Статьи

КИБЕРФИРИБГАРЛИККА ҚАРШИ КУРАШИШДА БУ ТУРДАГИ ҚИЛМИШЛАР УЧУН ЖИНОИЙ ЖАЗО ТАЙИНЛАШ: ИНДИВИДУАЛЛАШТИРИШ, ЗАРАР МИҚДОРИ ВА РАҚАМЛИ ХАВФ ОМИЛЛАРИНИ ҲИСОБГА ОЛИШ

Том 5 № 25 (2026): Инновационные исследования в современном мире 81-91

DOI: 10.5281/zenodo.21988667 2026-08-17 Статьи Open Access

Авторы

  • Саттаров Жаъсурбек Авазбекович Ўзбекистон Республикаси Ҳуқуқни муҳофаза қилиш Академияси мустақил изланувчиси

Аннотация

Мазкур мақолада ахборот технологияларидан фойдаланиб содир этиладиган фирибгарлик учун жиноий жазо тайинлашнинг назарий, жиноят-ҳуқуқий, криминологик ва суд-амалиётга оид хусусиятлари таҳлил қилинади. Тадқиқотда фирибгарликнинг анъанавий белгилари рақамли муҳитда қандай трансформацияга учраётгани, ахборот тизимлари, мобил банк иловалари, электрон тўлов воситалари, онлайн кредит платформалари, виртуал карталар ва шахсий маълумотлардан фойдаланиш ҳолатлари жиноятнинг ижтимоий хавфлилик даражасига қандай таъсир қилиши очиб берилган. Суд-тергов амалиётини ўрганиш натижалари судлар кўп ҳолларда зарар миқдори, айбдорнинг шахси, иқрорлик, пушаймонлик ва зарарнинг қопланганлигига устувор аҳамият қаратаётгани, бироқ рақамли фирибгарликка хос махсус омиллар шахсий маълумотлардан ноқонуний фойдаланиш, онлайн кредитни жабрланувчи номига расмийлаштириш, виртуал карта орқали маблағларни ўтказиш, бир нечта жабрланувчига нисбатан бир хил рақамли схема қўллаш, электрон изларни яшириш имконияти каби ҳолатлар жазони индивидуаллаштиришда етарлича баҳоланмаётганини кўрсатади. Мақола якунида Жиноят кодекси, Олий суд Пленуми тушунтиришлари ва суд амалиётини такомиллаштириш бўйича муаллифлик таклифлари илгари сурилади.

Ключевые слова:

Библиографические ссылки

Ўзбекистон Республикасининг Жиноят кодекси. 1994 йил 22 сентябрь. Қонунчилик маълумотлари миллий базаси. https://lex.uz/ru/docs/111453

Ўзбекистон Республикаси Олий суди Пленумининг “Фирибгарликка оид ишлар бўйича суд амалиёти тўғрисида”ги 2023 йил 23 июндаги 17-сонли қарори. Қонунчилик маълумотлари миллий базаси. https://lex.uz/ru/docs/6523582

Ўзбекистон Республикаси Олий суди Пленумининг “Судлар томонидан жиноят учун жазо тайинлаш амалиёти тўғрисида”ги 2006 йил 3 февралдаги 1-сонли қарори. Қонунчилик маълумотлари миллий базаси. https://lex.uz/docs/1455976

Очилов Ҳ.Р. Ўзгалар мулкини компьютер воситаларидан фойдаланиб талон-торож қилганлик учун жавобгарлик: юридик фанлар бўйича фалсафа доктори (PhD) диссертацияси. Тошкент: ТДЮУ, 2017.

Алтиев Р.С. Фирибгарликнинг жиноят-ҳуқуқий ва криминологик жиҳатлари: юридик фанлар бўйича фалсафа доктори (PhD) диссертацияси. Тошкент: ТДЮУ, 2020.

Абдурасулова Қ.Р. Фирибгарликнинг жиноят ҳуқуқий муаммолари: юрид. фан. номз. дисс. Тошкент, 1996. Б. 14.

