Юриспруденция

KIBERFIRIBGAR SHAXSI: IJTIMOIY-DEMOGRAFIK, PSIXOLOGIK VA RAQAMLI XULQ-ATVOR XUSUSIYATLARINING KRIMINOLOGIK TAHLILI

Том 4 № 8 (2026): Центральноазиатский журнал академических исследований 143-152

DOI: 10.5281/zenodo.21989559 2026-08-17 Юриспруденция Open Access

Авторы

  • Sattarov Ja’surbek Avazbekovich O‘zbekiston Respublikasi Huquqni muhofaza qilish Akademiyasi mustaqil izlanuvchisi

Аннотация

Maqolada axborot texnologiyalaridan foydalanib sodir etiladigan firibgarlik jinoyatlarida aybdor shaxsning kriminologik xususiyatlari kompleks tahlil qilingan. Tadqiqotning markaziy g‘oyasi shundan iboratki, ushbu turdagi jinoyatlarni sodir etuvchi shaxsni faqat “xaker”, “dasturchi” yoki yuqori texnik bilimga ega sub’ekt sifatida tushunish ilmiy jihatdan tor yondashuv hisoblanadi. Sud-tergov amaliyoti bunday shaxs ko‘p hollarda jabrlanuvchining ishonchiga kirish, uning shaxsiy ma’lumotlarini qo‘lga kiritish, onlayn kredit, virtual karta, plastik karta yoki messenjer imkoniyatlaridan foydalanish, rasmiylik illyuziyasi yaratish hamda psixologik ta’sir o‘tkazish orqali mulkiy natijaga erishishini ko‘rsatadi. Maqolada jinoyatchi shaxsining ijtimoiy-demografik, motivatsion, ma’naviy-psixologik, raqamli-kompetentlik, guruhiy va viktimologik ta’sirga yo‘naltirilgan belgilari tahlil qilingan. Sud hukmlari asosida “raqamli vositachi”, “ijtimoiy muhandis”, “soxta rasmiy maqom yaratuvchi”, “opportunistik firibgar” va “rollar taqsimlangan guruhiy firibgar” tiplari ajratilgan

Ключевые слова:

Библиографические ссылки

Криминология. Умумий қисм: ИИВ олий таълим муассасалари учун дарслик / И.Исмоилов, Қ.Р.Абдурасулова, И.Ю.Фозилов; масъул муҳаррир Ш.Т.Икрамов. — Тошкент: Ўзбекистон Республикаси ИИВ Академияси, 2015. — Б. 136–137.; Алтиев Р.С. Фирибгарликнинг жиноят-ҳуқуқий ва криминологик жиҳатлари: юридик фанлар бўйича фалсафа доктори (PhD) диссертацияси. — Тошкент: Тошкент давлат юридик университети, 2020. —Б. 95–146.

Очилов Ҳ.Р. Ўзгалар мулкини компьютер воситаларидан фойдаланиб талон-торож қилганлик учун жавобгарлик: юридик фанлар бўйича фалсафа доктори (PhD) диссертацияси. — Тошкент: Тошкент давлат юридик университети, 2017. —Б. 3–12, 132–166.

Криминология. Умумий қисм: ИИВ олий таълим муассасалари учун дарслик / И.Исмоилов, Қ.Р.Абдурасулова, И.Ю.Фозилов; масъул муҳаррир Ш.Т.Икрамов. — Тошкент: Ўзбекистон Республикаси ИИВ Академияси, 2015. — Б. 136–137.

Cohen L.E., Felson M. Social Change and Crime Rate Trends: A Routine Activity Approach // American Sociological Review. — 1979. — Vol. 44, No. 4. — P. 588–608. — URL: https://faculty.washington.edu/matsueda/courses/587/readings/Cohen%20and%20Felson%201979%20Routine%20Activities.pdf

Cressey D.R. Other People’s Money: A Study in the Social Psychology of Embezzlement. — Glencoe, Illinois: Free Press, 1953. — 191 p. https://books.google.com/books/about/Other_People_s_Money.html?id=FgAFAAAAMAAJ; Albrecht W.S., Albrecht C.O., Albrecht C.C., Zimbelman M.F. Fraud Examination. — 6th ed. — Boston: Cengage Learning, 2018. — ISBN 978-1337619677. https://www.cengage.com/c/fraud-examination-6e-albrecht-albrecht-albrecht-zimbelman/9781337619677/

Cornish D.B., Clarke R.V. The Reasoning Criminal: Rational Choice Perspectives on Offending. — New York: Springer-Verlag, 1986. — 246 p. https://books.google.com/books/about/The_Reasoning_Criminal.html?id=VfmmAgAAQBAJ

Sutherland E.H. White Collar Crime. — New York: Dryden Press, 1949. — 272 p. https://books.google.com/books/about/White_Collar_Crime.html?id=3jEZAAAAIAAJ

