OILAVIY ZO‘RAVONLIK JINOYATLARINI OLDINI OLISH BORASIDA XORIJIY TAJRIBA
Keywords:
oilaviy zo‘ravonlik, profilaktika, himoya orderi, xavf-xatarni baholash, idoralararo hamkorlik, jabrlanuvchini himoya qilish, korreksion dastur, raqamli murojaat.Abstract
Oilaviy zo‘ravonlik bilan bog‘liq jinoyatlar odatda bir martalik hodisa emas, balki bosqichma-bosqich kuchayib boradigan xavfli jarayondir. Shu sababli bunday qilmishlarga faqat sodir etilgan jinoyatdan keyin jinoiy-huquqiy baho berish yetarli emas. Maqolaning maqsadi xorijiy davlatlarda oilaviy zo‘ravonlik profilaktikasida qo‘llaniladigan huquqiy va tashkiliy modellarning mazmunini aniqlash, ularni funksional jihatdan tasniflash hamda milliy huquqiy tizimga moslashtirish shartlarini asoslashdan iborat. Tadqiqot 2015–2025 yillarda e’lon qilingan ilmiy maqolalar, tizimli sharhlar, qiyosiy-huquqiy materiallar va ayrim xorijiy amaliyotlar tahliliga tayandi. Qiyosiy-huquqiy, formal-yuridik, funksional va kriminologik usullar qo‘llanildi. Natijada oilaviy zo‘ravonlik profilaktikasi davlatlar ro‘yxati sifatida emas, balki o‘zaro bog‘langan modellar tizimi sifatida talqin qilindi: ma’muriy-politsiyaviy aralashuv, himoya orderi, sud nazorati, ijtimoiy xizmat, tibbiy aniqlash, raqamli murojaat, bolalarni himoya qilish, tajovuzkor bilan korreksion ishlash va jamoaviy profilaktika. Muallifning qarashlariga ko‘ra, O‘zbekiston uchun eng maqbul yo‘l xorijiy institutlarni mexanik ko‘chirish emas, balki ularning profilaktik vazifasini – xavfni barvaqt aniqlash, jabrlanuvchini zudlik bilan himoya qilish va takroriy zo‘ravonlikning oldini olish – milliy qonunchilik va huquqni qo‘llash amaliyotiga moslashtirishdir.
References
Backes B. L. The criminal justice system response to intimate partner stalking: a systematic review of quantitative and qualitative research / B. L. Backes, L. Fedina, J. L. Holmes // Journal of Family Violence. – 2020. – DOI: 10.1007/s10896-020-00139-3. – URL: https://link.springer.com/article/10.1007/s10896-020-00139-3;
Buzawa E. S. Responding to Domestic Violence: The Integration of Criminal Justice and Human Services / E. S. Buzawa, C. G. Buzawa, E. D. Stark. – Los Angeles: SAGE Publications, 2015. – URL: https://books.google.com/books?id=gcmlCgAAQBAJ;
Cordier R. The effectiveness of protection orders in reducing recidivism in domestic violence: a systematic review and meta-analysis / R. Cordier, D. Chung, S. Wilkes-Gillan, R. Speyer // Trauma, Violence, & Abuse. – 2021. – DOI: 10.1177/1524838019882361. – URL: https://journals.sagepub.com/doi/abs/10.1177/1524838019882361;
Cuartas J. Strategies to prevent violence against children in the home: a systematic review of reviews / J. Cuartas, A. Salazar, S. Backhaus [et al.] // Trauma, Violence, & Abuse. – 2024. – DOI: 10.1177/15248380241247018. – URL:
https://journals.sagepub.com/doi/abs/10.1177/15248380241247018;
Dowling C. Protection orders for domestic violence: a systematic review / C. Dowling, A. Morgan, S. Hulme, M. Manning, G. Wong. – Canberra: Australian Institute of Criminology, 2018. – URL: https://research-repository.griffith.edu.au/bitstreams/358cd9f6-bae4-4753-9d77-3c8766b35b4a/download;
Graham L. M. The validity and reliability of available intimate partner homicide and reassault risk assessment tools: a systematic review / L. M. Graham, K. M. Sahay, C. F. Rizo, J. T. Messing, R. J. Macy // Trauma, Violence, & Abuse. – 2021. – DOI: 10.1177/1524838018821952. – URL: https://journals.sagepub.com/doi/abs/10.1177/1524838018821952;
Hale H. The child protection response to domestic violence and abuse: a scoping review of interagency interventions, models and collaboration / H. Hale, K. Bracewell, L. Bellussi [et al.] // Journal of Family Violence. – 2024. – DOI: 10.1007/s10896-024-00681-4. – URL: https://link.springer.com/article/10.1007/s10896-024-00681-4;
Johnson L. Coordinated community responses to domestic violence: a systematic review of the literature / L. Johnson, A. M. Stylianou // Trauma, Violence, & Abuse. – 2022. – DOI: 10.1177/1524838020957984. – URL: https://journals.sagepub.com/doi/abs/10.1177/1524838020957984;
Kim B. Domestic violence in the context of the COVID-19 pandemic: a synthesis of systematic reviews / B. Kim, M. Royle // Trauma, Violence, & Abuse. – 2024. – DOI: 10.1177/15248380231155530. – URL: https://journals.sagepub.com/doi/abs/10.1177/15248380231155530;
Messing J. T. Intimate partner violence risk assessment: a primer for social workers / J. T. Messing, J. Thaller // The British Journal of Social Work. – 2015. – Vol. 45, № 6. – P. 1804-1820. – URL: https://academic.oup.com/bjsw/article-abstract/45/6/1804/1681977;
Miller C. J. Screening for intimate partner violence in healthcare settings: an implementation-oriented systematic review / C. J. Miller, O. L. Adjognon, J. E. Brady, M. E. Dichter, K. M. Iverson // Implementation Research and Practice. – 2021. – DOI: 10.1177/26334895211039894. – URL: https://journals.sagepub.com/doi/abs/10.1177/26334895211039894;
Рахмулло Ш. П. К вопросу о сравнительно-правовых исследованиях правового регулирования профилактики насилия в семье / Ш. П. Рахмулло, В. М. Редкоус // Аграрное и земельное право. – 2024. – URL: https://cyberleninka.ru/article/n/k-voprosu-o-sravnitelno-pravovyh-issledovaniyah-pravovogo-regulirovaniya-profilaktiki-nasiliya-v-semie;
Власова Е. Л. Зарубежный опыт административно-правового регулирования профилактики насилия в семье и возможности его использования в Российской Федерации / Е. Л. Власова, П. М. Фидель // Вестник Восточно-Сибирского института МВД России. – 2025. – URL: https://cyberleninka.ru/article/n/zarubezhnyy-opyt-administrativno-pravovogo-regulirovaniya-profilaktiki-nasiliya-v-semie-i-vozmozhnosti-ego-ispolzovaniya-v;
Yakubovich A. R. Housing interventions for women experiencing intimate partner violence: a systematic review / A. R. Yakubovich, A. Bartsch, N. Metheny, D. Gesink, P. O’Campo // The Lancet Public Health. – 2022. – URL:
https://www.thelancet.com/journals/lanpub/article/PIIS2468-2667(21)00234-6/fulltext;
Downloads
Published
Issue
Section
How to Cite