SUN'IY INTELLEKT ASOSIDA LINGVISTIK TAHLIL USULLARINING ZAMONAVIY YO'NALISHLARI
;
sun'iy intellekt, lingvistik tahlil, tabiiy tilni qayta ishlash, mashinali o'qitish, chuqur o'qitish, korpus lingvistikasi, katta til modellari, kompyuter lingvistikasi, semantik tahlil, pragmatika, diskurs tahlili.Abstrak
Ushbu maqolada sun'iy intellekt texnologiyalarining zamonaviy tilshunoslik rivojiga ko'rsatayotgan ta'siri hamda lingvistik tahlil usullarining yangi yo'nalishlari ilmiy jihatdan yoritilgan. Xususan, tabiiy tilni qayta ishlash (Natural Language Processing), mashinali o'qitish (Machine Learning), chuqur o'qitish (Deep Learning), korpus lingvistikasi va katta til modellari (Large Language Models) asosida amalga oshirilayotgan lingvistik tadqiqotlarning nazariy va amaliy asoslari tahlil qilinadi. Maqolada sun'iy intellekt vositalarining leksik, morfologik, sintaktik, semantik va pragmatik tahlil jarayonlaridagi imkoniyatlari, ularning ilmiy tadqiqotlar, avtomatik tarjima, matnlarni qayta ishlash, diskurs tahlili, stilometrik tadqiqotlar hamda lingvopoetik tahlildagi o'rni yoritilgan. Shuningdek, sun'iy intellektdan foydalanish jarayonida uchraydigan muammolar, jumladan, ma'lumotlar sifati, algoritmik xolislik, kichik tillarni qayta ishlashdagi cheklovlar va axloqiy masalalar muhokama qilinadi. Tadqiqot natijalari sun'iy intellekt asosidagi lingvistik tahlil usullari zamonaviy tilshunoslikning istiqbolli yo'nalishlaridan biri ekanligini ko'rsatadi hamda ularni o'zbek tilshunosligi va ta'lim tizimiga samarali joriy etish bo'yicha ilmiy-amaliy tavsiyalarni taqdim etadi.
Iqtiboslar
Allam, Z., & Dhunny, Z. A. (2019). On big data, artificial intelligence and smart cities. Cities, 89, 80–91.
Bird, S., Klein, E., & Loper, E. (2009). Natural Language Processing with Python. Sebastopol, CA: O'Reilly Media.
Brown, T. B., Mann, B., Ryder, N., et al. (2020). Language Models are Few-Shot Learners. Advances in Neural Information Processing Systems (NeurIPS), 33, 1877–1901.
Devlin, J., Chang, M. W., Lee, K., & Toutanova, K. (2019). BERT: Pre-training of Deep Bidirectional Transformers for Language Understanding. Proceedings of NAACL-HLT, 4171–4186.
Jurafsky, D., & Martin, J. H. (2025). Speech and Language Processing (3rd ed., draft). Pearson.
Manning, C. D., & Schütze, H. (1999). Foundations of Statistical Natural Language Processing. MIT Press.
Manning, C. D. (2022). Human Language Understanding and Reasoning. Daedalus, 151(2), 127–138.
Russell, S., & Norvig, P. (2021). Artificial Intelligence: A Modern Approach (4th ed.). Pearson.
Vaswani, A., Shazeer, N., Parmar, N., et al. (2017). Attention Is All You Need. Advances in Neural Information Processing Systems, 30.
Xudayberganova, D. X. (2020). Matn lingvistikasi. Toshkent: Innovatsion rivojlanish nashriyoti.
Yo‘ldoshev, B. (2019). Hozirgi o‘zbek tili leksikologiyasi. Toshkent: O‘qituvchi.
Yo‘ldoshev, B. (2021). Kompyuter lingvistikasi asoslari. Toshkent: Akademnashr.
O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 2020-yil 17-fevraldagi PF–5953-son Farmoni. "Sun'iy intellekt texnologiyalarini rivojlantirish uchun shart-sharoitlar yaratish chora-tadbirlari to‘g‘risida".
O‘zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi. (2021). Sun'iy intellekt texnologiyalarini rivojlantirish strategiyasi va uni amalga oshirish chora-tadbirlari.
UNESCO. (2021). Recommendation on the Ethics of Artificial Intelligence. Paris: UNESCO.
Avazova Lobar Buriyevna “DEVELOPING STUDENTS ORAL AND WRITTEN SKILLS THROUGH PEER ASSESSMENT”
##submission.downloads##
Nashr qilingan
Nashr
Bo'lim
Iqtibos keltirish tartibi