Wall D.S. Cybercrime: The Transformation of Crime in the Information Age. — 2nd ed. — Cambridge: Polity Press, 2024. — 356 p. — ISBN 978-0745653525. — URL: https://www.politybooks.com/bookdetail?book_slug=cybercrime-the-transformation-of-crime-in-the-information-age-2nd-edition--9780745653525

Yar M., Steinmetz K.F. Cybercrime and Society. — 4th ed. — London: SAGE Publications Ltd, 2023. — 408 p. — ISBN 978-1529772067. — URL: https://uk.sagepub.com/en-gb/eur/cybercrime-and-society/book277815

Holt T.J., Bossler A.M. Cybercrime in Progress: Theory and Prevention of Technology-Enabled Offenses. — London; New York: Routledge, 2016. — 236 p. — DOI: 10.4324/9781315775944. — URL: https://www.routledge.com/Cybercrime-in-Progress-Theory-and-prevention-of-technology-enabled-offenses/Holt-Bossler/p/book/9781138066144

Button M., Cross C. Cyber Frauds, Scams and Their Victims. — London; New York: Routledge, 2017. — DOI: 10.4324/9781315679877. — URL: https://www.routledge.com/Cyber-Frauds-Scams-and-their-Victims/Button-Cross/p/book/9781138931206

Жиноят ишлари бўйича туман судининг 2024 йил 4 октябрдаги 1-1207-2401/106-сон ҳукми

Жиноят ишлари бўйича туман судининг 2024 йил 19 июндаги 1-1208-2401/140-сон ҳукми

Жиноят ишлари бўйича туман судининг 2024 йил 22 июлдаги 1-1209-2401/79-сон ҳукми

Cressey D.R. Other People’s Money: A Study in the Social Psychology of Embezzlement. — Glencoe, Illinois: Free Press, 1953. — 191 p. https://books.google.com/books/about/Other_People_s_Money.html?id=FgAFAAAAMAAJ

Albrecht W.S., Albrecht C.O., Albrecht C.C., Zimbelman M.F. Fraud Examination. — 6th ed. — Boston: Cengage Learning, 2018. — ISBN 978-1337619677. https://www.cengage.com/c/fraud-examination-6e-albrecht-albrecht-albrecht-zimbelman/9781337619677/

Cornish D.B., Clarke R.V. The Reasoning Criminal: Rational Choice Perspectives on Offending. — New York: Springer-Verlag, 1986. — 246 p. https://books.google.com/books/about/The_Reasoning_Criminal.html?id=VfmmAgAAQBAJ

Sutherland E.H. White Collar Crime. — New York: Dryden Press, 1949. — 272 p. https://books.google.com/books/about/White_Collar_Crime.html?id=3jEZAAAAIAAJ

Merton R.K. Social Structure and Anomie // American Sociological Review. — 1938. — Vol. 3, No. 5. — P. 672–682.

Sykes G.M., Matza D. Techniques of Neutralization: A Theory of Delinquency // American Sociological Review. — 1957. — Vol. 22, No. 6. — P. 664–670.

Жиноят ишлари бўйича туман судининг 2024 йил 4 октябрдаги 1-1207-2401/106-сон ҳукми; Жиноят ишлари бўйича туман судининг 2024 йил 19 июндаги 1-1208-2401/140-сон ҳукми; Жиноят ишлари бўйича туман судининг 2024 йил 22 июлдаги 1-1209-2401/79-сон ҳукми

Жиноят ишлари бўйича туман судининг 2024 йил 20 майдаги 1-1209-2401/49-сон ҳукми

Очилов Ҳ.Р. Ўзгалар мулкини компьютер воситаларидан фойдаланиб талон-торож қилганлик учун жавобгарлик: юридик фанлар бўйича фалсафа доктори (PhD) диссертацияси. — Тошкент: Тошкент давлат юридик университети, 2017. —Б. 3–12, 132–166.

Button M., Cross C. Cyber Frauds, Scams and Their Victims. — London; New York: Routledge, 2017. — DOI: 10.4324/9781315679877. — URL: https://www.routledge.com/Cyber-Frauds-Scams-and-their-Victims/Button-Cross/p/book/9781138931206

География читателей

4 Просмотры
0 Загрузки PDF
2 Стран

    Загрузки

    Опубликован

    2026-08-17

    Как цитировать

    Sattarov, J. (2026). KIBERFIRIBGAR SHAXSI: IJTIMOIY-DEMOGRAFIK, PSIXOLOGIK VA RAQAMLI XULQ-ATVOR XUSUSIYATLARINING KRIMINOLOGIK TAHLILI. Центральноазиатский журнал академических исследований, 4(8), 143-152. https://doi.org/10.5281/zenodo.21989559
    Innovative Academy RSC
    Article metrics Views and PDF downloads
    1 Views
    0 Downloads