ЧОР РОССИЯСИ МУСТАМЛАКАСИ ДАВРИДА ХИВА ХОНЛИГИНИНГ ДАВЛАТ ҲОКИМИЯТИ ВА БОШҚАРУВ ТИЗИМИ
Keywords:
Хива хонлиги, Чор Россияси, мустамлакачилик, Гандимиён шартномаси, протекторат, давлат ҳокимияти, бошқарув тизими, хон ҳокимияти, девон, мехтар, қўшбеги, қози, Амударё бўлими, шариат, одат ҳуқуқиAbstract
Мазкур мақолада Чор Россияси мустамлакаси даврида Хива хонлигининг давлат ҳокимияти ва бошқарув тизими тарихий-ҳуқуқий нуқтаи назардан таҳлил қилинган. Тадқиқотда 1873 йилги Хива юриши ва Гандимиён шартномасидан кейин хонликнинг сиёсий-ҳуқуқий мақоми тубдан ўзгаргани, унинг ташқи сиёсий мустақиллиги чекланиб, Россия империяси протекторатига айлангани асослаб берилган. Шу билан бирга, Хива хонлигида хон ҳокимияти, сарой амалдорлари, девон, мехтар, қўшбеги, қози, шайхулислом, беклар, ноиблар, бийлар ва оқсоқоллар каби анъанавий бошқарув институтлари маълум даражада сақланиб қолгани кўрсатилган. Мақолада Хива хонлигининг ички бошқаруви, суд-ҳуқуқ тизими, солиқ ва ер-сув муносабатлари, Россия маъмурияти таъсири, Амударё бўлими орқали амалга оширилган назорат ҳамда 1917–1920 йилларда хонлик ҳокимияти инқирозининг ҳуқуқий оқибатлари илмий жиҳатдан ёритилган. Муаллиф Хива хонлигини мазкур даврда тўлиқ мустақил давлат ёки Россиянинг оддий маъмурий вилояти сифатида эмас, балки ички автономияси сақланган, бироқ ташқи сиёсий ва ҳарбий мустақиллиги чекланган мустамлакачилик протекторати сифатида баҳолаш мақсадга мувофиқ деган хулосага келади
References
Заключён Гендемианский мирный договор между Россией и Хивой // Президентская библиотека имени Б.Н. Ельцина. URL: https://www.prlib.ru/history/619484
Гендемианский мирный договор между Россией и Хивой // Под стягом России. М., 1992. С. 348–351; шунингдек: Президентская библиотека имени Б.Н. Ельцина. URL: https://www.prlib.ru/history/619484
Becker S. Russia’s Protectorates in Central Asia: Bukhara and Khiva, 1865–1924. London: Routledge, 2004; биринчи нашр: 1968.
Abdurasulov U. Notes on the Present State of the Khanate of Khiva by the Head of the Amu-Darya Department Colonel Nil Lykoshin, 1912. Vienna: Austrian Academy of Sciences Press, 2024. URL: https://austriaca.at/?arp=0x003f1c6b
Allaberganov A.S. Legal issues in the Khiva khanate in the period of Russian conquest // Мировая наука. 2020. № 9(42). URL: https://sciup.org/legal-issues-in-the-khiva-khanate-in-the-period-of-russian-conquest-140265786
Вдовин С.С. Вазират в Хивинском ханстве при Кунгратах // Ориенталистика. 2026. Т. 9. № 1. С. 27–44. URL:
https://lk.ivran.ru/media/Вазират_в_Хивинском_ханстве_при_Кунгратах.pdf
История Узбекистана. Учебное издание. UZEDU.ONLINE. URL: https://uzedu.online/books/1374/1374-e4ff6.pdf
История Узбекистана. Учебное издание. UZEDU.ONLINE. Сведения о торгово-экономическом развитии городов Хивинского ханства.
Абдурасулов У.А. «Тайны хивинского двора»: политическая борьба в Хиве в период Российского протектората // Восток свыше. 2015. № 3(28). С. 38–56;
Abdurasulov U. Notes on the Present State of the Khanate of Khiva by the Head of the Amu-Darya Department Colonel Nil Lykoshin, 1912. Vienna, 2024.
Rakhimov N. Establishment of the Khorezm People’s Soviet Republic: Contemporary Attitudes Towards the Political Situation in the Country // Proceedings of the 1st Pamir Transboundary Conference for Sustainable Societies. 2023. P. 397–402. DOI: 10.5220/0012489200003792.
Downloads
Published
Issue
Section
How to Cite
