Мақола Америка Қўшма Штатларида полиция хизматининг жисмоний ва юридик шахслар мурожаатлари билан ишлаш тартибини ҳуқуқий, ташкилий ва амалий жиҳатдан батафсил ёритади. АҚШ полиция тизимининг уч қаватли (федерал, штат, маҳаллий) тузилиши, мурожаатларни қабул қилишнинг кўп каналли (911, онлайн-системалар, аноним Crime Stoppers) механизми, мурожаатларнинг автоматик рақамланиши ва фуқаролар учун онлайн-кузатиш имконияти, Priority/Triage тизими, Body-Worn Camera ва 911 ёзувларининг очиқлиги, FOIA асосидаги маълумотларга эркин кириш, ходимларнинг шахсий жавобгарлиги ва Civilian Complaint Review механизмлари кенг таҳлил қилинади. Шу билан бирга, 2023–2024 йиллар статистикаси ва йирик шаҳарлар (NYPD, LAPD, Chicago PD) мисолида амалий натижалар келтирилади. Мақола Ўзбекистонда фуқаролар мурожаатлари билан ишлаш тизимини такомиллаштиришда АҚШ тажрибасидан фойдаланиш имкониятлари бўйича таклифлар билан якунланади.

Мақола Америка Қўшма Штатлари полиция хизматида навбатчилик қисми (911 dispatch operations) фаолиятининг ўзига хос жиҳатларини ҳуқуқий, ташкилий, технологик ва психологик нуқтаи назардан батафсил таҳлил қилади. Уч қаватли (федерал–штат–маҳаллий) тузилма, 6000 дан ортиқ PSAP (Public Safety Answering Points), NG911 (Next Generation 911) технологиялари, CAD (Computer-Aided Dispatch) ва Priority Dispatch System (PDS) протоколлари, навбатчиларнинг APCO/NENA стандартлари бўйича махсус тайёргарлиги, CISM (Critical Incident Stress Management) орқали психологик қўллаб-қувватлаш, Crime Stoppers аноним мукофот тизими ва жамият билан ҳамкорлик механизмлари кенг ёритилган. 2023–2024 йиллар статистикаси ва илмий тадқиқотлар асосида АҚШ навбатчилик тизимининг самарадорлиги (85–92 % тўғри баҳолаш, 20 % га қисқарган жавоб вақти) исботланади. Мақола Ўзбекистонда фавқулодда хизматларнинг навбатчилик фаолиятини такомиллаштиришда АҚШ тажрибасидан фойдаланиш имкониятлари бўйича амалий таклифлар билан якунланади.

Ушбу мақола АҚШ шерифлик департаментларининг (округ шерифлари) аҳоли гавжум жойларда (йирик шаҳарлар ва урбанистик зоналарда) киссавурлик (нож билан содир этиладиган зўравонлик) жиноятларини олдини олиш бўйича профилактика фаолиятини такомиллаштириш масалаларига бағишланган. Мақолада АҚШнинг Нью-Йорк, Лос-Анджелес, Чикаго каби йирик шаҳар округларидаги шериф хизматининг амалий тажрибаси, “public health” модели, “focused deterrence”, “hot spots policing”, “knife amnesty” дастурлари, жамоат билан ҳамкорлик ва рақамли технологиялардан фойдаланиш каби замонавий профилактика усуллари чуқур таҳлил қилинган. FBI, шериф департаментларининг расмий статистик ҳисоботлари (2023–2025 йиллар), Scopus, Web of Science ва Google Scholar базаларидаги илмий мақолалар асосида нож жиноятларининг ижтимоий-иқтисодий, психологик ва демографик сабаблари очиб берилган ҳамда уларни 15–30 % га камайтиришга қодир бўлган илғор таклифлар берилган. Мақола Ўзбекистон профилактика инспекторлари учун АҚШ шерифлик тизимининг энг самарали элементларини миллий шароитга мослаштириб қўллаш имкониятларини ҳам кўрсатади.

