ORTOGONALLASHTIRISH JARAYONINI SODDALASHTIRISHNING DIDAKTIK JIHATLARI VA O‘QUV-TADQIQOT FAOLIYATINI RIVOJLANTIRISH

Авторы

  • Ibragimov Husniddin Hikmatovich Denov tadbirkorlik va pedagogika instituti, Surxondaryo, Uzbekistan, Автор
  • Abduraxmonova Qizlarbas Abdurashid qizi Denov tadbirkorlik va pedagogika instituti, Surxondaryo, Uzbekistan, Автор

Ключевые слова:

Evklid fazosi, ortogonal bazis, Gramm-Shmidt jarayoni, proporsional, hisoblash samaradorligi

Аннотация

Ushbu maqolada Evklid fazosida ixtiyoriy bazisni ortogonal ko`rinishga keltirishning Gramm-Shmidt algoritmi va uning amaliy muammolari tadqiq etilgan. An`anaviy hisoblashlarda yuzaga keladigan murakkab kasrli ifodalar va ularning oqibatida talabalar tomonidan yo`l qo`yiladigan mexanik xatoliklar tahlil qilingan. Maqolada oraliq ortogonal vektorlarni butun sonli ko`rinishga keltirish (proporsional modifikatsiya) orqali algoritmni soddalashtirish metodikasi taklif etildi. To`rt o`lchamli  fazo misolida o`tkazilgan tahlillar shuni ko`rsatdiki, ushbu metodika amaliy hisoblash tizimidagi algebraik chalkashliklarni  gacha kamaytiradi va dars jarayonida vaqt samaradorligini sezilarli darajada oshiradi.

Библиографические ссылки

Strang G. Introduction to Linear Algebra. 5th ed. – Wellesley, MA: Wellesley-Cambridge Press, 2016. – 594 p.

Lay D. C., Lay S. R., McDonald J. J. Linear Algebra and Its Applications. 6th ed. – Boston: Pearson, 2020. – 576 p.

Golub G. H., Van Loan C. F. Matrix Computations. 4th ed. – Baltimore: Johns Hopkins University Press, 2013. – 756 p.

Leon S. J., Björck Å., Gander W. Gram–Schmidt orthogonalization: 100 years and more // Numerical Linear Algebra with Applications. – 2013. – Vol. 20, No. 3. – P. 492–532.

Björck Å. Numerics of Gram–Schmidt orthogonalization // Linear Algebra and Its Applications. – 1994. – Vol. 197–198. – P. 297–316.

Ruhe A. Numerical aspects of Gram–Schmidt orthogonalization of vectors // Linear Algebra and Its Applications. – 1983. – Vol. 52–53. – P. 591–601.

Mejia-Domenzain L., Lourenco C., Moreno-Centeno E. Roundoff-error-free QR factorization via integer-preserving Gram–Schmidt orthogonalization // Linear and Multilinear Algebra. – 2025. – Vol. 73, No. 16. – P. 3592–3608.

Balabanov O., Grigori L. Randomized Block Gram–Schmidt Process for the Solution of Linear Systems and Eigenvalue Problems // SIAM Journal on Scientific Computing. – 2025. – Vol. 47, No. 1. – P. A553–A585.

Zou Q. Probabilistic Rounding Error Analysis of Modified Gram–Schmidt // SIAM Journal on Matrix Analysis and Applications. – 2024. – Vol. 45, No. 2. – P. 1076–1088.

Carson E., Lund K., Ma Y., Oktay E. On the loss of orthogonality in low-synchronization variants of reorthogonalized block classical Gram–Schmidt. – 2024. – arXiv preprint.

Aslonov J. O. Chiziqli algebra va analitik geometriya. – Toshkent: Innovatsiya-Ziyo, 2020. – 208 b.

Raxmatov R. R., Adizov A. A., Tadjibayeva Sh. E., Shoyimardonov S. K. Chiziqli algebra va analitik geometriya. – Toshkent: Mahalla va oila, 2021. – 254 b.

Xudoyberganov G., Vorisov A. K., Mansurov X. T. Matematik analizdan ma’ruzalar. I-qism. – Toshkent: Universitet, 2010. – 384 b.

Wardani I. B., Sunardi H. Ortonormalisasi vektor basis dengan proses Gram–Schmidt // Buana Matematika. – 2015. – Vol. 5, No. 2. – P. 1–8.

Azimov B. B. Oliy ta’limda chiziqli algebra tushunchalarini o‘qitishning pedagogik va metodik asoslari // Pedagogik Mahorat. – 2023. – № 4(2). – B. 45–52.

Опубликован

2026-06-23

Как цитировать

Ibragimov, H., & Abduraxmonova, Q. (2026). ORTOGONALLASHTIRISH JARAYONINI SODDALASHTIRISHNING DIDAKTIK JIHATLARI VA O‘QUV-TADQIQOT FAOLIYATINI RIVOJLANTIRISH. Евразийский журнал математической теории и компьютерных наук, 6(6), 12-18. https://www.in-academy.uz/index.php/EJMTCS/article/view/53491
Innovative Academy RSC
Article metrics Views and PDF downloads
8 Views
0 Downloads