Ushbu maqolada talabalar o'rtasida vatanparvarlik madaniyati va qadriyat yo'nalishlarining mohiyati tahlil qilinadi. Talaba yoshlarda vatanparvarlik ongini, vatanparvarlik munosabatini madaniyati, an’analari, dunyoqarashi va tarixiy o‘zini-o‘zi anglash asosida shakllanishining ahamiyati ham asoslab berilgan. Talaba yoshlarning qadriyat yo‘nalishlari vatanparvarlik ruhidagi g‘oyaviy o‘zligini anglashda, harbiy-vatanparvarlik tarbiyasida, fidoyilik va fuqarolik burchini bajarishga tayyorlikda namoyon bo‘ladi.

Ushbu maqolada “to‘y” marosimining qadriyat dominantalari va ularning lingvistik madaniyatda ifodalanish usullari tahlil qilinadi. To‘y orqali oilaviy qadriyatlar, jamiyat bilan bog‘lanish, an’anaviylik va yaxshilik tilash kabi asosiy g‘oyalar o‘z ifodasini topadi. Maqolada to‘y bilan bog‘liq leksik birliklar, frazeologizmlar, marosimiy nutq va qo‘shiqlardagi qadriyatlarning lingvistik yondoshuvlari ko‘rib chiqiladi. Tadqiqot natijalari to‘y mavzusidagi madaniy va lingvistik elementlarning jamiyatdagi o‘rni va ahamiyatini ochib beradi.

Maqolada  sharq  xaqlarida  qadriyatshunoslik  sohasidagi  amalga oshirilgan evolutsion konsepsiyalarda ilgari surilgan masalalar va erishilgan yutuqlar  misollar va adabiyotlar  tahlili orqali  keltirib o’tilgan. G’arb falsafasidagi aksiologik nazaryalarning g’arb  aksiologik nazaryalari bilan farqi shundaki, g’arb aksiologiyasida  inson masalasi ilgarilab ketgan  bo’lsa sharq aksiologiyasida esa  insonning axloqi va ma’naviyati masalalari siyosatga ta’sir etuvchi vosita darajasida o’rganilgan.

Dunyonig  mafkuraviy  manzarasi   o’zgarib  borayotgan  bir  davrda  millatlarning   o’zligini  va  milliy genofondini  saqlab  qolish  muammosi  paydo  bo’lmoqda.   Bular saqlab  qolishda eas  qadriyatlarning  o’rni  juda  muhim.  Shu  nuqtai  nazardan olib qaraganda qadriyatlar  uyg’unligi  ularning  falsafiy  ildizi va  bu  sohada olimlar va faylasuflar  olib borgan  izlanishlarni   bilmasdan   turib qadriyatning moxiyatini  to’la qonli ochib berib bo’lmaydi. Yangi davrda shakllanib qolayotgan  qadriyatlarning asosi qayerdan olinayotgani bu  qadriyalarning xozir  va   kelajak    avlodga  ta’siri  qanday bo’lishi  ustida fikr yuritish asosiy vazifalardan  biriga  aylanib  qolmoqda. 

Ma`lumki, bugungi kunda globallashuvning avj olishi millat “chegaralarini” buzib yubormoqda, ommaviy ma’naviyatni shakllantirishga olib kelmoqda. Buning natijasida har bir millatga xos bo‘lgan urf-odat, an’ana, qadriyatlar o‘z axamiyatini “yo‘qota” borish xavfi yuzaga kelmoqda. Bu millatning ma’naviy qashshoqlashuvi sodir bo‘lishiga, ularning o‘zligini anglamaydigan manqurtlariga olib keluvchi taxdidlarni yuzaga kelishiga sabab bo‘ladi.

Ushbu maqolada milliy qadriyatlarimiz va ma’naviy meroslarimiz haqida fikr yuritilgan. Ma’naviy meroslarimiz bugungi kunda qay darajada o‘z ifodasini ko‘rsatmoqda. Ma’naviy merosimizni yanada boyitish, asrab avaylash kabi masalalar haqida ham so‘z yuritilgan.

Ushbu maqolada qadriyat tushunchasi, uning mohiyati va klassifikatsiyalash usullari tahlil qilinadi. Qadriyatlarning falsafiy, tarixiy va ijtimoiy jihatlari ko'rib chiqilib, ularning umumiy klassifikatsiyasi taklif etiladi. Tadqiqot qadriyatlarning jamiyat va shaxsiy hayotdagi oʻrnini aniqlash uchun mo'ljallangan.

