MARKAZIY OSIYODA MINTAQAVIY INTEGRATSIYA JARAYONLARINING GEOSIYOSIY MUVOZANATGA TA’SIRI VA TASHQI KUCHLAR ROLINI TRANSFORMATSIYA QILISHDAGI FUNKSIYASI

Авторы

  • Fathulla Xikmatov Siyosiy fanlar bo‘yicha falsafa doktori (PhD), dotsent O'zbekiston Jurnalistika va ommaviy kommunikatsiyalar universiteti, Siyosiy fanlar kafedrasi Автор
  • Nizom Xakimov Xalqaro munosabatlar ta’lim yo‘nalishi 4-kurs talabasi Автор
  • Muhammadro‘zi Abdulhayev Xalqaro munosabatlar ta’lim yo‘nalishi 4-kurs talabasi Автор

Ключевые слова:

Markaziy Osiyo, mintaqaviy integratsiya, geosiyosiy muvozanat, strategik avtonomiya, kollektiv subyektlilik, C5+1, tashqi kuchlar transformatsiyasi, ko'p vektorli siyosat, neo-regionalizm, regional agency.

Аннотация

Ushbu maqolada Markaziy Osiyoda mintaqaviy integratsiya jarayonlarining mintaqa geosiyosiy muvozanatiga ta’siri hamda tashqi kuchlar rolini transformatsiya qilishdagi funksiyasi ko'p qatlamli nazariy va empirik tahlil doirasida o‘rganiladi. Tadqiqot Makkinder “Heartland” nazariyasi va Brzezinski buyuk shaxmat taxtasi yondashuvi, neo-regionalizm, kompleks regionalizm va strategik avtonomiya konsepsiyalari hamda mintaqashunoslik sohasidagi Dadabaev, Kassenova, Rakhimov, Mukhamediya, Sharshenova va Knyazev kabi mintaqa olimlarining nazariy qarashlariga tayanadi. Maqolada isbotlanishicha, 2016 yildan boshlanib jadallashgan integratsiya bosqichi Markaziy Osiyoni geosiyosiy obyekt holatidan kollektiv strategik subyekt darajasiga ko'tarmoqda. Shu jarayonda geosiyosiy muvozanatga ta'sir qiluvchi oltita mexanizm — kollektiv subyektlilikning shakllanishi, strategik avtonomiyaning kengayishi, tashqi aktorlar o'rtasidagi balanslash, ichki koordinatsiya orqali tashqi manipulyatsiya imkoniyatining qisqarishi, geoiqtisodiy integratsiyaning xavfsizlik arxitekturasiga ta’siri va transport koridorlarining geosiyosiy funksiyasi — nazariy va empirik jihatdan ochib beriladi. 

Библиографические ссылки

Acharya, A. (2001). Constructing a Security Community in Southeast Asia: ASEAN and the Problem of Regional Order. London: Routledge.

Acharya, A. (2007). The emerging regional architecture of world politics. World Politics, 59(4), 629–652.

Allison, R. (2008). Virtual regionalism, regional structures and regime security in Central Asia. Central Asian Survey, 27(2), 185–202.

Asian Development Bank. (2024). Implementing the CAREC 2030 Strategy. Manila: ADB.

Asian Development Bank. (2025). Asian Economic Integration Report 2025: Harnessing the Benefits of Regional Cooperation and Integration. Manila: ADB.

Bohr, A. (2004). Regionalism in Central Asia: New geopolitics, old regional order. International Affairs, 80(3), 485–502.

Brzezinski, Z. (1997). The Grand Chessboard: American Primacy and Its Geostrategic Imperatives. New York: Basic Books.

Cooley, A. (2012). Great Games, Local Rules: The New Great Power Contest in Central Asia. Oxford: Oxford University Press.

Dadabaev, T. (2018). Uzbekistan as Central Asian game changer? Uzbekistan's foreign policy construction in the post-Karimov era. Asian Journal of Comparative Politics, 4(2), 162–175.

