CHATGPT VA BOSHQA AI PLATFORMALARIDAN FOYDALANISHNING TALABALAR MUSTAQIL FIKRLASH JARAYONIGA PSIXOLOGIK TA'SIRI
;
ChatGPT, sun'iy intellekt, mustaqil fikrlash, tanqidiy fikrlash, kognitiv avtonom, metakognitsiya, oliy ta'lim, O'zbekistonAbstrak
Sun'iy intellekt vositalari — xususan ChatGPT — oliy ta'lim talabalari orasida tezlik bilan tarqalmoqda va ularning bilish faoliyatiga bevosita ta'sir ko'rsatmoqda. Ushbu tadqiqot Qo'qon Davlat Universiteti talabalarida AI platformalaridan foydalanishning mustaqil fikrlash jarayoniga — tanqidiy fikrlash, kognitiv avtonom, metakognitsiya va ijodiy yondashuv — psixologik ta'sirini o'rganadi. Aralash metodli dizayn asosida 144 nafar talaba so'rovnoma orqali, 22 nafari yarim tuzilmali intervyu orqali o'rganildi. Tadqiqot natijalari AI dan intensiv foydalanishning mustaqil fikrlash ko'rsatkichlarini sezilarli darajada pasaytirishini ko'rsatdi. Sifatiy tahlil kognitiv passivlik, o'z fikriga ishonchsizlik va tanqidiy baho berishning zaiflashuvi kabi psixologik oqibatlarni aniqladi. Ushbu natijalar oliy ta'limda AI dan maqsadli va tanqidiy foydalanish madaniyatini shakllantirishning zarurligini asoslaydi.
Iqtiboslar
Bandura, A. (1997). Self-efficacy: The exercise of control. Freeman.
Braun, V., & Clarke, V. (2006). Using thematic analysis in psychology. Qualitative Research in Psychology, 3(2), 77–101.
Chan, C. K. Y., & Hu, W. (2023). Students' voices on generative AI: Perceptions, benefits, and challenges in higher education. International Journal of Educational Technology in Higher Education, 20(1), 43.
Cohen, J. (1988). Statistical power analysis for the behavioral sciences (2nd ed.). Lawrence Erlbaum.
Cropley, A. (2006). In praise of convergent thinking. Creativity Research Journal, 18(3), 391–404.
Cummings, M. L. (2004). Automation bias in intelligent time critical decision support systems. AIAA 1st Intelligent Systems Technical Conference.
Davis, F. D. (1989). Perceived usefulness, perceived ease of use, and user acceptance of information technology. MIS Quarterly, 13(3), 319–340.
Deci, E. L., & Ryan, R. M. (2000). The 'what' and 'why' of goal pursuits: Human needs and the self-determination of behavior. Psychological Inquiry, 11(4), 227–268.
Facione, P. A. (1990). Critical thinking: A statement of expert consensus (The Delphi Report). American Philosophical Association.
Facione, N. C., & Facione, P. A. (1992). The California Critical Thinking Dispositions Inventory. California Academic Press.
Flavell, J. H. (1979). Metacognition and cognitive monitoring: A new area of cognitive–developmental inquiry. American Psychologist, 34(10), 906–911.
Kapur, M. (2016). Examining productive failure, productive success, unproductive failure, and unproductive success in learning. Educational Psychologist, 51(2), 289–299.
Mukherjee, S., Narayanan, A., & Bhattacharya, S. (2023). Cognitive dependence on AI: Emerging patterns in student behaviour and academic outcomes. Computers & Education: Artificial Intelligence, 4, 100128.
OpenAI. (2023). ChatGPT usage statistics and milestones. https://openai.com/blog
Parasuraman, R., & Manzey, D. H. (2010). Complacency and bias in human use of automation. Human Factors, 52(3), 381–410.
Risko, E. F., & Gilbert, S. J. (2016). Cognitive offloading. Trends in Cognitive Sciences, 20(9), 676–688.
Schraw, G., & Dennison, R. S. (1994). Assessing metacognitive awareness. Contemporary Educational Psychology, 19(4), 460–475.
##submission.downloads##
Nashr qilingan
Nashr
Bo'lim
Iqtibos keltirish tartibi