Mazkur maqolada ekologik madaniyat tushunchasining mohiyati, tarkibiy komponentlari va ularni shakllantirishda ta’lim tizimining o‘rni ilmiy-pedagogik nuqtai nazardan tahlil etilgan. Global ekologik muammolar fonida yosh avlodda ekologik ong, qadriyat va mas’uliyatni shakllantirish zarurati asoslab berilgan. Muallif ekologik madaniyatni kognitiv, emotsional-aksiyologik va amaliy-komportamental komponentlar orqali izohlaydi hamda bu komponentlarning ta’lim jarayonida uyg‘un rivojlanishi zarurligini ta’kidlaydi. Ekologik tarbiya vositasi sifatida eko-pedagogika, xizmatga yo‘naltirilgan ta’lim, loyiha asosidagi yondashuvlar va raqamli texnologiyalarni qo‘llashning samaradorligi asoslab berilgan. Shu bilan birga, o‘quv dasturlarining ekologik mazmun bilan boyitilishi, fanlararo integratsiya, zamonaviy metodik yondashuvlar va ta’lim-muhit birligi orqali ekologik madaniyatni barqaror rivojlantirishning muhimligi ilmiy asoslangan. Maqolada davlat siyosati, jamoatchilik instituti va OAVning hamkorlikdagi roli alohida e’tirof etilgan.

Ushbu maqolada Yevropa va O‘zbekiston ta’lim falsafasining tarixiy shakllanish jarayoni, qadriyat tizimi hamda metodologik asoslari qiyosiy tahlil qilinadi. Ta’lim falsafasi shaxs, jamiyat va davlat o‘rtasidagi ma’naviy-intellektual aloqalarni ifoda etuvchi nazariy yo‘nalish bo‘lib, uning mazmuni milliy qadriyatlar bilan global tamoyillar uyg‘unligida shakllanadi. Yevropa ta’lim falsafasi inson markaziyligi, tanqidiy fikrlash, sekulyar va kompetensiyaga asoslangan yondashuv bilan tavsiflansa, O‘zbekiston ta’lim falsafasi milliy-ma’naviy qadriyatlarga, komil inson g‘oyasiga va integratsion tamoyillarga asoslanadi. Tadqiqotda falsafiy-metodologik, tarixiy-komparativ va aksiologik tahlil uslublari qo‘llanildi.

Psixologik fanlar siklini aksiologizatsiya qilishning potentsial imkoniyatlarini o'rganib chiqib, ta'limning qadriyat doirasini kuchaytiradigan bir qator qoidalarni ajratib ko'rsatish kerak. Psixologiya va pedagogikaning metodologik asoslari nazariy qo'llanma sifatida o'ziga xoslikni ko'rsatadigan aksiologik yondashuvni o'z ichiga olishi kerak Maqolada oliy pedagogika institutlari talabalarining ma'naviy va estetik qadriyat yo'nalishlarini shakllantirishda psixologik fanlarning roli va ahamiyati haqida so'z boradi.

Ushbu maqola bikaryer  va an’anaviy oilalarda ota-onaning kasbiy faolligi farzandlarning ijtimoiy-psixologik rivojlanishiga va qadriyatlar tizimiga qanday ta’sir ko‘rsatishini nazariy jihatdan yoritib beradi.  Maqolada xorijiy va mahalliy tadqiqotlar, shuningdek, O‘zbekiston konteksti asosida oilaviy muhit va ota-onaning roli o‘rganilgan. Bikaryer va an’anaviy oilalar o‘rtasidagi farqlarni ochib beradi va farzandlar ijtimoiy-psixologik rivojlanishini mustahkamlash bo‘yicha tavsiyalar beradi

Ushbu maqolada mamlakatimizda ma’naviy-ma’rifiy  ishlarni  tizimli tashkil etish, bu borada amalga oshirilayotgan chora-tadbirlarning samaradorligini  oshirish,  aholi,  ayniqsa,  yoshlarning  intellektual  salohiyati,  ongu  tafakkuri  va  dunyoqarashini  yuksaltirish, mafkuraviy immunitetini mustahkamlash, vatanparvarlik, xalqqa muhabbat  va  sadoqat  tuyg’usi  bilan  yashaydigan  barkamol  avlodni komillik darajasida tarbiyalash jarayonida tasavvuf ta’limotini namoyondalarining ilmiy va falsafiy qarashlari aks etgan.

