MELATONIN, SEROTONINNING UYQU REGULYATSIYASIDAGI RO’LI VA PINEAL BEZ FAOLIYATI
Article Sidebar
Main Article Content
Аннотация:
Uyqu bedorlik sikli inson organizmidagi eng muhim fiziologik jarayonlardan biri bo‘lib, u markaziy nerv tizimi, endokrin tizim va tashqi muhit omillari o‘rtasidagi murakkab o‘zaro ta’sir orqali boshqariladi. Ushbu jarayonda melatonin va serotonin gormonlari hamda pineal bezning funksional faolligi yetakchi ahamiyat kasb etadi. Melatonin asosan pineal bez tomonidan sintezlanib, sirkadiyal ritmlarni muvofiqlashtirish, uyqu boshlanishi va uning sifatini ta’minlashda asosiy biologik regulyator sifatida ishtirok etadi. Serotonin esa markaziy nerv tizimida neyromediator sifatida kayfiyat, kognitiv faoliyat va uyqu–bedorlik holatining barqarorligini saqlashda muhim rol o‘ynaydi hamda melatonin biosintezining biokimyoviy prekursori hisoblanadi. Mazkur maqolada melatonin va serotoninning biosintezi, metabolizmi, fiziologik ta’sir mexanizmlari hamda ularning o‘zaro funksional bog‘liqligi ilmiy manbalar asosida tahlil qilinadi. Pineal bezning anatomik-funksional xususiyatlari, yorug‘lik–qorong‘ilik sikliga javoban gormonal sekretsiyaning o‘zgarishi hamda gipotalamo–gipofizar tizim bilan aloqasi batafsil yoritiladi. Shuningdek, uyqu buzilishlari, sirkadiyal ritm disbalansi, stress, depressiya va neyrodegenerativ kasalliklarda melatonin va serotonin tizimlarining patologik o‘zgarishlari muhokama qilinadi. Maqolada zamonaviy eksperimental va klinik tadqiqotlar natijalari asosida ushbu gormonlarning diagnostik va terapevtik ahamiyati tahlil qilinib, kelajak tadqiqotlar uchun istiqbolli yo‘nalishlar ko‘rsatib beriladi.
Article Details
Как цитировать:
Библиографические ссылки:
Arendt, J. (2015). Melatonin: Circadian and Seasonal Rhythms. New York: Oxford University Press.
Reiter, R. J., Tan, D. X., & Fuentes-Broto, L. (2010). The Pineal Gland and Melatonin: From Basic Science to Clinical Application. Boca Raton: CRC Press.
Guyton, A. C., & Hall, J. E. (2021). Textbook of Medical Physiology (14th ed.). Philadelphia: Elsevier.
Ganong, W. F. (2018). Review of Medical Physiology (26th ed.). New York: McGraw-Hill Education.
Bear, M. F., Connors, B. W., & Paradiso, M. A. (2020). Neuroscience: Exploring the Brain (4th ed.). Philadelphia: Wolters Kluwer.
Siegel, J. M. (2011). The Neurobiology of Sleep. New York: Oxford University Press.
Kryger, M. H., Roth, T., & Dement, W. C. (2017). Principles and Practice of Sleep Medicine (6th ed.). Philadelphia: Elsevier.
Carlson, N. R., & Birkett, M. A. (2021). Physiology of Behavior (13th ed.). Boston: Pearson Education.