MARKAZIY OSIYODA JADID ZIYOLILARI, AYOLLAR OZODLIGI VA SOVET MUSTAMLAKACHILIK SIYOSATI (1920–1938)
;
Jadidchilik, Hujum kampaniyasi, ayollar ozodligi, sovet mustamlaka siyosati, O‘rta Osiyo, gender siyosati, islom islohotchiligi, O‘zbekiston, milliy o‘zlik, paranjidan chiqarish.Abstrak
Ushbu maqola 1920–1938-yillar davomida O‘rta Osiyoda jadid ziyolilari harakati va sovet gender siyosati o‘rtasidagi murakkab va ziddiyatli munosabatlarni o‘rganadi. Musulmon jamiyatini modernizatsiya qilishni — jumladan, ayollarni ma'rifatli va ozod qilishni — uzoq vaqtdan beri talab qilib kelgan jadid islohotchilari 1927-yilda sovet hukumati Hujum kampaniyasini boshlaganida noaniq vaziyatga tushib qoldilar. Ushbu kampaniya keng qamrovli mustamlaka "madaniylashtirish" missiyasining bir qismi sifatida o‘zbek ayollarini majburiy ravishda paranjidan chiqarishni ko'zda tutgan edi. Jadidlar islohotchilik dasturlarining bir qismi sifatida ayollar ozodligini chin dildan qo‘llab-quvvatlagan bo‘lsalar-da, sovetlarning bu maqsadni o‘zlashtirib olishi uni siyosiy hukmronlik va madaniy o‘chirish quroliga aylantirdi. Arxiv manbalari, jadid adabiy matnlari va davriy matbuot — xususan, Yangi Yo'l jurnali asosida ushbu tadqiqot jadid ziyolilari o‘z islohotchilik ideallari bilan sovet mustamlaka majburlovi o‘rtasida qanday yo‘l tutganini tahlil etadi. Bundan tashqari, maqola an'ana, islohotchilik va inqilob o‘rtasida o‘z o‘zligini izlagan jadid ayollarining asosan sukutga olingan ovozlarini tiklaydi..
Iqtiboslar
O'zbekiston Milliy Arxivi (O'zMА). F. I-1, op. 31, d. 457. Behbudiy M. — Ayollar ta'limiga oid hujjatlar, 1913.
O‘zbekiston Milliy Arxivi (O‘zMА). F. R-86, op. 1, d. 1247. Hamza Hakimzoda — «Paranjining fojeasi» qo'lyozmasi, 1926.
O‘zbekiston Milliy Arxivi (O‘zMА). F. R-86, op. 10, d. 233. «Yangi Yo‘l» jurnali arxiv nusxalari, 1928.
O‘zbekiston Milliy Arxivi (O‘zMА). F. R-394, op. 1, d. 23. Fitrat A. — «Oila» risolasi, 1916.
O‘zbekiston Milliy Arxivi (O‘zMА). F. R-837, op. 32, d. 1189–1204. Stalin qatag‘onlari tergov ishlari, 1937–1938.
Yangi Yo‘l jurnali. 1925–1931-yillar to‘plami. O‘zbekiston Milliy kutubxonasi, Toshkent.
Mushtum jurnali. 1923–1937-yillar to‘plami. O‘zbekiston Milliy kutubxonasi, Toshkent.
Allworth, E. (1990). The Modern Uzbeks: From the Fourteenth Century to the Present. Stanford: Hoover Institution Press.
Behbudiy, M. (1913). Ayollarimizning jaholati. Samarqand: Ziyolilar nashri.
Cho'lpon, A. (1922). Uyg'on. Toshkent: O'zDavNashr.
Conquest, R. (1968). The Great Terror: Stalin's Purge of the Thirties. New York: Macmillan.
Fanon, F. (1963). The Wretched of the Earth. New York: Grove Press.
Fitrat, A. (1916). Oila. Toshkent: Nashriyot.
Hamza Hakimzoda Niyoziy (1926). Paranjining fojeasi. Toshkent.
Kamp, M. (2006). The New Woman in Uzbekistan: Islam, Modernity, and Unveiling under Communism. Seattle: University of Washington Press.
Keller, S. (2001). To Moscow, Not Mecca: The Soviet Campaign Against Islam in Central Asia, 1917–1941. Westport: Praeger.
Khalid, A. (1998). The Politics of Muslim Cultural Reform: Jadidism in Central Asia. Berkeley: University of California Press.
Khalid, A. (2007). Islam after Communism: Religion and Politics in Central Asia. 19. Berkeley: University of California Press.
Khalid, A. (2015). Making Uzbekistan: Nation, Empire, and Revolution in the Early USSR. Ithaca: Cornell University Press.
Martin, T. (2001). The Affirmative Action Empire: Nations and Nationalism in the Soviet Union, 1923–1939. Ithaca: Cornell University Press.
Northrop, D. (2004). Veiled Empire: Gender and Power in Stalinist Central Asia. 23. Ithaca: Cornell University Press.
Said, E. (1978). Orientalism. New York: Pantheon Books.
Spivak, G. C. (1988). Can the Subaltern Speak? In C. Nelson & L. Grossberg (Eds.), Marxism and the Interpretation of Culture. Chicago: University of Illinois Press, pp. 271–313.
Lazzerini, E. J. (1988). Ismail Bey Gasprinskii and Muslim Modernism in Russia. Washington: University of Washington.
Lazzerini, E. J. (1994). Jadidism at the Turn of the Twentieth Century: A Mini-Reassessment. Cahiers du Monde Russe, 32(2), 79–104.
##submission.downloads##
Nashr qilingan
Nashr
Bo'lim