Центральноазиатский журнал междисциплинарных исследований и исследований в области управления

Mazkur maqolada qishloq xo‘jaligida hosildorlik ko‘rsatkichlarini oldindan baholashda matematik regressiya modellarining o‘rni, ularni tuzish usullari va amaliy qo‘llanilishi tahlil qilinadi. Ayniqsa, chiziqli va chiziqsiz regressiya modellarining matematik asoslari va statistik xulosalar chiqarishdagi ahamiyati misollar orqali yoritilgan. Grafik ko‘rinishlar orqali modelning vizual bahosi ham ko‘rsatiladi.

Mazkur maqolada ikkinchi tartibli ayirmali tenglamalar asosida tuzilgan chegaraviy masalalarni yechish usullari tahlil qilinadi. Ayirmali tenglamalar differensial tenglamalarning sonli analogi bo‘lib, ularni yechishda cheklangan oraliqda funktsiyalarning qiymatlarini aniqlash mumkin. Chegaraviy masalalar bu tenglamalarning amaliy qo‘llanilishi bo‘lib, ular fizikaviy, muhandislik va boshqa texnik sohalarda keng qo‘llaniladi. Maqolada ayirmali tenglamalar, ularning turlari, chegaraviy shartlar, sonli yechimlarni topish usullari va algoritmlari bayon etiladi.

Ushbu maqola raqamli transformatsiya tushunchasining zamonaviy ta'rifini, uning asosiy xususiyatlarini va kichik korxonalar faoliyatidagi o'rnini tahlil qilishga bag'ishlangan. Tadqiqot adabiyotlar tahlili metodidan foydalangan holda, raqamli transformatsiyaning kichik biznes rivojlanishidagi ahamiyatini ochib beradi. Natijalar shuni ko'rsatadiki, raqamli transformatsiya kichik korxonalar uchun raqobatbardoshlik oshirish, mijozlar bilan munosabatlarni yaxshilash va biznes jarayonlarini optimallashtirishning muhim vositasi hisoblanadi. Biroq, kichik korxonalar raqamli transformatsiya jarayonida moliyaviy resurslar tanqisligi, kadrlar malakasi etishmovchiligi va texnologik murakkablik kabi qiyinchiliklarga duch kelmoqda.

Mazkur tadqiqοt ishida sug‘urta tashkilοtlarining mοliyaviy resurslarini joylashtirish samaradorligini οshirish masalalarini o‘rganishda sug‘urta  sohasini mοliya-kredit tizimining qismi sifatida o‘rganish, sug‘urta tashkilοtlarining mοliyaviy resurslari mοliyaviy barqarorlikni ta’minlashdagi o‘rni, O‘zbekistonda milliy sug‘urta bozori joriy holatini tahlil qilish va risk menejment orqali sug‘urta tashkilοtlarining mοliyaviy resurslarini joylashtirish samaradorligini οshirish yo‘llari tadqiq qilingan. Tahlillar asosida tegishli xulosalar shakllantirilgan.

Tijorat banklarida raqamli xizmatlarni joriy etish istiqbollari mavzusidagi tadqiqot tijorat banklari uchun raqamli texnologiyalarni muvaffaqiyatli joriy qilish, mijozlarga xizmat ko‘rsatishni yaxshilash va banklarning umumiy samaradorligini oshirish yo‘llarini o‘rganishga qaratilgan. Bugungi raqamli iqtisodiyot sharoitida banklar uchun raqamli xizmatlarni joriy etish nafaqat qulaylik, balki raqobatbardoshlikni ta’minlovchi muhim omil sifatida ham xizmat qiladi. Raqamli texnologiyalar banklar uchun yangi imkoniyatlar ochadi, mijozlarga qulayliklar yaratadi va operatsion xarajatlarni kamaytiradi. Tijorat banklari uchun raqamli xizmatlarni joriy etish orqali mijozlarga qulay, tezkor va xavfsiz xizmat ko‘rsatish imkoniyati yaratiladi.

