EKOLOGIK HUQUQLARNI HIMOYA QILISHDA IQLIM BO‘YICHA SUD DA‘VOLARINING ROLI: MARKAZIY OSIYO VA O‘ZBEKISTON UCHUN IMKONIYATLAR VA TO‘SIQLAR

Mualliflar

  • Kamilov Oybek Hamidjonovich Ilmiy rahbar: Green Universiteti “Ekologik fanlar va barqaror rivojlantirish” kafedrasi katta o‘qituvchisi, y.f.f.d., PhD Muallif
  • Mirzaturg‘unova Nigoraxon Mirzaanvar qizi O‘zbekiston Markaziy Osiyo atrof-muhit va iqlim o‘zgarishini o‘rganish universiteti talabasi, Ekologik huquq yo‘nalish magistranti O‘zbekiston Muallif

;

iqlim bo‘yicha sud da‘volari, ekologik huquqlar, iqlimiy adolat, Markaziy Osiyo, inson huquqlari

Abstrak

Iqlim o‘zgarishlari nafaqat tabiatga, balki insonlarning kundalik hayotiga, jumladan, sog‘lig‘iga, oziq-ovqatiga, uy-joyiga bevosita ta‘sir qilmoqda. Shu sababli so‘nggi yillarda iqlim o‘zgarishlari bilan bog‘liq ekologik huquqlarni sudda himoya qilish amaliyoti  yangi bosqichga chiqdi. Mazkur maqolada iqlim o‘zgarishlari va ekologik huquqlar o‘rtasidagi bog‘liqlik o‘rganiladi; Germaniya, Yevropa va Pokistondagi yangi sud ishlari,jumladan, Neubauer v. Germaniya, Duarte Agostinho v. Portugaliya va 32 ta davlat, hamda Pokiston iqlim amaliyoti orqali inson huquqlarini iqlim talablari asosida himoya qilish mexanizmlari tahlil qilinadi. Markaziy Osiyo va O‘zbekiston uchun ekologik huquqlar himoyasida mavjud muammolar va huquqiy bo‘shliqlar aniqlanadi hamda amaliy tavsiyalar taqdim etiladi.

Iqtiboslar

Ali, S. H., & Bhutta, M. N. (2020). Climate Litigation in Pakistan: An Analysis of Legal Strategies and Outcomes. Asian Journal of Law and Society, 7(2), 315–334.

BVerfG (Bundesverfassungsgericht). (2021). Beschluss des Ersten Senats vom 24. März 2021 – 1 BvR 2656/18. Federal Constitutional Court of Germany.

Darpö, J. (2020). The Orhus Convention and Its Influence on Climate Litigation in Europe. Journal of Environmental Law, 32(3), 447–468.

ECHR (European Court of Human Rights). (2024). Verein KlimaSeniorinnen Schweiz and Others v. Switzerland. Application No. 53600/20. Grand Chamber Judgment.

IPCC (Intergovernmental Panel on Climate Change). (2022). Climate Change 2022: Impacts, Adaptation and Vulnerability. Sixth Assessment Report, Working Group II. Cambridge University Press.

Nachmany, M., & Setzer, J. (2022). Global Trends in Climate Change Legislation and Litigation: 2022 Update. Grantham Research Institute on Climate Change and the Environment, LSE.

Peel, J., & Osofsky, H. M. (2020). Climate Change Litigation as a Regulatory Mechanism. Annual Review of Law and Social Science, 16, 189–210.

Savaresi, A., & Auz, J. (2019). Climate Change Litigation and Human Rights: Pushing the Boundaries. Climate Law, 9(3), 244–262.

Setzer, J., & Higham, C. (2023). Global Trends in Climate Change Litigation: 2023 Snapshot. Grantham Research Institute on Climate Change and the Environment, LSE.

UNEP (United Nations Environment Programme). (2020). Environmental Rule of Law in Central Asia: Status and Prospects. Nairobi: UNEP.

