DORI VOSITALARI CHAQIRADIGAN GEPATOTOKSIKLIK: RIVOJLANISH MEXANIZMLARI, XAVF OMILLARI VA PROFILAKTIKASI

Mualliflar

  • Shodiyev Murodali Erkinovich Toshkent Farmatsevtika instituti farmatsiya yo’nalishi 2-bosqich talabasi Muallif
  • Muxtorov Elyor Sevindikovich Toshkent Farmatsevtika instituti farmatsiya yo’nalishi 2-bosqich talabasi Muallif
  • Ahmatova Mushtariybegim Axtamjon qizi Toshkent Farmatsevtika instituti Davolash ishi fakulteti 1-bosqich talabasi Muallif
  • Axmedova Nilufar Bahodirovna Toshkent Farmatsevtika instituti Noorganik va fizik kolloid kimyo assisenti Muallif

;

gepatotoksiklik, jigar, dori vositalari, toksikologik kimyo, biotransformatsiya, sitoxrom P450, oksidlovchi stress, farmatsevtika, DILI, metabolizm.

Abstrak

Dori vositalari chaqiradigan gepatotoksiklik (Drug-Induced Liver Injury, DILI) zamonaviy farmakoterapiyaning dolzarb muammolaridan biri hisoblanadi. Jigar organizmning asosiy metabolik va detoksikatsion a’zosi bo‘lgani sababli ko‘plab dori vositalari aynan ushbu organda biotransformatsiyaga uchraydi. Ayrim preparatlar yoki ularning metabolitlari gepatotsitlarga bevosita toksik ta’sir ko‘rsatishi, oksidlovchi stressni kuchaytirishi, mitoxondriya faoliyatini buzishi hamda immun javobni faollashtirishi natijasida jigar shikastlanishi yuzaga keladi. Ushbu maqolada dori vositalari chaqiradigan gepatotoksiklikning asosiy molekulyar mexanizmlari, xavf omillari, klinik ahamiyati hamda profilaktika choralari zamonaviy ilmiy adabiyotlar asosida tahlil qilingan. Shuningdek, farmatsevtlar va tibbiyot xodimlarining gepatotoksik reaksiyalarni erta aniqlash hamda oldini olishdagi o‘rni yoritilgan.

Iqtiboslar

Brunton L.L., Hilal-Dandan R., Knollmann B.C. Goodman & Gilman's The Pharmacological Basis of Therapeutics. 14th ed. New York: McGraw-Hill Education; 2022.

Klaassen C.D. Casarett & Doull's Toxicology: The Basic Science of Poisons. 9th ed. New York: McGraw-Hill Education; 2019.

Katzung B.G., Vanderah T.W. Basic & Clinical Pharmacology. 16th ed. New York: McGraw-Hill Education; 2024.

Timbrell J.A. Principles of Biochemical Toxicology. 4th ed. Boca Raton: CRC Press; 2008.

Rang H.P., Ritter J.M., Flower R.J., Henderson G. Rang & Dale's Pharmacology. 9th ed. Elsevier; 2020.

Guengerich F.P. Cytochrome P450 and chemical toxicology. Chemical Research in Toxicology. 2008;21(1):70–83.

Zanger U.M., Schwab M. Cytochrome P450 enzymes in drug metabolism: regulation of gene expression, enzyme activities, and the impact of genetic variation. Pharmacology & Therapeutics. 2013;138(1):103–141.

Navarro V.J., Senior J.R. Drug-related hepatotoxicity. New England Journal of Medicine. 2006;354(7):731–739.

European Association for the Study of the Liver (EASL). Clinical Practice Guidelines: Drug-induced liver injury. Journal of Hepatology.

O‘zbekiston Respublikasi Sog‘liqni saqlash vazirligi. Dori vositalaridan oqilona foydalanish bo‘yicha uslubiy tavsiyalar. Toshkent.

World Health Organization (WHO). WHO Model List of Essential Medicines. Geneva: WHO.

Aithal G.P., Watkins P.B., Andrade R.J., et al. Case definition and phenotype standardization in drug-induced liver injury. Clinical Pharmacology & Therapeutics. 2011;89(6):806–815.

##submission.downloads##

Nashr qilingan

2026-06-30

Iqtibos keltirish tartibi

Shodiyev, M., Muxtorov , E., Ahmatova, M., & Axmedova, N. (2026). DORI VOSITALARI CHAQIRADIGAN GEPATOTOKSIKLIK: RIVOJLANISH MEXANIZMLARI, XAVF OMILLARI VA PROFILAKTIKASI. Zamonaviy Dunyoda Tabiiy Fanlar, 5(10), 16-20. https://www.in-academy.uz/index.php/ZDTF/article/view/54239
Innovative Academy RSC
Article metrics Views and PDF downloads
6 Views
0 Downloads