Mazkur tezisda zamonaviy yoshlarni milliy qadriyatlar yordamida tarbiyalashning psixologik xususiyatlari, yoshlarni milliy va oilaviy qadriyat haqidagi tasavvurlarini shakllantirish kabi masalalar bo'yicha empirik ma'lumotlar bilan tanishishi mumkin.

Zamonaviy jamiyatda oilaviy qadriyatlarning o‘zgarishi va bolalar tarbiyasi bilan bog‘liq yangi muammolar yosh avlod uchun “oila” va “oilaviy qadriyatlar” tushunchalarini nazariy jihatdan chuqurroq anglash zaruratini keltirib chiqardi. Oila qiyofasining o‘zgarishi, an’anaviy asoslar va urf-odatlarning qadrsizlanishi, oilaning tarbiyaviy funksiyasining zaiflashishi - bularning barchasi kelajakdagi oilalarning asosini tashkil etuvchi o‘sib kelayotgan avlodda shakllanadigan oilaviy qadriyatlarga ta’sir qiladi. Jamiyat oilasiz, oila esa qadriyatlarsiz mavjud bo‘la olmaydi, chunki ular oilaviy farovonlik va ijtimoiy rivojlanishning asosiy tarkibiy qismlaridir. Jamiyatda shakllanayotgan qadriyat ustuvorliklari va har bir muayyan oiladagi qadriyat yo‘nalishlari jamiyatimiz kelajagiga ta’sir ko‘rsatadi. Bularning barchasi zamonaviy jamiyatda yashovchi yoshlar ongida shakllanayotgan oila va oilaviy qadriyatlarni o‘rganishning dolzarbligini belgilaydi.

Qadriyat – bu shaxs yoki jamiyat tomonidan muhim sanalgan, qo‘llab‑quvvatlanadigan, maʼnaviy va ijtimoiy jihatdan qiymatga ega tamoyillar, qoida va qarashlar, eʼtirof etilgan meʼyorlar yig‘indisidir. “Qadriyat” so‘zi arabcha “qadr” yoki “qimmat” so‘zidan kelib chiqqan bo‘lib, maʼnolari “baho”, “qiymat”, “ahamiyat”, “eʼzozli narsa”, “hurmatga sazovor narsa” kabi tushunchalarni anglatadi. O‘zbek tilining izohli lugʼatida “qadriyat” – «qiymat», «ahamiyat», «qimmatbaho buyumlar», «xalq boyligi» kabi maʼnolarni anglatishi koʻrsatilgan. Umuman olganda, qadriyat jamiyat va inson hayotida muhim ahamiyatga ega boʻlgan maʼnaviy, axloqiy, madaniy, iqtisodiy, siyosiy, diniy, milliy va umuminsoniy ahamiyatga ega boʻlgan qadr-qimmatliklar yigʻindisi sifatida taʼriflanadi.

Bugungi kunda  mamlakatimizda ma’naviy-ma’rifiy  ishlarni  tizimli tashkil etish, bu borada amalga oshirilayotgan chora-tadbirlarning samaradorligini  oshirish,  aholi,  ayniqsa,  yoshlarning  intellektual  salohiyati,  ongu  tafakkuri  va  dunyoqarashini  yuksaltirish, mafkuraviy immunitetini mustahkamlash, vatanparvarlik, xalqqa muhabbat  va  sadoqat  tuyg’usi  bilan  yashaydigan  barkamol  avlodni komillik darajasida tarbiyalashga alohida e’tibor qaratilmoqda.

Mazkur maqolada huquqiy davlatning shakllanish tarixi, bugungi kunda barpo etilayotgan huquqiy davlatimizning tarixiy-ma’naviy asoslari, huquqiy davlatda inson huquqlarini himoya qilish mezonining muhim qadriyat ekanligi va ayni damda mamlakatimizda “adolatli va xalqparvar davlat barpo etish” g‘oyasining asosiy tamoyillari xususida s o‘z yuritiladi.

Ushbu maqolada vatanparvarlik va  madaniyati tushunchalari mohiyati tahlil qilingan. Yoshlarda vatanparvarlik an’analari, dunyoqarashi va tarixiy o‘zini-o‘zi anglash asosida shakllanishining ahamiyati ham asoslab berilgan. Qadriyat yo‘nalishlari vatanparvarlik ruhidagi g‘oyaviy o‘zligini anglashda, harbiy-vatanparvarlik tarbiyasida, fidoyilik va fuqarolik burchini bajarishga tayyorlikda namoyon bo‘ladi.