Мазкур мақолада профилактика инспекторининг маъмурий жавобгарликка оид қонунчилик нормаларини қўллаш фаолиятининг механизмлари АҚШ шерифлари тажрибаси мисолида илмий-назарий ва амалий жиҳатдан таҳлил қилинган. Тадқиқотда маъмурий ҳуқуқни қўллашнинг институционал асослари, шерифлар ваколатлари, процессуал тартиб-таомиллар ҳамда маъмурий таъсир чораларини амалга оширишда қонунийлик ва инсон ҳуқуқларини таъминлаш механизмлари ўрганилган. Шунингдек, АҚШда шерифлар фаолиятида “procedural justice”, “community policing” ва дискрецион ваколатларни оқилона қўллаш амалиётининг маъмурий ҳуқуқбузарликлар профилактикасига таъсири таҳлил этилган. Илмий манбалар ва расмий маълумотлар асосида АҚШ тажрибасининг ўзига хос жиҳатлари очиб берилган ҳамда миллий амалиёт учун илмий-амалий хулосалар баён этилган

Ушбу мақолада профилактика инспекторининг маъмурий ҳуқуқбузарлик ишлари бўйича суд органлари билан ҳамкорлигини такомиллаштириш масалалари АҚШдаги шерифлар фаолияти мисолида ўрганилган. Тадқиқотда маъмурий ҳуқуқбузарликларни кўриб чиқишда ахборот алмашинуви, тезкор ҳужжатлаштириш, рағбатлантирувчи ва тарбиявий механизмлар, жамоат хавфсизлигини таъминлашда суд–полиция интеграциясининг ўрни ёритилган. АҚШ шерифлари томонидан маъмурий ҳуқуқбузарлик ишлари юзасидан судлар билан ўзаро ҳамкорликнинг ҳуқуқий, ташкилий ва амалий жиҳатлари таҳлил қилиниб, профилактика инспекторлари фаолиятига татбиқ этиш мумкин бўлган халқаро тажрибалар асосланган. Мақола қиёсий таҳлил ва амалиётга оид таклифлар орқали маъмурий ҳуқуқбузарликлар профилактикасини яхшилашга қаратилган.

Мазкур мақолада профилактика инспекторининг фоҳишалик билан шуғулланиш ҳуқуқбузарлигини олдини олиш фаолияти АҚШ шерифлари амалиёти мисолида илмий-назарий ва амалий жиҳатдан таҳлил қилинган. Тадқиқотда фоҳишаликка қарши курашишда профилактикага йўналтирилган ёндашувлар, ҳуқуқни муҳофаза қилувчи органлар ваколатлари ҳамда ижтимоий хизматлар билан ҳамкорлик механизмлари ўрганилган. Шунингдек, АҚШда шерифлар томонидан қўлланилаётган “community policing”, “problem-oriented policing” ва “procedural justice” концепцияларининг фоҳишалик билан боғлиқ ҳуқуқбузарликларнинг олдини олишдаги ўрни илмий манбалар ва расмий статистик маълумотлар асосида ёритилган. Мақолада жазога асосланган ёндашувдан кўра, профилактик, ижтимоий ва реабилитацияга қаратилган чора-тадбирларнинг устуворлиги асослаб берилган. Тадқиқот натижалари профилактика инспекторлари фаолиятини такомиллаштиришда ҳамда миллий ҳуқуқбузарликлар профилактикаси тизимида хорижий илғор тажрибаларни қўллашда илмий-амалий аҳамият касб этади.

Ушбу мақола Америка Қўшма Штатларида (АҚШ) жиноят-ижроия қонунчилиги доирасида маҳкумлар ҳуқуқларини ҳимоя қилишнинг ўзига хос жиҳатларига бағишланган бўлиб, уларнинг ҳуқуқий асослари, амалий жараёнлари ва ислоҳотлардаги ўрни илмий-назарий таҳлил қилинади. АҚШ Конституциясининг Биринчи ва Саккизинчи ўзгартиришларига таяниб, маҳкумларнинг асосий ҳуқуқлари, жумладан сўз эркинлиги, қаттиқ жазолардан ҳимоя ва ҳуқуқий ёрдам олиш каби масалалар кўриб чиқилади. Мақолада АҚШдаги маҳкумлар ҳуқуқларининг ҳимояси, First Step Act каби ислоҳотлар орқали уларнинг жамиятга қайтиши ва қайта жиноят содир этишнинг олдини олишга қўшаётган ҳиссаси муҳокама қилинади. Хорижий тадқиқотчилар, жумладан профессор Жонатан Симон, Эмили Базелон ва Жеффри Фаган каби олимларнинг ишларига таяниб, маҳкумларнинг таълим, саломатлик ва ижтимоий хизматлардан фойдаланиш ҳуқуқларини кучайтиришнинг ижтимоий, иқтисодий ва психологик жиҳатлари таҳлил қилинади.

