KESMOQ- QIRQMOQ, YARALAMOQ - JARAHATLAMOQ HARAKAT FE’LLARI SINONIMLARINING LEKSIK-SEMANTIK TAHLILI (PARALLEL KORPUS MISOLLARI ASOSIDA)
Keywords:
harakat fe’llari, sinonimiya, leksik-semantik tahlil, parallel korpus, harakatda anglashilgan voqea tuzilishi, to‘ldiruvchi xususiyatlari, pragmatik farqlanishAbstract
Mazkur maqolada o‘zbek tilidagi harakat fe’llari sinonimlarining leksik-semantik farqlanishi parallel korpus materiallari asosida tahlil qilinadi. Tadqiqotda kesmoq – qirqmoq hamda yaralamoq – jarohatlamoq fe’llari sinonim juftliklari harakatda anglashilgan voqea tuzilishi, to‘ldiruvchi xususiyatlari, harakat bajarilish usuli hamda natijaviylik kabi semantik komponentlar asosida o‘rganiladi. Tahlil natijalari ushbu fe’llarning umumiy semantik yadrosi mavjud bo‘lishiga qaramay, voqea tuzilishi, obyekt turi, bajarilish usuli, natijaviylik va pragmatik xususiyatlar jihatidan farqlanishini ko‘rsatadi. Kesmoq va qirqmoq fe’llari kesish harakatini bildirsa-da, kesmoq ko‘proq jarohat yetkazish yoki keskin uzilish ma’nosini ifodalaydi, qirqmoq esa qisqartirish yoki bir qismini ajratib olish jarayonini bildiradi. Yaralamoq va jarohatlamoq fe’llari ham umumiy “shikast yetkazish” semantik yadrosiga ega bo‘lsa-da, uslubiy va baholovchi jihatdan farqlanadi. Yaralamoq ko‘proq badiiy va emotsional kontekstlarda qo‘llansa, jarohatlamoq rasmiy va terminologik diskursga xosdir.
References
Alanazi Z. Corpus-based analysis of near-synonymous verbs // Asian-Pacific Journal of Second and Foreign Language Education. – 2022. – Vol.7(15). – P.1–25.
Bonkrathok R. A corpus-based study of the synonyms: Convey and express. – Thammasat University, 2018. – P.1–34.
Dowty D.R. Word Meaning and Montague Grammar: The Semantics of Verbs and Times in Generative Semantics and in Montague’s PTQ. – Dordrecht: D. Reidel Publishing Company, 1979.
G‘ulomov A. Fe’l. Hozirgi o‘zbek tili kursidan materiallar. – Toshkent: Fan, 1954. – B.16–56.
Muhamedova S.X. O‘zbek tilida harakat fe’llarining semantik va valentlik xususiyatlari: Filol. fan. d-ri diss. – Toshkent: Nizomiy nomidagi Toshkent davlat pedagogika universiteti, 2007. – 325 b.
Rothstein S. Structuring Events: A Study in the Semantics of Lexical Aspect. – Oxford: Blackwell Publishing, 2004.
Smith C.S. The Parameter of Aspect. – Dordrecht: Kluwer Academic Publishers, 1991.
Sodiqova M.S. Hozirgi o‘zbek adabiy tilida fe’l stilistikasi (semantik aspektda): Filol. fan. d-ri diss. – Toshkent, 1991. – 25 b.
Vendler Z. Verbs and times // The Philosophical Review. – 1957. – Vol.66(2). – P.143–160.
Verkuyl H.J. A Theory of Aspectuality: The Interaction between Temporal and Atemporal Structure. – Cambridge: Cambridge University Press, 1993.
Downloads
Published
Issue
Section
How to Cite