Ushbu maqola bolalarni milliy qadriyatlar va an’analar asosida tarbiyalash va o‘zaro munosabatlarini shakllantirish, milliy qadriyatlarimizni yanada rivojlantirishning ma’naviy-ma’rifiy ishlarimizdagi ahamiyati, oila va qadriyatlarning abadiy bir-biri bilan chambarchas bog‘langanligi, bu jarayonlarda oil ava ta’lim muassasalarini hamkorligini tashkil etish, bolalarga oiladagi munosabatining ijobiy darajasi to‘g‘risida yozilgan.

Maqolada o‘zbek xalq eposining yirik namunasi bo‘lgan “Alpomish” dostonidagi Oybarchin va Qaldirg‘ochoyim obrazlari asosida or konsepti tahlil qilinadi. Tadqiqot jarayonida or tushunchasining ayol obrazlari orqali qanday badiiy ifodalanishi aniqlanadi. Obrazlarning xatti-harakati, qarashlari va syujetdagi o‘rni tahlil qilinib, ularning milliy axloqiy qadriyatlarni ifodalashdagi roli ochib beriladi. Maqola natijalari xalq dostonlarida ayol obrazlarining ma’naviy ahamiyatini yoritishga xizmat qiladi.

Ushbu maqolada “ma’naviyatshunoslik” va “axloqshunoslik” kategoriyalari o‘rtasidagi o‘zaro munosabatlar nazariy jihatdan tahlil etiladi. Ma’naviyat va axloq tushunchalarining mohiyati, ularning tushuncha­mazmuni, tari­hi hamda zamonaviy jamiyatdagi roli ko‘rib chiqiladi. Mazkur ikki yo‘nalishning bir-birini qanday to‘ldirishi, qayerlarda yaqinlashishi yoki farqlanishi ilmiy dalillarga tayangan holda muhokama qilinadi. Maqola, shuningdek, «ma’naviyat → axloq», «axloq → ma’naviyat» shakllaridagi teskari bog‘liqlikni ham ko‘rsatib o‘tadi. Xulosa qismida ijtimoiy-madaniy kontekstda mazkur kategoriyalarning joriy vazifalari belgilab beriladi.

Mazkur maqolada zamonaviy jamiyatda keng tarqalib borayotgan o‘yinga qaramlik hodisasi madaniy deviatsiya sifatida tahlil qilinadi. Tadqiqot davomida o‘yinga qaramlik shunchaki psixologik muammo emas, balki ijtimoiy va madaniy me’yorlardan og‘ish, ya’ni deviant xatti-harakat ko‘rinishida yuzaga kelayotgani ilmiy asosda izohlanadi. Falsafiy, sotsiologik va madaniyatshunoslik nuqtai nazaridan olib borilgan tahlillar asosida virtual o‘yinlar insonning identitetiga, qadriyat tizimiga va real hayotdagi ijtimoiy roliga qanday salbiy ta’sir qilayotgani ko‘rsatib beriladi.

Ushbu maqola tarbiya fani asosida bo‘lajak boshlang‘ich sinf o‘qituvchilarining  iqtisodiy tarbiya ko‘nikmalarining shakillantirish metodikasi haqida so‘z boradi. Tarbiya fani shaxsda muayyan jismoniy, ruhiy, axloqiy, maʼnaviy sifatlar bilan bir qatorda iqtisodiy bilimlarni ham  shakllantirishga qaratilgan amaliy pedagogik jarayon; insonning jamiyatda yashashi uchun zarur boʻlgan xususiyatlarga ega boʻlishini taʼminlash yoʻlida koʻriladigan chora tadbirlar masalasi. Tarbiya insonning insonligini taʼminlaydigan eng qadimiy va abadiy qadriyat hisoblanadi.

Lingvokulturologiya – tilshunoslikning alohida sohasi hisoblanadi. Kishilar, xalqlar, mamlakatlar o‘rtasida iqtisodiy-siyosiy,  madaniy  kommunikativ  jarayonlar  tilshunoslik  sohasida  tillarning  o‘zaro  munosabati  va  til madaniyati hamda tilning milliy o‘ziga xos ko‘rinishi kabi qator masalalarni kun tartibiga qo‘yishmoqdalar. Bu esa tilshunoslik va madaniyatshunoslik o‘rtasida alohida, o‘z yo‘nalishi va predmetiga ega bo‘lgan yangi soha –lingvokulturologiyaning yuzaga kelishiga sabab bo‘lmoqda.

Ushbu maqolada globallashuv jarayonlari va muammolari, milliy qadriyatlar va ularning asl mohiyatini saqlash bo’yicha bir qator tahliliy mulohazali fikrlar bayon etilgan.