TOHIR MALIK ASARLARIDA FRAZEOLOGIK TRANSFORMATSIYANING LINGVOPRAGMATIK XUSUSIYATLARI
Ключевые слова:
Frazeologik transformatsiya, lingvopragmatika, Tohir Malik, “Iblis devori” qissasi, okkazionalizm, kommunikativ strategiya, badiiy diskurs, pragmatik illokutsiya, struktur-semantik o‘zgarish, o‘zbek frazeologiyasi.Аннотация
Ushbu maqolada o‘zbek nasrining yirik namoyandasi Tohir Malikning “Iblis devori” qissasi misolida frazeologik birliklarning lingvopragmatik transformatsiyasi tadqiq etiladi. Tadqiqotning maqsadi badiiy matnda barqaror birliklarning shakliy va semantik o‘zgarish mexanizmlarini aniqlash hamda ularning muallif kommunikativ strategiyasidagi o‘rnini yoritib berishdan iborat. Maqolada kontekstual-interpretativ, komponent tahlil va lingvopragmatik tahlil metodlaridan foydalanildi. Natijalar shuni ko‘rsatadiki, adib frazeologik kengayish, elipsis va kontaminatsiya usullari orqali tildagi an’anaviy qoliplarni "sindirish" va yangi pragmatik ma’nolar (illokutiv kuch) hosil qilish strategiyasini qo‘llaydi. Tahlillar natijasida transformatsiyaga uchragan iboralarning 45% i personajlarning salbiy xarakteristikasini kuchaytirishga, 30% i esa badiiy psixologizmni ta’minlashga xizmat qilishi aniqlandi. Xulosa qilib aytganda, Tohir Malik nasridagi frazeologik transformatsiyalar lisoniy me’yordan chekinish emas, balki asarning g‘oyaviy-estetik konsepsiyasini lisoniy asoslovchi murakkab kognitiv jarayondir. Tadqiqot natijalari o‘zbek frazeologik stilistikasi va pragmalingvistikasini tizimlashtirishda nazariy asos bo‘lib xizmat qiladi.
Библиографические ссылки
Kunin A.V. Kurs sovremennogo angliyskogo yazika po frazeologii. – Moskva: Feniks, 1996. – 381 s. (Frazeologik identifikatsiya va transformatsiya turlari bo‘yicha fundamental asar).
Teliya V.N. Russkaya frazeologiya. Semanticheskiy, pragmaticheskiy i lingvokulturologicheskiy aspekti. – Moskva: Shkola «Yaziki russkoy kulturi», 1996. – 288 s. (Iboralarning konnotativ va pragmatik tabiati bo‘yicha).
Melekhovich A.M. Semanticheskaya struktura frazeologizmov v yazike i rechi. – Minsk: BGU, 2003. – 212 s. (Frazeologik derivatsiya va okkazionalizmlar nazariyasi).
Rahmatullayev Sh. O‘zbek tilining izohli frazeologik lug‘ati. – Toshkent: O‘qituvchi, 1978. – 408 b. (Lisoniy invariantlarni aniqlash uchun asosiy manba).
Yo‘ldoshev B. Frazeologik uslubiyat asoslari. – Samarqand: SamDU nashri, 1998. – 156 b. (O‘zbek frazeologik stilistikasining nazariy asoslari).
Mahmudov N. Tilning mukammal tadqiqi yo‘llarida... – Toshkent: Akademnashr, 2012. – 320 b. (Antropotsentrik tilshunoslik va matn pragmatikasi).
Safarov Sh. Pragmalingvistika. – Toshkent: O‘zbekiston milliy ensiklopediyasi, 2008. – 318 b. (Nutqiy aktlar va pragmatik ma’no nazariyasi).
Malik T. Iblis devori. – Toshkent: Sharq, 2006. – 320 b. (Tadqiqotning ob’ekti hisoblangan badiiy manba).
Zikrullayev G. O‘zbek tili frazeologizmlarining struktur tahlili. – Buxoro: BuxDU nashri, 2005. – 124 b.
Vinogradov V.V. Ob osnovnix tipax frazeologicheskix edinits v russkom yazike. – Moskva: Nauka, 1977. – 312 s.
Mamatov A. O‘zbek tili frazeologizmlarining shakllanishi masalalari. – Toshkent: Fan, 1999. – 148 b.
Gibbs R. W. The Poetics of Mind: Figurative Thought, Language, and Understanding. – Cambridge University Press, 1994. – 527 p. (Kognitiv frazeologiya bo‘yicha xalqaro manba).
Fillmore C. J. Idiomaticity and Construction Grammar. – Oxford University Press, 2003. (Konstruksion grammatika va frazeologiya munosabati).
Umarxo‘jayev M.E. Frazeologiya va frazeografiya asoslari. – Andijon, 2010. – 180 b.
Nurmonov A. Tanlangan asarlar. 3-jild. (Lingvistik pragmatika masalalari). – Toshkent: Akademnashr, 2012. – 280 b.
Загрузки
Опубликован
Выпуск
Раздел
Как цитировать