Ушбу тадқиқот Япония пробация хизматининг ташкилий-ҳуқуқий жиҳатларини хорижий давлатлар, хусусан, АҚШ ва Буюк Британия тажрибалари билан қиёсий таҳлил қилишга бағишланган. Япония пробация хизматининг марказлашган бошқаруви, кўнгиллилар тизими ва жамият билан интеграцияси унинг юқори самарадорлигини таъминлайди, бу қайта жиноят содир этиш даражасининг пастлиги (15% дан кам) билан тасдиқланади. АҚШ пробация хизмати назоратга, Буюк Британия эса хусусий сектор билан ҳамкорликка таянади, лекин уларнинг қайта жиноят кўрсаткичлари (30-40% ва 25-30%) Япониядан юқори.

2015 йил январь-декабрь ойларида саноат маҳсулоти хажми 4749,5 млрд. сўмни ёки ўсиш суръати ўтган йилнинг шу даврига нисбатан 108,0 фоизни ташкил этди. Ўзбекистон Республикаси Президентининг 2015 йил 4 мартдаги П.Ф 4707-сонли фармонига асосан дастур доирасида 2015-2019 йилларда амалга оширилган лойиҳа бўйича Бухоро вилоятида 41 та лойиҳани амалга ошириш учун, 1181,2 минг АҚШ доллари сарфланган.

Бул мақалада Америка Қурама Штатларында суд системасы ҳәм судья кадрларын таңлаў ҳәм лаўазымға тайынлаў процесслери кеңнен сәўлелендирилген. Бәринен бурын, АҚШтағы федерал ҳәм штат судлары системасы, олардың структуралық бөлимлери, ўәкилликлери ҳәм басқарыў тәртиплери талланған. Федерал дәрежедеги суд системасының орайында АҚШ Жоқары суды турыўы, апелляция ҳәм округ судлары, сондай-ақ, арнаўлы судлардың орны ҳаққында сөз етиледи. Сондай-ақ, штатлардың өз коньституцияларына тийкарланған суд системалары, еки басқышлы ҳәм үш басқышлы суд системалары, олардың өзине тән тәреплери ҳәм айырмашылықлары көрсетип өтилген. Мақалада, әсиресе, судья лаўазымына талабанларды таңлаў ҳәм тайынлаўдың төрт түрли тийкарғы модельи - губернатор ҳәм нызам шығарыўшы уйым арқалы тайынлаў, арнаўлы комиссия арқалы таңлаў, сайлаў арқалы судьяларды таңлаў ҳәм нызам шығарыўшы уйым даўысы арқалы сайлаў - кеңнен сәўлелендирилген. Бул процесслердиң ҳуқықый тийкарлары ҳәм әмелий әҳмиети ашып берилген.

Мақолада ишни судга қадар юритиш босқичида суриштирув ва дастлабки терговни тўхтатиш институтининг хорижий тажрибаси ўрганилган ҳамда уни Ўзбекистон қонунчилигига имплементация қилиш масалалари таҳлил қилинган. Муаллиф дунёнинг турли ҳуқуқий оилаларига мансуб давлатлар — англа-саксон (АҚШ, Буюк Британия, Канада), континентал (Франция, Италия, Испания), ислом ҳуқуқи (Саудия Арабистони, Эрон), аралаш (Япония, Жанубий Корея) ва МДҲ мамлакатларининг қонунчилиги ва амалиётини қиёсий-ҳуқуқий методда тадқиқ этган. Мақолада асосий эътибор англа-саксон ҳуқуқ тизимига, хусусан, АҚШ ва Буюк Британиядаги амалиётга қаратилган.