Mazkur maqolada falsafaning nazariy kontseptsiyalarida tadbirkorlik omilining ijtimoiy jihatlari tadqiq etilgan. Tadbirkorlikning ijtimoiy kontseptsiyalarini yoritishda eng avvalo, rivojlangan xorijiy ijtimoiy-falsafiy nazariyalarga tayanilgan bo‘lib, unda asosan tadbirkorlikning ijtimoiy jihatdan rivojlantirishga o‘z hissasini qo‘shgan faylasuf olimlarning ijtimoiy-falsafiy nazariyalariga e'tibor qaratib ular qiyosiy tahlil qilingan. Bu esa, falsafaning nazariy-metodologik kontseptsiyalarida tadbirkorlik faoliyatining ijtimoiy jihatlarini yoritilishida muhim ahamiyat kasb etadi.

Maqolada yashil iqtisodiyot konsepsiyasi va uning shakllanish xususiyatlari bilan bog‘liq jarayonlar tadqiq etilgan. Yashil iqtisodiyotni shakllantirish jarayoniga ta’sir ko‘rsatuvchi omillarning kompleks rivojlanish tizimi asoslangan bo‘lib, mavjud shart-sharoit va imkoniyatlar ta’sirida yashil iqtisodiyotni amalga oshirish tizimini takomillashtirishga doirl ilmiy taklif va amaliy tavsiyalar shakllantirilgan.

Mazkur maqolada buyuk mutafakkir va shoirmiz Alisher Navoiy ijodining yuksak namunasi “Xamsa” to‘plami, xususan, uning birinchi dostoni “Hayrat ul-abror”da ilgari surilgan axloqiy-falsafiy g‘oyalar, egrilik va to‘g‘rilik mohiyati tahlil qilinadi. Dostonning o‘ninchi maqolatidan o‘rin olgan timsollar  parvona, nay, yo‘l va sham misollarida egrilik oqibatlari yoritilib, o‘quvchilarga pand-nasihat yo‘li bilan to‘g‘ri hayot yo‘lini tanlash muhimligi uqtiriladi

Maqolada Abdulla Oripov ijodida ifodalangan umuminsoniy g‘oyalar, ularning badiiy talqini va poetik yondashuv xususiyatlari o‘rganiladi. Shoir asarlaridagi insonparvarlik, ezgulik, haqiqat, imon, ma’naviy barkamollik kabi tushunchalarning obrazlar va timsollar orqali qanday ifoda topgani tahlil qilinadi. Umuminsoniy g‘oyalar bilan milliy g‘urur va vatanparvarlik ruhining mushtarakligi mualliflik pozitsiyasi asosida yoritiladi.

Bu maqolada o‘zbek shevalaridagi ikkilamchi nominatsiya hodisasining bir til hodisasi sifatida madaniyatga va milliy an’analarga aloqadorligi haqida ilmiy fikr-mulohazalar yuritilgan.

Mazkur maqolada Erkin Vohidov ijodining yorqin namunasiga aylangan “Nido” dostonidagi okkazional birliklar tahlil qilingan. Muallifning individual til yaratuvchilik xususiyatlari, poetik obrazlilik va leksik-semantik yangilik keltiruvchi vositalar asosida izohlangan. Okkazional birliklarning doston kontekstidagi ma’no darajalari ochib beriladi.

Mazkur maqolada banklarning qimmatli qog‘ozlar bozoridagi faoliyatini takomillashtirish hamda yashil iqtisodiyotga xizmat qiluvchi moliyaviy instrumеntlar orqali ularni rivojlantirishning samarali yo‘llari o‘rganiladi. Bank sеktorining invеstitsion salohiyatini kuchaytirish, еkologik barqarorlikni ta’minlaydigan “yashil obligatsiyalar”, “barqaror rivojlanish invеstitsiyalari” kabi moliyaviy vositalarni joriy еtish orqali kapital bozorining yanada faollashuvi ko‘zda tutilgan. Shuningdеk, maqolada xalqaro tajribalar asosida O‘zbеkistonda ushbu yo‘nalishda amalga oshirilayotgan islohotlar tahlil qilinadi va amaliy tavsiyalar bеriladi.

