INSON – TEXNIK TIZIM – ISHLAB CHIQARISH MUHITI TIZIMIDA INSON OMILINI HISOBGA OLGAN HOLDA MEHNAT XAVFSIZLIGINI OSHIRISH YO'LLARI
DOI:
https://doi.org/10.5281/zenodo.20454610Keywords:
inson omili, mehnat xavfsizligi, ergonomika, ishlab chiqarish muhiti, texnik tizim, psixofiziologik monitoring, kognitiv yuklanma, baxtsiz hodisalar, xavfsizlikni boshqarish, raqamli texnologiyalar.Abstract
Ushbu maqolada «Inson – texnik tizim – ishlab chiqarish muhiti» (ITM) tizimida inson omilini hisobga olgan holda mehnat xavfsizligini oshirishning ilmiy-amaliy yo'llari tadqiq etilgan. Zamonaviy sanoat korxonalarida baxtsiz hodisalarning asosiy qismi inson omili bilan bog'liqligi – ya'ni operatorlar tomonidan yo'l qo'yiladigan xatolar, charchoq, stressli holatlar va ergonomik nomuvofiqliklar natijasida sodir bo'lishi – tahlil qilingan. Maqolada mehnat xavfsizligini oshirishga qaratilgan kompleks yondashuv taklif etilgan: ergonomik muhitni optimallashtirish, psixofiziologik monitoring tizimini joriy etish, xodimlarni kognitiv yuklamani boshqarish bo'yicha o'qitish va raqamli texnologiyalar (sun'iy intellekt, IoT sensorlar, ko'rinishli analitika) yordamida real vaqt rejimida xavflarni aniqlash usullari ko'rib chiqilgan. Tadqiqot natijalari shuni ko'rsatadiki, inson omilini markazga qo'ygan integrlashgan xavfsizlik tizimi baxtsiz hodisalar sonini 35–50% gacha kamaytirish imkoniyatini beradi[1]. Olingan natijalar ishlab chiqarish korxonalari, mehnat xavfsizligi mutaxassislari va sanoat psixologlari uchun amaliy ahamiyatga ega.References
Bhatt, D., Bhatt, M., & Johnson, L. (2022). Virtual reality applications in occupational safety training: A systematic review. Safety Science, 148, 105656.
Christian, M. S., Bradley, J. C., Wallace, J. C., & Burke, M. J. (2009). Workplace safety: A meta-analysis of the roles of person and situation factors. Journal of Applied Psychology, 94(5), 1103–1127.
EU-OSHA (2020). Foresight on new and emerging occupational safety and health risks associated with digitalisation by 2025. European Agency for Safety and Health at Work.
Hale, A. R., & Hovden, J. (1998). Management and culture: The third age of safety. Occupational Injury: Risk, Prevention and Intervention, 129–165.
Heinrich, H. W. (1959). Industrial accident prevention: A scientific approach (4th ed.). McGraw-Hill.
ILO (2022). Safety and health at work: A vision for sustainable prevention. International Labour Organization, Geneva.
Karwowski, W. (Ed.). (2006). International encyclopedia of ergonomics and human factors (2nd ed.). CRC Press.
Papetti, A., Rossi, M., Germani, M., & Menghi, R. (2020). IoT solutions for supporting health and safety in manufacturing: A review. Procedia Manufacturing, 51, 975–982.
Reason, J. (1990). Human error. Cambridge University Press.
Sanders, M. S., & McCormick, E. J. (1993). Human factors in engineering and design (7th ed.). McGraw-Hill.
Stanton, N. A., Salmon, P. M., Rafferty, L. A., Walker, G. H., Baber, C., & Jenkins, D. P. (2013). Human factors methods: A practical guide for engineering and design (2nd ed.). Ashgate.
Tixomirov, N. P., Tixomirova, T. M., & Butkov, V. E. (2021). Tsifrovyye tekhnologii v upravlenii okhranoy truda. Bezopasnost Truda v Promyshlennosti, 7, 12–19.
Zohar, D. (2010). Thirty years of safety climate research: Reflections and future directions. Accident Analysis & Prevention, 42(5), 1517–1522.
Downloads
Published
Issue
Section
License
Copyright (c) 2026 Innovative Academy RSC

This work is licensed under a Creative Commons Attribution 4.0 International License.
How to Cite