Мақолада бугунги кунда дунёда кузатилаётган биполяр тизимни яратишга қаратилган ҳарбий соҳадаги рақобат, АҚШ ва Хитой ўртасида ядровий қуролларни чеклаш бўйича бугунги кунда ҳамкорлик шарт-шароитлари, дунёда хавфсизлик барқарорлигини таъминлашда икки дунё кучларининг ўзаро чекланишининг ўрни борасидаги илмий хулосалар ва унга оид таклифлар келтирилган.

Ушбу мақолада ҳуқуқ-тартибот масканлари фаолияти ташкил этишда АҚШ ва Европа мамлакатлари тажрибалари ўрганилиб муаллиф томонидан таклиф ва тавсиялар ишлаб чиқилган.

Ушбу мақолада профилактика инспекторининг номусга тегиш жиноятига қарши курашишда махсус профилактика чораларини амалга оширишдаги ўрни ва вазифалари хорижий давлатлар тажрибаси асосида таҳлил қилинган. Тадқиқотда зўравонлик ва жинсий тажовузларнинг сабаб ва шарт-шароитлари, хавф гуруҳини аниқлаш, жабрланувчиларни ҳимоя қилиш, жиноят содир этишга мойил шахсларни барвақт аниқлаш ва улар билан индивидуал профилактик ишларни ташкил этиш масалалари ёритилган. АҚШ, Буюк Британия, Канада, Туркия ва Жанубий Корея каби мамлакатларда жинсий жиноятларнинг олдини олиш соҳасида қўлланилаётган махсус профилактика механизмлари, полицей–жамоатчилик ҳамкорлиги, электрон мониторинг, реабилитация дастурлари ва фуқаролар хабардорлигини ошириш бўйича тажрибалар қиёсий ўрганилган. Мақола миллий амалиётда профилактика инспектори фаолиятини янада такомиллаштириш бўйича амалий таклифлар ишлаб чиқишга қаратилган..

This article analyzes the organizational and legal mechanisms for offense prevention in foreign countries, including American and Eastern nations. In the USA and Canada, prevention is implemented through public participation, a scientific-analytical approach, and regional programs. In Japan and Singapore, prevention systems have been developed based on the personal responsibility of society, cultural values, and cooperation between the state and the public. In these countries, preventive activities are regulated through a legal framework and territorial monitoring systems. Based on the analysis, the article highlights opportunities for adopting effective approaches from foreign experience to improve preventive activities in Uzbekistan.

Мазкур мақолада коррупцияга оид жиноятларда жиноят субъектининг ўзига хос ҳуқуқий ва амалий хусусиятлари илмий таҳлил этилган. Муаллиф жиноят субъекти тушунчасини тўғри аниқлаш коррупцияга қарши кураш самарадорлигини оширишда муҳим ўрин тутишини таъкидлайди. Мақолада Ўзбекистон Республикаси жиноят қонунчилигидаги «мансабдор шахс» тушунчаси халқаро меъёрлар билан таққосланиб, БМТ ва Европа Кенгашининг коррупцияга қарши конвенцияларидаги таърифлар билан солиштирилган. Шунингдек, АҚШ, Буюк Британия, Финляндия, Япония ва Корея Республикаси қонунларидаги коррупцион жиноятлар субъектига оид нормалар таҳлил этилган. Муаллиф миллий қонунчиликни такомиллаштириш учун давлат иштирокидаги ташкилотлар ва жамоат функцияларини бажарувчи шахсларни мансабдор шахс сифатида қамраб олиш таклифини илгари суради. Шу билан бирга, хусусий сектордаги коррупция ҳолатларини алоҳида ҳуқуқий йўл билан тартибга солиш зарурлиги таъкидланади. Хулоса сифатида, мансабдор шахс тушунчасининг аниқ, кенг ва функционал белгилар асосида белгиланиши коррупцияга қарши курашнинг ҳуқуқий механизмларини мустаҳкамлайди ва давлат бошқаруви тизимининг шаффофлигини оширади, деган хулосага келинган

