OʻZBEK QOʻSHIQLARI MATNLARIDA OSMON JISMLARINING METAFORIK VA RAMZIY QOʻLLANISHI
Keywords:
osmon jismlari, metafora, ramz, qoʻshiq matni, kognitiv semantika, diskurs tahlili, semiotika.Abstract
Ushbu maqola oʻzbek qoʻshiqlari matnlarida osmon jismlari nomlari va ular bilan bogʻliq tasvirlarning metaforik hamda ramziy funksiyalarini tizimli tahlil qiladi. Tadqiqotning maqsadi oy, quyosh, yulduz, osmon, tong va shafaq kabi birliklarning qoʻshiq diskursida qanday semantik yoʻnalishlarda ishlatilishini, ularning baholovchi va emotsional yukini hamda lirik subyekt identifikatsiyasi bilan bogʻlanishini aniqlashdan iborat. Metodologiya sifatida kognitiv metafora nazariyasi, semiotik yondashuv va diskurs tahlili qoʻllanadi, material sifatida 1991–2024 yillarda ommalashgan oʻzbek estrada hamda mualliflik qoʻshiqlaridan tuzilgan korpus asos qilib olinadi. Ilmiy yangilik osmon jismlarining qoʻshiq matnlarida uchraydigan asosiy metaforik xaritalari va ramziy invariantlari tipologiyasini taklif etish, shuningdek, ularning janr ichidagi pragmatik vazifalarini empirik ko‘rsatkichlar bilan asoslashdan iborat.
References
Lakoff G., Johnson M. Metaphors We Live By. Chicago, University of Chicago Press, 2003. 276 p.
Lotman Yu. M. Semiosfera. Sankt Peterburg, Iskusstvo SPB, 2010. 704 s.
Qoʻngʻirotov E. Oʻzbek poetikasi masalalari. Toshkent, Fan, 2011. 240 b.
Yoʻldoshev B. Matn va diskurs: nazariya va tahlil. Toshkent, Akademnashr, 2020. 280 b.
Arutyunova N. D. Yazyk i mir cheloveka. Moskva, Yazyki russkoy kultury, 1999. 896 s.
Zholkovskiy A. K., Shcheglov Yu. K. Poetics of Expressiveness: A Theory and Applications. Amsterdam, John Benjamins Publishing Company, 1994. 276 p.
