ВАССАЛ ХИВА ХОНЛИГИНИНГ СИЁСИЙ ТУЗУМИ (УШБУ МАҚОЛА “ЎЗБЕКИСТОН ҲУДУДИДА ДАВЛАТ ВА ҲУҚУҚНИНГ ГЕНЕЗИСИ, ЭВОЛЮЦИЯСИ ВА ИСТИҚБОЛЛАРИ” (“FL-9524115130”) ФУНДАМЕНТАЛ ЛОЙИҲАСИ ДОИРАСИДА БАЖАРИЛДИ)

Mualliflar

  • Абдуманноп Туляганов Ўзбекистон Республикаси ФА Давлат ва ҳуқуқ институти директорининг ўринбосари, юридик фанлари доктори, профессор Muallif

;

Хива хонлиги, вассаллик, Гандимиён шартномаси, Россия империяси, протекторат, сиёсий тузум, хон ҳокимияти, Туркистон генерал-губернаторлиги, Амударё бўлими, девон, меҳтар, қўшбеги, қозикалон, шариат ҳуқуқи, одат ҳуқуқи, мустамлакачилик, суверенитет, ички автономия.

Abstrak

Мазкур мақолада Мазкур параграфда 1873 йилги Гандимиён шартномасидан кейин Хива хонлигининг сиёсий-ҳуқуқий мақомида юз берган ўзгаришлар тарихий-ҳуқуқий нуқтаи назардан таҳлил қилинган. Унда Хива хонлигининг Россия империясига вассал-протекторат шаклида боғланиши, хон ҳокимиятининг ташқи кўринишда сақланиб қолгани, бироқ унинг суверен ваколатлари жиддий чеклангани асослаб берилган. Хонликда анъанавий бошқарув институтлари — хон, девон, меҳтар, қўшбеги, қозикалон, беклар ва маҳаллий ҳокимлар тизими сақланган бўлса-да, ташқи сиёсат, ҳарбий ҳаракатлар, савдо йўллари, рус фуқароларининг ҳуқуқий мақоми ва стратегик ҳудудлар Россия империяси назоратига ўтгани кўрсатилган. Шунингдек, параграфда Амударё бўлими, Туркистон генерал-губернаторлиги таъсири, суд-ҳуқуқий иккилик, шариат ва одат ҳуқуқининг сақланиши ҳамда империявий ҳуқуқий режимнинг кириб келиши ёритилган. Тадқиқот натижасида Хива хонлигининг 1873–1917 йиллардаги сиёсий тузуми мустақил давлатчилик ва тўлиқ мустамлака ўртасидаги оралиқ, яъни чекланган ички автономияга эга вассал монархия сифатида баҳоланади. 

Iqtiboslar

Договор между Россией и Хивинским ханством. Хива [Гандемиян], 12/24 августа 1873 г. // Сборник действующих трактатов, конвенций и соглашений, заключенных Россией с другими государствами. Т. I. — СПб., 1902. — С. 425–427.

Арапов Д.Ю. Гендемианский мир 1873 // Большая российская энциклопедия. Электронная версия. — 2017.

Sartori P., Bregel Y. Khiva // Encyclopaedia Iranica. Vol. XVI, Fasc. 5. — Published December 14, 2020.

Худойқулов Т.Д. Хива хонлиги марказий ва маҳаллий бошқарув тизимида мансаб ва унвонларнинг ўрни // История и культура Центральной Азии. — 2023.

Allaberganov A.S. Legal issues in the Khiva khanate in the period of Russian conquest // Мировая наука. — 2020. — № 9(42).

Sartori P., Bregel Y. Khiva // Encyclopaedia Iranica. Vol. XVI, Fasc. 5. — Published December 14, 2020.

Гендемианский мирный договор между Россией и Хивой, 12 августа 1873 г. // Исторический факультет МГУ.

Арапов Д.Ю. Гендемианский мир 1873 // Большая российская энциклопедия. Электронная версия. — 2017.

Ullah A., Bodla A.R. Russian Conquest of Central Asia: A Case Study of Khiva // International Journal of Research — Granthaalayah. — 2019. — Vol. 7. — Issue 10. — P. 255–262. DOI: 10.29121/granthaalayah.v7.i10.2019.394.

Becker S. Russia’s Protectorate in Central Asia: Bukhara and Khiva, 1865–1924. — London: Routledge Curzon, 2004. — P. 73–75.

##submission.downloads##

Nashr qilingan

2026-06-26

Iqtibos keltirish tartibi

Туляганов, А. (2026). ВАССАЛ ХИВА ХОНЛИГИНИНГ СИЁСИЙ ТУЗУМИ (УШБУ МАҚОЛА “ЎЗБЕКИСТОН ҲУДУДИДА ДАВЛАТ ВА ҲУҚУҚНИНГ ГЕНЕЗИСИ, ЭВОЛЮЦИЯСИ ВА ИСТИҚБОЛЛАРИ” (“FL-9524115130”) ФУНДАМЕНТАЛ ЛОЙИҲАСИ ДОИРАСИДА БАЖАРИЛДИ). Markaziy Osiyo Akademik Tadqiqotlar Jurnali, 4(6 Part 3), 166-171. https://www.in-academy.uz/index.php/CAJAR/article/view/53768
Innovative Academy RSC
Article metrics Views and PDF downloads
0 Views
0 Downloads