Мазкур илмий мақолада давлат фуқаролик хизматида мажлислар самарадорлигини ошириш, инсон омилини қисқартириш ва мажлисларни рақамли технологиялар ёрдамида оптималлаштиришнинг истиқболли йўналишлари таҳлил қилинган. Тадқиқотда қиёсий кейс-таҳлил методи қўлланилди. Жаҳон тажрибаси (Эстония, Сингапур, АҚШ, Канада, Буюк Британия) ва илғор корпоратив амалиётлар (Zoom IQ, Microsoft Viva, Otter.ai) мисолида мажлисларни қисқартириш, автоматик хулоса тайёрлаш, қарорларни тез ва сифатли қабул қилиш механизмлари ўрганилган. Кейс-таҳлиллар асосида мажлислардаги вақт сарфи 40-70% гача камайиши, топшириқлар аниқлик билан тақсимланиши ва фуқаролик хизматчилари фаолиятида иш самарадорлиги ошиши мумкинлиги кўрсатиб берилган. Шу билан бирга, мазкур инновацион ёндашувларни Ўзбекистон давлат бошқарув тизимига жорий этиш бўйича таклифлар ҳам ишлаб чиқилган.

Учувчисиз учадиган аппаратлар технологиясининг ривожланиши жиноятчилик ва унинг олдини олишда муҳим аҳамиятга эга. Ушбу технологиянинг ривожланиши билан, дронлардан фойдаланишга доир муаммолар ҳам кўпаймоқда. Улар жиноятларни аниқлаш, тергов қилиш ва жамоат хавфсизлигини таъминлашда фойдаланилади, аммо бу қурилмаларнинг ноқонуний фойдаланилиши, терроризм, давлат хавфсизлигини бузиш ва бошқа қонунбузарликларга олиб келиши мумкин. Европа Иттифоқи, АҚШ ва Германия каби давлатларда дронлардан фойдаланишнинг ҳуқуқий тартибга солиниши яратилган бўлса-да, бу давлатларда улардан фойдаланишдаги чекловларни тартибга солишга қаратишмоқда.

Ушбу мақолада илғор хорижий давлатлар тажрибасида профилактика инспекторининг вояга етмаган шахсларнинг гиёҳвандлик воситалари ёки психотроп моддалар истеъмол қилиши олдини олиш фаолияти қиёсий таҳлил қилинган. Тадқиқотда АҚШ, Буюк Британия, Жанубий Корея, Германия, Япония каби мамлакатларда ўсмирлар ўртасида гиёҳвандликка қарши кураш механизмлари, профилактиканинг ҳуқуқий ва институционал асослари, полиция ва таълим муассасалари ўртасидаги ҳамкорлик, ёшларни ижтимоий-руҳий қўллаб-қувватлашнинг инновацион йўналишлари ўрганилган. Шунингдек, профилактика инспекторлари фаолиятидаги ахборот-таҳлил жараёнлари, киберхавфсизликка оид чора-тадбирлар, ота-она ва жамоатчилик иштирокининг ўрни қатъий таҳлил қилинган. Мақолада хорижий тажриба асосида Ўзбекистон шароитига мос амалиётларни жорий этиш юзасидан таклиф ва тавсиялар берилган.

Мақолада ижтимоий-иқтисодий муносабатлар ривожланишининг замонавий босқичида саноат мажмуаси рақобатбардошлигини оширишнинг энг муҳим омили бўлиб инновацион фаолият ҳисобланишига урғу берилган. Илмий технологик ривожланиш даражаси эса ўз навбатида иқтисодий ўсиш учун асос бўлиб ҳисобланиши таъкидланган. Ривожланган иқтисодиётга эга ҳар бир давлат миллий саноат мажмуасини ривожлантириш лойиҳасини қўллаб қувватлашда инновацион юқори технологик маҳсулотларни ривожлантиришга эътибор қаратилишига урғу берилган. АҚШ, Германия, Япония, Жанубий Корея ва Финляндиянинг саноат тармоғини ривожлантириш бўйича тажрибасига бирма-бир тўхталган. Хулосада, бизнинг минтақада саноатни инновацион ривожлантириш бўйича хориж тажрибаси асосида тавсиялар берилган.

