HEAVEN VA "HELL" KONSEPTLARINING KOGNITIV MODELINI TAHLIL QILISH

Abstrak

Ushbu maqolada ingliz tilidagi “Heaven” va “Hell” konseptlari kognitiv tilshunoslik nuqtayi nazaridan tahlil qilinadi. Tadqiqotning maqsadi — bu konseptlarning inson ongidagi kognitiv tuzilmasi, metaforik modellari hamda madaniy va axloqiy konnotatsiyalarini aniqlashdir. “Heaven” konsepti inson tafakkurida ezgulik, yorug‘lik, mukofot va osoyishtalik timsoli bo‘lib, light, purity, peace, eternity kabi semantik elementlar bilan bog‘lanadi. U yuksaklik (up), nur (light) va mukammallik (perfection) metaforalari orqali modellashtiriladi. “Heavenly voice”, “heaven on earth”, “gates of heaven” kabi birikmalar ilohiylik va tinchlik ma’nolarini ifodalaydi. Aksincha, “Hell” konsepti zulmat, yovuzlik, azob va jazolanish bilan bog‘liq bo‘lib, fire, pain, sin, punishment semantik maydonlariga ega. U pastlik (down), zulmat (darkness) va yonish (fire) metaforalari orqali konseptual jihatdan shakllanadi. “Burning in hell”, “go to hell”, “hellish life” kabi iboralar azob va ruhiy iztirobni ifodalaydi. “Heaven” va “Hell” konseptlari qarama-qarshi kognitiv juftlik sifatida ezgulik va yovuzlikning, mukofot va jazoning lingvistik in’ikosini tashkil etadi. Tadqiqot Lakoff va Johnsonning Konseptual metafora nazariyasi asosida Injil, ingliz maqollari, idiomalar va badiiy asarlar (Milton, Dante va boshqalar) materiallari asosida olib borilgan. Natijalar shuni ko‘rsatadiki, bu konseptlar ingliz madaniy ongida axloqiy nazorat va qadriyatlar tizimini ifodalovchi kognitiv model sifatida faoliyat yuritadi.