Рустамбоев М.Ҳ. Ўзбекистон Республикаси Жиноят ҳуқуқи курси. 5 томли. Т. 4. Тошкент: ILM-ZIYO, 2011. Б. 11.

Усмоналиев М., Бакунов П. Жиноят ҳуқуқи. Умумий қисм: дарслик. Тошкент: Насаф, 2010. Б. 132–133.

Гладких В.И., Курчеев В.С. Уголовное право России. Общая и Особенная части: учебник / под общ. ред. В.И. Гладких. М.; Новосибирск: Новосибирский государственный университет, 2015. С. 37–38.

Новоселов Г.П. Учение об объекте преступления. Методологические аспекты. М.: Норма, 2001. С. 45.

Зателепин О. К вопросу о понятии объекта преступления в уголовном праве // Уголовное право. 2003. № 1. С. 29–31.

Гаухман Л.Д., Максимов С.В. Уголовное право. Особенная часть: учебник. М.: Эксмо, 2005. С. 141–194.

Brenner S.W. Cybercrime: Criminal Threats from Cyberspace. ABC-CLIO, 2010. P. 91.

Sieber U. Mastering Complexity in the Global Cyberspace: The Harmonization of Computer-related Criminal Law // Les chemins de l’Harmonisation Pénale / Harmonising Criminal Law / eds. M. Delmas-Marty, M. Pieth, U. Sieber. Paris: Société de législation comparée, 2008.

Wall D.S. Cybercrime: The Transformation of Crime in the Information Age. Cambridge: Polity, 2007. P. 276.

Walden I. Accessing Data in the Cloud: The Long Arm of the Law Enforcement Agent // Privacy and Security for Cloud Computing. Computer Communications and Networks. 2013. P. 45–71.

Kruse W.G., Heiser J.G. Computer Forensics: Incident Response Essentials. Addison-Wesley, 2002. P. 392.

Whitty M.T. The Scammers Persuasive Techniques Model: Development of a Stage Model to Explain the Online Dating Romance Scam // The British Journal of Criminology. 2014. Vol. 53, Iss. 4. P. 665.

Marcella A.J. Jr., Greenfield R.S. Cyber Forensics: A Field Manual for Collecting, Examining, and Preserving Evidence of Computer Crimes. 2nd ed. Boca Raton: CRC Press, 2002. P. 136.

Koops B.-J. Cybercrime Legislation // Electronic Journal of Comparative Law. 2010. Vol. 14, № 3.

Kshetri N. Cybercrime and Cybersecurity in the Global South. Houndmills: Palgrave Macmillan, 2013.

Lu C.C., Jen W.Y., Chang W., Chou S. Cybercrime & Cybercriminals // Journal of Computers. 2006. Vol. 1, № 6. P. 1–10.

Vermeulen G., De Bondt W., Ryckman C. Rethinking International Cooperation in Criminal Matters in the EU. Antwerp: Maklu, 2012. P. 133.

De Bondt W. Need for and Feasibility of an EU Offence Policy. Antwerp: Maklu, 2012. P. 46–47.

Загрузки

Опубликован

2026-08-17

Как цитировать

Саттаров, Ж. (2026). КИБЕРФИРИБГАРЛИККА ҚАРШИ КУРАШИШДА БУ ТУРДАГИ ҚИЛМИШЛАР УЧУН ЖИНОИЙ ЖАЗО ТАЙИНЛАШ: ИНДИВИДУАЛЛАШТИРИШ, ЗАРАР МИҚДОРИ ВА РАҚАМЛИ ХАВФ ОМИЛЛАРИНИ ҲИСОБГА ОЛИШ. Инновационные исследования в современном мире, 5(25), 81-91. https://doi.org/10.5281/zenodo.21988667
Innovative Academy RSC
Article metrics Views and PDF downloads
1 Views
0 Downloads