“DEVONU LUGʻOTIT TURK” VA “QUTADGʻU BILIG”DAGI RANG TIMSOLLARINING QIYOSIY-TIPOLOGIK TAHLILI
;
Rang timsoli, qiyosiy-tipologik tahlil, Devonu lugʻotit turk, Qutadgʻu bilig, semiotika, lingvokulturologiya, rang simvolikasi, turkiy yozma manbalar.Abstrak
Maqolada XI asrga oid ikki buyuk turkiy yozma manba — Mahmud Koshgʻariyning “Devonu lugʻotit turk” (1072–1074) va Yusuf Xos Hojibning “Qutadgʻu bilig” (1069–1070) asarlaridagi oltita asosiy rang timsolining (oq, qora, koʻk, qizil, sariq, yashil) qiyosiy-tipologik tahlili amalga oshirildi. Tadqiqot Yu.M. Lotmanning semiotik nazariyasi, V.I. Karasikning lingvokulturologik kontsept modeli va B. Berlin–P. Kay universaliyalari asosiga qurilgan. Tahlil ikkala manbada umumiy semantik yadro — kosmologik-geografik va axloqiy-estetik funksiyalar — mavjudligini koʻrsatdi; biroq “Devonu lugʻotit turk”da kosmologik funksiya, “Qutadgʻu bilig”da epistemik-axloqiy va siyosiy-falsafiy funksiya yetakchi ekanligini aniqladi.
Iqtiboslar
Koshgʻariy M. Devonu lugʻotit turk. I–III tomlar. — Toshkent: Fan, 1960–1963.
Yusuf Xos Hojib. Qutadgʻu bilig / Tarj.: Q. Karimov. — Toshkent: Fan, 1971.
Lotman Yu.M. Semiotika kulʻtu ry i ponyatiye teksta // Trudy po znakovym sistemam. XI. — Tartu: TGU, 1981. — S. 3–7.
Karasik V.I. Yazyk sotsialʻnogo statusa. — Moskva: Gnozis, 2002.
Berlin B., Kay P. Basic Color Terms: Their Universality and Evolution. — Berkeley: Univ. of California Press, 1969.
Wierzbicka A. Semantics, Culture and Cognition. — New York: Oxford University Press, 1992.
Schimmel A. Islam Estetigi. — Istanbul: Kabalcʻı Yayınevi, 1999.
Ercilasun A.B., Akkoyun Z. Diwanü Lugatiʻt-Türk. — Ankara: TDK, 2014.
Yoʻldoshev M. Badiiy matn va uning lingvopoetik tahlili. — Toshkent: Fan, 2007.
Komilov N. Tasavvuf. I kitob. — Toshkent: Movarounnahr, 2009.
Boz E., Demir C. Türkçede Renk Adlarının Kavramsal Analizi // Türk Dünyası Araştırmaları. — 2012. — № 197.
Abdrakhynova G. Rango-simvolicheskiye sistemy tyurkoyazychnykh narodov XI veka // Vestnik KazGU. — 2018. — № 3.
##submission.downloads##
Nashr qilingan
Nashr
Bo'lim
Iqtibos keltirish tartibi