Ушбу мақола Ички ишлар вазирлигининг кибер жиноятларга қарши курашиш бўлинмалари фаолиятини такомиллаштириш масалаларига бағишланган бўлиб, унда Буюк Британия, АҚШ, Германия, Сингапур, Россия ва Хитой каби ривожланган давлатларнинг илғор тажрибаси таҳлил қилишга асосланади. Ушбу давлатларда киберхавфсизликни таъминлаш бўйича қонунчилик, технологик инфратузилма, кадрлар тайёрлаш ва халқаро ҳамкорлик механизмлари ўрганилиб, уларнинг ижобий жиҳатларини Ўзбекистон шароитига мослаштириш бўйича амалий тавсиялар ишлаб чиқилган. Мақолада сунъий интеллект ва блокчейн технологияларининг кибер таҳдидларга қарши курашишдаги аҳамияти, шунингдек, молиявий чекловлар, малакали кадрлар етишмаслиги ва қонунчилик тўсиқлари каби муаммолар кўриб чиқилади. Ўзбекистонда киберхавфсизликни кучайтириш учун миллий стратегия ишлаб чиқиш, махсус агентлик ташкил қилиш, хусусий сектор билан ҳамкорликни ривожлантириш ва халқаро ташкилотлар билан маълумот алмашинувини кенгайтириш каби таклифлар илгари сурилган.

Шахсни касб-ҳунарга йўналтириш борасидаги Ўзбекистон, Россия, АҚШ, Буюк Британияда қўлланилувчи методикалар ҳақида сўз юритилган. Ўзбекистонда психология фани бўйича жаҳондаги илғор тажрибанинг ўзлаштирилиши хусусиятлари очиб берилган.

Дунё млакатларининг банк амалиёти тажрибаси кўрсатадики, тижорат банкларининг ликвидлилиги ва молиявий барқарорлигини таъминлаш бевосита улар активларининг даромадлилиги ва ликвидлилиги ўртасидаги мутаносибликни таъминлашга боғлиқ. Ўз навбатида, тижорат банклари активларининг даромадлилиги ва ликвидлилиги ўртасидаги мутаносибликни таъминлаш актив операциялар билан боғлиқ бўлган рискларнинг даражаларини минималлаштириш заруриятини юзага келтиради. Хусусан, “Бэнк оф Америка (АҚШ) активларининг умумий ҳажмига нисбатан кредитлардан кўриладиган зарарларни қоплашга мўлжалланган захира ажратмалари даражаси 2021 йилда 0,7 фоизни ташкил этди”. “Барклайс банк мажбуриятларининг ҳажмида регулятив капиталнинг салмоғи 2021 йилда 2017 йилга нисбатан 1,3 фоизга ошганлиги ликвидлилик рискини пасайтиришда муҳим роль ўйнади”

Ушбу мақолада илғор хорижий давлатлар тажрибасида профилактика инспекторининг вояга етмаган шахсларнинг гиёҳвандлик воситалари ёки психотроп моддалар истеъмол қилиши олдини олиш фаолияти қиёсий таҳлил қилинган. Тадқиқотда АҚШ, Буюк Британия, Жанубий Корея, Германия, Япония каби мамлакатларда ўсмирлар ўртасида гиёҳвандликка қарши кураш механизмлари, профилактиканинг ҳуқуқий ва институционал асослари, полиция ва таълим муассасалари ўртасидаги ҳамкорлик, ёшларни ижтимоий-руҳий қўллаб-қувватлашнинг инновацион йўналишлари ўрганилган. Шунингдек, профилактика инспекторлари фаолиятидаги ахборот-таҳлил жараёнлари, киберхавфсизликка оид чора-тадбирлар, ота-она ва жамоатчилик иштирокининг ўрни қатъий таҳлил қилинган. Мақолада хорижий тажриба асосида Ўзбекистон шароитига мос амалиётларни жорий этиш юзасидан таклиф ва тавсиялар берилган.

Мақолада  Америка Қўшма Штатлари асосчилари, Александр Гамилтон ва Томас Жефферсонларнинг ҳуқуқ ва давлвт тўғрисидаги таьлимотлари, уларнинг ҳуқуқ ва давлат тўғрисидаги қарашларининг шакилланишига таьсир кўрсатган шарт-шароитлар ва омиллар, ҳокимиятлар тақсимланишида уларнинг ўрни ва унинг моҳияти ҳукумат ваколатларини чеклаш механизмларини такомиллаштириш ҳақидаги фикрлари ва Америка Қўшма Штатлари ҳуқуқ тизимини шакллантиришга оид олиб борган ишлари таҳлил этилган.