QALQONSIMON BEZ GISTOGENEZI VA YOSHGA BOG'LIQ O'ZGARISHLAR

Abstract

    Ushbu maqolada qalqonsimon bezning embriogenez davrida rivojlanishi, gistogenez jarayoni hamda ontogenez davomida yuz beradigan yoshga bog‘liq morfo-funktsional o‘zgarishlar yoritilgan. Qalqonsimon bez endokrin tizimning muhim a’zolaridan biri bo‘lib, organizmning modda almashinuvi, o‘sishi va rivojlanish jarayonlarini boshqarishda yetakchi o‘rin tutadi. Shu bois uning to‘qima darajasidagi shakllanishi va funksional faolligining yoshga qarab o‘zgarishini o‘rganish muhim ilmiy va amaliy ahamiyatga ega. Maqolada qalqonsimon bezning embrional manbai, dastlabki epitelial kurtakdan follikulalar hosil bo‘lishigacha bo‘lgan gistogenetik bosqichlar tavsiflanadi. Follikulyar hujayralarning differensiyatsiyasi, kolloid sintezi va gormon ishlab chiqarish mexanizmlarining shakllanishi batafsil tahlil qilinadi. Shuningdek, neyroektodermal kelib chiqishga ega bo‘lgan parafollikulyar (C) hujayralarning rivojlanishi va ularning kalsitonin sekretsiyasidagi roli yoritiladi. Ontogenez jarayonida, xususan bolalik, o‘smirlik, voyaga yetganlik va qarilik davrlarida qalqonsimon bez to‘qimalarida kuzatiladigan gistologik o‘zgarishlarga alohida e’tibor qaratilgan. Yosh o‘tishi bilan follikulalar hajmi, kolloid miqdori, hujayralarning proliferativ faolligi va qon tomirlanish darajasida yuz beradigan o‘zgarishlar bezning funksional holatini belgilovchi muhim omillar sifatida ko‘rib chiqiladi. Qarilik davrida kuzatiladigan involyutsion jarayonlar va ularning klinik ahamiyati ham tahlil etiladi. Mazkur tadqiqot natijalari qalqonsimon bez kasalliklarining patogenezini chuqurroq tushunishga, shuningdek yoshga bog‘liq endokrin buzilishlarni gistologik jihatdan baholashda nazariy asos bo‘lib xizmat qiladi.