Articles

АХБОРОТ ТЕХНОЛОГИЯЛАРИ ОРҚАЛИ СОДИР ЭТИЛАДИГАН ФИРИБГАРЛИКНИНГ КРИМИНОЛОГИК ТАБИАТИ: САБАБЛАР, ШАРТ-ШАРОИТЛАР ВА РАҚАМЛИ МУҲИТ ОМИЛЛАРИ

Vol. 5 No. 23 (2026): Science and Technology in the Modern World 142-145

DOI: 10.5281/zenodo.21988598 2026-08-17 Articles Open Access

Authors

  • Саттаров Жаъсурбек Авазбекович Ўзбекистон Республикаси Ҳуқуқни муҳофаза қилиш Академияси мустақил изланувчиси

Abstract

Мақолада ахборот технологияларидан фойдаланиб содир этиладиган фирибгарликнинг криминологик тавсифи, уни келтириб чиқарувчи сабаблар ва содир этилишига имкон берувчи шарт-шароитлар жиноят ҳуқуқи, криминология, виктимология ва суд-тергов амалиёти нуқтаи назаридан таҳлил қилинади. Рақамли иқтисодиёт, онлайн кредитлаш, мобиль банк иловалари, виртуал карталар, пластик карта операциялари, ижтимоий тармоқлар ва мессенжерлар фирибгарликнинг янги механизмларини шакллантираётгани асосланади. Суд ҳукмлари таҳлили асосида ахборот технологиялари айрим ҳолларда фақат алоқа воситаси эмас, балки жиноятни содир этишнинг бевосита механизмига айланаётгани кўрсатилади. Мақолада “сохта ваколат”, “расмийлик иллюзияси”, жабрланувчининг рақамли ва молиявий саводхонлиги пастлиги, онлайн кредитлашда антифрод назоратининг етарли эмаслиги каби омиллар алоҳида таҳлил қилинади. Якунда ушбу жиноятларга қарши курашишда жиноий-ҳуқуқий таъсир чоралари билан бирга рақамли саводхонлик, банк-молия хавфсизлиги, тезкор блоклаш, транзакция мониторинги ва суд амалиётини бирхиллаштириш зарурлиги ҳақида таклифлар илгари сурилади.

Keywords:

References

Ўзбекистон Республикасининг Жиноят кодекси. 1994 йил 22 сентябрь // Қонунчилик маълумотлари миллий базаси. — URL: https://lex.uz/acts/111453; Ўзбекистон Республикаси Олий суди Пленумининг “Фирибгарликка оид ишлар бўйича суд амалиёти тўғрисида”ги 2023 йил 23 июндаги 17-сон қарори // Қонунчилик маълумотлари миллий базаси. — URL: https://lex.uz/docs/6523582

Cohen L.E., Felson M. Social Change and Crime Rate Trends: A Routine Activity Approach // American Sociological Review. — 1979. — Vol. 44, No. 4. — P. 588–608. — URL: https://faculty.washington.edu/matsueda/courses/587/readings/Cohen%20and%20Felson%201979%20Routine%20Activities.pdf

Расулев А.К. Компьютерные преступления: уголовно-правовые и криминологические аспекты: автореф. дис. … канд. юрид. наук. — Ташкент, 2006. — Мақолада фойдаланилган қисми: Б. 1–24.; Рўзиев Р.Н., Салаев Н.С. Кибержиноятчиликка қарши курашишга оид миллий ва халқаро стандартлар. — Тошкент: ТДЮУ, 2018. –Б.45.

Расулев А.К. Компьютерные преступления: уголовно-правовые и криминологические аспекты: автореф. дис. … канд. юрид. наук. — Ташкент, 2006. — Мақолада фойдаланилган қисми: Б. 1–24.; Рўзиев Р.Н., Салаев Н.С. Кибержиноятчиликка қарши курашишга оид миллий ва халқаро стандартлар. — Тошкент: ТДЮУ, 2018. –Б.45.; Мусаев Г.Ф. Киберпреступность и проблемы расследования киберпреступлений // Взаимная правовая помощь в получении электронных доказательств и расследовании трансграничных киберпреступлений: материалы научно-практического мероприятия. — Ташкент, 2020. –Б.141.; Старостенко О.А. Закономерности становления и развития кибермошенничества в России и за рубежом // Вестник Уральского юридического института МВД России. — 2011. — № 1. –С.24.

Алтиев Р.С. Фирибгарликнинг жиноят-ҳуқуқий ва криминологик жиҳатлари: юридик фанлар бўйича фалсафа доктори (PhD) диссертацияси. — Тошкент: Тошкент давлат юридик университети, 2020. — Б. 95–146.; Levi M. The Phantom Capitalists: The Organisation and Control of Long-Firm Fraud. — Aldershot: Ashgate, 2008. — LXXXIV. P. 1–35, 285–330. — URL: https://books.google.com/books/about/The_Phantom_Capitalists.html?id=hx_B0QEACAAJ

Downloads

Published

2026-08-17

How to Cite

Саттаров, Ж. (2026). АХБОРОТ ТЕХНОЛОГИЯЛАРИ ОРҚАЛИ СОДИР ЭТИЛАДИГАН ФИРИБГАРЛИКНИНГ КРИМИНОЛОГИК ТАБИАТИ: САБАБЛАР, ШАРТ-ШАРОИТЛАР ВА РАҚАМЛИ МУҲИТ ОМИЛЛАРИ. Science and Technology in the Modern World, 5(23), 142-145. https://doi.org/10.5281/zenodo.21988598
Innovative Academy RSC
Article metrics Views and PDF downloads
1 Views
0 Downloads