.1.

van Asselt, H., & Brewer, T. (2021). Addressing Competitiveness and Leakage Concerns in Climate and Energy Policy. Climate Policy, 21(3), 278–291.

Wewerinke-Singh, M., & Yu, C. (2019). Protecting the Right to Life from Climate Change: Obligations Under Human Rights Law. Review of European, Comparative and International Environmental Law, 28(2), 145–158.

Wilensky, M. (2015). Climate Change in the Courts: An Assessment of Non-US Climate Litigation. Duke Environmental Law and Policy Forum, 26(1), 131–179.

World Bank. (2021). Central Asia Water Resources Management. Washington, D.C.: The World Bank Group.

O‘zbekiston Respublikasi Konstitutsiyasi. (2023). O‘zbekiston Respublikasi Konstitutsiyasi (yangi tahrirda). Toshkent: O‘zbekiston Respublikasi Oliy Majlisi.

O‘zbekiston Respublikasi. (1992). Tabiatni muhofaza qilish to‘g‘risidagi Qonun. Toshkent: O‘zbekiston Respublikasi Oliy Kengashi.

O‘zbekiston Respublikasi. (1996). Atmosfera havosini muhofaza qilish to‘g‘risidagi Qonun. Toshkent: O‘zbekiston Respublikasi Oliy Majlisi.

UzA (O'zbekiston Milliy Axborot Agentligi). (2025, 12-mart). O'zbekiston Orhus konvensiyasiga rasmiy qo'shildi. https://uza.uz/uz/posts/ozbekiston-orxus-konvenciyasiga-rasman-qoshildi_696901

##submission.downloads##

Nashr qilingan

2026-05-18

Nashr

Bo'lim

Articles

Iqtibos keltirish tartibi

Kamilov, O., & Mirzaturg‘unova, N. (2026). IQLIM O‘ZGARISHI BO‘YICHA SUD ISHLARI VA ULARNING ATROF-MUHIT SIYOSATINI MUSTAHKAMLASHDAGI ROLI: XALQARO AMALIYOT VA O‘ZBEKISTON UCHUN ISTIQBOLLAR. Yangi O’zbekiston Ilmiy Tadqiqotlar Jurnali, 3(5), 173-182. https://www.in-academy.uz/index.php/YOITJ/article/view/49278
Innovative Academy RSC
Article metrics Views and PDF downloads
7 Views
0 Downloads