UNCCD. (2023). UNCCD Data Dashboard: Central Asia Land Degradation. United Nations Convention to Combat Desertification. https://www.unccd.int/news-stories/press-releases/over-one-fifth-central-asias-land-degraded-new-un-data-warns

UNFCCC. (2015). Paris Agreement. FCCC/CP/2015/10/Add.1. United Nations Framework Convention on Climate Change.

O'zbekiston Respublikasi Ekologiya va iqlim o'zgarishi milliy qo'mitasi. (2025, 18-noyabr). Uzbekistan Will Reduce Its Greenhouse-Gas Emissions by 50% by 2035. https://gov.uz/en/eco/news/view/102865

World Bank. (2023). Uzbekistan Country Climate and Development Report (CCDR). Washington, D.C.: The World Bank Group. https://www.worldbank.org/en/country/uzbekistan/publication/ccdr

Wewerinke-Singh, M. (2021). State Responsibility, Climate Change and Human Rights under International Law. Oxford: Hart Publishing.

BMT Bosh Assambleyasi. (2021). Rezolyutsiya 76/300: Toza, sog‘lom va barqaror atrof-muhitda yashash inson huquqi sifatida. UN Doc. A/RES/76/300.

BMT Inson Huquqlari Kengashi. (2008). Rezolyutsiya 7/23: Inson huquqlari va iqlim o'zgarishi. UN Doc. A/HRC/RES/7/23.

https://ap.ohchr.org/documents/e/hrc/resolutions/a_hrc_res_7_23.pdf

O'zbekiston Respublikasi Konstitutsiyasi. (2023). Toshkent: O'zbekiston Respublikasi Oliy Majlisi. https://lex.uz/uz/docs/-6445145

O‘zbekiston Respublikasi. (1992). Tabiatni muhofaza qilish to‘g‘risidagi Qonun. Toshkent: Oliy Kengash.

O‘zbekiston Respublikasi. (1996). Atmosfera havosini muhofaza qilish to‘g‘risidagi Qonun. Toshkent: Oliy Majlis.

UNDP. (2022, 28-aprel). Contributions of Uzbekistan's Private Sector to Reducing Greenhouse Gas Emissions. United Nations Development Programme. https://www.undp.org/uzbekistan/press-releases/contributions-uzbekistans-private-sector-reducing-greenhouse-gas-emissions

IFAS (International Fund for Saving the Aral Sea). (2022). Aral Sea Basin: State of the Environment Report. Tashkent: IFAS Secretariat.

Orhus Convention. (1998). Convention on Access to Information, Public Participation in Decision-Making and Access to Justice in Environmental Matters. UN ECE. UN Doc. ECE/CEP/43.

Duarte Agostinho and Others v. Portugal and 32 Others. (2023). Application No. 39371/20. European Court of Human Rights.

Council on Foreign Relations. (2022). Climate Change Is Fueling Migration: Do Climate Migrants Have Legal Protections? https://www.cfr.org/in-brief/climate-change-fueling-migration-do-climate-migrants-have-legal-protections

O'zbekiston Respublikasi Prezidenti. (2017). Ekologiya va atrof-muhitni muhofaza qilish sohasida davlat boshqaruvi tizimini takomillashtirish to'g'risida. PF-5024-son Farmon, 2017-yil 21-aprel. https://lex.uz/docs/-3174498

##submission.downloads##

Nashr qilingan

2026-05-18

Nashr

Bo'lim

Articles

Iqtibos keltirish tartibi

Kamilov, O., & Mirzaturg‘unova , N. (2026). EKOLOGIK HUQUQLARNI HIMOYA QILISHDA IQLIM BO‘YICHA SUD DA‘VOLARINING ROLI: MARKAZIY OSIYO VA O‘ZBEKISTON UCHUN IMKONIYATLAR VA TO‘SIQLAR. Markaziy Osiyo Ta’lim Va Innovatsiyalar Jurnali, 5(5), 189-196. https://www.in-academy.uz/index.php/CAJEI/article/view/49237
Innovative Academy RSC
Article metrics Views and PDF downloads
3 Views
0 Downloads