RAQAMLI MAKONDAGI JINOYATLAR VA ULARNING SUD-HUQUQIY TALQINI
Аннотация
Mazkur maqolada Oʻzbekistonda kiberjinoyatlar boʻyicha sud amaliy- otining normativ, statistik va doktrinal asoslarini tahlil qilinadi. Tadqiqotning markaziy gʻoyasi shundan iboratki, milliy amaliyotda kiber- jinoyat faqat Jinoyat kodeksining axborot texnologiyalari sohasiga bagʻishlangan maxsus normalari bilan cheklanmaydi; aksariyat hollarda u klassik Mulki tarkiblar, shaxsga doir maʼlumotlar himoyasi va elektron dalillar rejimi bilan kesishgan holda namoyon boʻladi. Oʻzbekiston Respublikasining “Kiberxavfsizlik toʻgʻrisida”gi Qonuni 3-moddasida kiberjinoyatchilik - axborotni egallash, uni oʻzgartirish, yoʻq qilish yoki axborot tizimlari va resurslarini ishdan chiqarish maqsadida kibermakonda dasturiy taʼminot va texnik vositalardan foydalanilgan holda amalga oshiriladigan jinoyatlar yigʻindisi deb ta’riflanadi, shu bois sud amaliyotining vazifasi faqat texnik hujumni tasvirlash emas, balki uning huquqiy mohiyatini aniqlashdan iborat. Maqolada Oliy sud plenum qarorlari, Oliy sudning 2024yilgi jinoyat ishlari bo‘yicha statistika byulleteni, Ichki ishlar vazirligi va Prezident uzurida e’lon qilingan rasmiy tahliliy ma’lumotlar, Markaziy bankning antifrod va onlayn kredit xavfsizligiga doir yangi normativ talablari, shuningdek mahalliy va xorijiy ilmiy manbalar asosida Oʻzbekistonda kiberjinoy- atlarning oʻsish surʼati, ularning sud-huquqiy kvalifikatsiyasi va amaliy muammolari ochib beriladi. Muallifning asosiy xulosasi shuki, bugungi milliy sud amaliyoti “klassik jinoyat + raqamli vosita” formulasidan “raqamli muhitning oʻzi jinoyatning maydoni, quroli va iziga aylangan” bosqichga oʻtgan.
Библиографические ссылки
Oʻzbekiston Respublikasi Konstitutsiyasi. https://lex.uz/acts/-20596.
Oʻzbekiston Respublikasi Jinoyat kodeksi. https://lex.uz/uz/docs/-111453.
Oʻzbekiston Respublikasining 2022-yil 15-apreldagi OʻRQ-764-son “Kiberx- avfsizlik toʻgʻrisida”gi Qonuni. https://lex.uz/acts/-5960604 .
Oʻzbekiston Respublikasining 2019-yil 2-iyuldagi OʻRQ-547-son “Shaxsga doir maʼlumotlar toʻgʻrisida”gi Qonuni. https://lex.uz/docs/-4396419.
Oʻzbekiston Respublikasi Oliy sudi Plenumining 2023-yil 23-iyundagi 17- sonli “Firibgarlikka oid ishlar boʻyicha sud amaliyoti toʻgʻrisida”gi qarori. https://lex.uz/docs/-6523582.
Oʻzbekiston Respublikasi Oliy sudi. Jinoyat ishlari bo‘yicha sudlarning 2024- yildagi faoliyat yakunlarining asosiy ko‘rsatkichlari. https://stat.sud.uz/ assets/uploads/criminal/pdf/criminal-2024-full.pdf
Oʻzbekiston Respublikasi Ichki ishlar vazirligi. Kiberjinoyatlarni jilovlash orqali xavfsiz kibermakon yaratish..., 2025-yil 7-may. https://gov.uz/oz/ iiv/news/view/52319
Oʻzbekiston Respublikasi Markaziy banki boshqaruvining 3513-sonli nizomi. https://lex.uz/docs/-6933268.
2026-yil 21-yanvarda 3759-son bilan roʻyxatdan oʻtgan onlayn kredit va bank kartalari bilan bogʻliq frod holatlarida moddiy zararni qoplash tartibi toʻgʻrisidagi Nizom. https://lex.uz/docs/8007760.
Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining 2026-yil 12-martdagi yigʻilishi axboroti. https://president.uz/oz/lists/view/9009.
Council of Europe. Convention on Cybercrime (Budapest Convention), CETS No. 185. https://www.coe.int/en/web/conventions/full-list?module= treaty-detail&treatynum=185.
United Kingdom. Computer Misuse Act 1990. https://www.legislation. gov.uk/ukpga/1990/18/contents.
Elomonov B.A. Kiber firibgarlik tushunchasi va uning oʻziga xos xususiy- atlar. Ilm-fan va innovatsiya ilmiy-amaliy konferensiyasi, 2023. https://in-academy.uz/index.php/si/article/download/17677/12223/15703.
Muxammatqulov Sh.E. Kiberjinoyatchilik va unga qarshi kurashish bo‘yicha normativ-huquqiy hujjatlar tahlili. 2023. https://in-academy.uz/index.php/ zdit/article/download/19073/13054.
Axmadaliyev M.E. Raqamli iqtisodiyotda kiberxavfsizlik muammolari va ularning xalqaro boshqaruv mexanizmlari. Oriental Renaissance, 2025. https://oriens.uz/media/journalarticles/12_Axmadaliyev_Mansurbek_Erkaboy_ ogli_64-75.pdf.
Otajonov A.A., Nazarov Sh.Oʻ. Kiberjinoyatchilik tushunchasi, turlari va unga qarshi kurashishning huquqiy choralari. Journal of Modern Develop- ment, 2026. https://journalss.org/index.php/mod/article/download/18651/17932.
Muhammadiyev A.Oʻ. Huquqiy informatika. Toshkent: Alisher Navoiy no- midagi Oʻzbekiston Milliy kutubxonasi nashriyoti, 2006. https://kutubxona. adpi.uz/preview?filename=huquqiyinformatika.pdf.
Загрузки
Опубликован
Выпуск
Раздел
Как цитировать
