OʻZBEKISTONDA OILA INSTITUTINING TARIXIY RIVOJLANISH JARAYONLARI. AN’ANAVIY OILA MODELINI SHAKLLANISHIDA URF-ODAT VA AN’ANALARNING OʻZIGA XOS JIHATLARI

Abstract

Oʻzbek tilida «oila» soʻzi arabcha «عائلة» (oilaviy, qarindoshlar doirasi) dan oʻzlashgan boʻlib, uning tub maʼnosida «bir tup daraxtning ildizi va shoxlari» metaforasi yotadi. Qadimgi turkiy «obo» (urugʻ) va «uq» (nasl) tushunchalari bilan sintezlashgan bu semantika Markaziy Osiyo hududida oilani vertikal (ajdodlar-avlodlar) va gorizontal (turmush oʻrtoqlar, aka-uka, opa-singillar) aloqalarning murakkab bir tarmogʻi sifatida talqin etishga asos boʻlgan. Ushbu tadqiqotda aynan shu «tarmoqli» modelning tarixiy plastikasi va uni shakllantirgan lokal urf-odatlar tahlili taklif etiladi.