Dadabaev, T. (2021). Identity and Memory in Post-Soviet Central Asia. London: Routledge.

European Commission & High Representative of the Union for Foreign Affairs and Security Policy. (2019). The European Union and Central Asia: New Opportunities for a Stronger Partnership.

European External Action Service (EEAS). (2023). Joint Roadmap for Deepening Ties between the EU and Central Asia.

Fiott, D. (2018). Strategic autonomy: Towards 'European sovereignty' in defence? European Union Institute for Security Studies, Brief 12/2018.

Hettne, B. (2005). Beyond the new regionalism. New Political Economy, 10(4), 543–571.

Hettne, B., & Söderbaum, F. (2000). Theorising the rise of regionness. New Political Economy, 5(3), 457–472.

Kassenova, N. (2022). Kazakhstan and Eurasian Integration: The View from Almaty. Cambridge, MA: Harvard Kennedy School, Belfer Center.

Kavalski, E. (2010). Central Asia and the rise of normative powers. Global Society, 24(1), 45–63.

Keohane, R. O., & Nye, J. S. (1977). Power and Interdependence: World Politics in Transition. Boston: Little, Brown.

Knyazev, A. (2026). Integration processes in Central Asia: Without Russia? Mirovaya ekonomika i mezhdunarodnye otnosheniya, 70(4), 99–109.

Krapohl, S., & Vasileva-Dienes, A. (2020). The region that isn't: China, Russia and the failure of regional integration in Central Asia. Asia Europe Journal, 18(3), 347–366.

Laruelle, M., & Peyrouse, S. (2012). The Chinese Question in Central Asia. London: Hurst Publishers.

Mackinder, H. J. (1904). The geographical pivot of history. Geographical Journal, 23(4), 421–437.

Mackinder, H. J. (1919). Democratic Ideals and Reality. London: Constable and Company.

Mukhamediya, N. (2021). Connectivity and strategic autonomy in Central Asia. Central Asian Affairs, 8(1), 45–67.

Oneal, J. R., & Russett, B. (1999). The Kantian peace: The Pacific benefits of democracy, interdependence, and international organizations. World Politics, 52(1), 1–37.

Paul, T. V. (2005). Soft balancing in the age of U.S. primacy. International Security, 30(1), 46–71.

Pomfret, R. (2019). The Economies of Central Asia. Princeton: Princeton University Press.

Rakhimov, M. (2020). Regional security in Central Asia and the role of external actors. Connections: The Quarterly Journal, 19(2), 5–20.

Rosset, D., & Svarin, D. (2014). The constraints of the past and the failure of Central Asian regionalism, 1991–2004. Region: Regional Studies of Russia, Eastern Europe, and Central Asia, 3, 245–266.

Sharshenova, A. (2020). The European Union's Normative Power in Central Asia. Manchester: Manchester University Press.

U.S. Department of State. (2025). C5+1 Joint Statements and Releases (2015–2025 Archive).

UNECE. (2023). Energy Connectivity in Central Asia.

Waltz, K. N. (1979). Theory of International Politics. Reading, MA: Addison-Wesley.

World Bank. (2023). Regional Cooperation Reduces Poverty and Builds Resilience in Central Asia.

Опубликован

2026-05-21

Выпуск

Раздел

Articles

Как цитировать

Xikmatov, F., Xakimov, N., & Abdulhayev, M. (2026). MARKAZIY OSIYODA MINTAQAVIY INTEGRATSIYA JARAYONLARINING GEOSIYOSIY MUVOZANATGA TA’SIRI VA TASHQI KUCHLAR ROLINI TRANSFORMATSIYA QILISHDAGI FUNKSIYASI. Евразийский журнал академических исследований, 6(5), 176-193. https://www.in-academy.uz/index.php/EJAR/article/view/49919
Innovative Academy RSC
Article metrics Views and PDF downloads
4 Views
0 Downloads