Mazkur maqolada hozirgi rivojlanib kelayotgan axborot olami va kiberxavfsizlik sohasida  Sun’iy intellekt (SI) qay darajada ahamiyatga ega ekanligi undan foydakanish jaroyonida maxsus usullarning mavjudligi shuningdek avtomatlashtirilgan qarorlar qabul qilish doirasi qay darajada ekanligi haqida keltirib o’tilgan. Qo’shimcha qilib aytib o’tish joizki, zararli dasturlar larnianiqlash usullar va tarmoqda yuzaga kelayotgan noodatiy faoliyatlarni aniqlashda Sun’iy intellekt (SI)ning o’rni atroflicha o’rganilgan.

Sun’iy intellekt (SI),  kiberxavfsizlik , DDoS hujumlar, tahdid razvedkasi,  Evristik tahlil (Heuristic Analysis) , Sandobox tahlili,   Yadroviy (kernel-level) monitoring,  SIEM — Security Information and Event Management ,  Darktrace,  Honeytoken usullari va boshqalar .

The Internet of Things (IOT) networks are transforming the way devices communicate and interact with each other, enabling smart environments that improve efficiency, convenience, and productivity. By connecting everyday objects to the internet, IOT networks allow for real-time data collection, analysis, and decision-making. These networks offer several advantages, including enhanced automation, cost savings, improved resource management, and increased operational efficiency. IOT applications span across various industries such as healthcare, manufacturing, agriculture, and transportation, creating opportunities for innovations like remote monitoring, predictive maintenance, and personalized services.

Nutqni tarjima qilishda lingvistik nomutanosiblik tushunchasi tarjimonning madaniy, tilshunoslik va kommunikativ farqlarni hisobga olmagan holda amalga oshirilgan tarjimalarida yuzaga keladi. Bu holat nutqning asl ma'nosi, ruhini yoki maqsadini to'liq etkazishga to'sqinlik qiladi. Lingvistik nomutanosiblik kommunikativ ta'sirni o'zgartirib, tomoshabin yoki tinglovchiga noto'g'ri yoki noaniq axborot yetkazilishiga olib kelishi mumkin. Shu sababli, tarjimon har bir tilning o'ziga xos xususiyatlarini va kontekstini yaxshi bilishi lozim.

Mazkur ishda optik tola orqali signal uzatishda uchraydigan asosiy muammolar — dispersiya va yo‘qotishlar tahlil qilinadi. Dispersiyani kamaytirish uchun modulyatsiya usullarini optimallashtirish va maxsus tola turlaridan foydalanish taklif etiladi. Yo‘qotishlarni minimallashtirishda esa past attenuatsiyali materiallar va kuchaytiruvchi qurilmalar muhim rol o‘ynaydi. Ishda yangi turdagi fotonik kristalli tolalarning afzalliklari ko‘rib chiqiladi. Shuningdek, signallarni qayta tiklash texnologiyalari bilan uzatish masofasini oshirish yo‘llari ko‘rsatiladi. Zamonaviy eksperimental natijalar bilan nazariy yechimlar solishtiriladi. Mazkur yondashuv zamonaviy telekommunikatsiya tizimlari uchun dolzarb ahamiyatga ega.

Shukur Xolmirzayev XX asr  o‘zbek adabiyoti rivojiga salmoqli hissa qo‘shgan adib sifatida Jek London, E.S.Topson, E.Xeminguey kabi adiblar qatori tabiat tasvirini mahorat bilan tasvirlangani, yozuvchi uslubiga ko‘ra tadqiq etilgan. Maqolada Shukur Xolmirzayevning  hikoyachilikdagi  badiiy  mahorati  uning  tabiat  va  inson munosabatlari aks etgan hikoyalari orqali  tadqiq etilgan.

Ушбу мақолада жазони ишро этиш муассасалари фаолиятида ташкилотлар билан хамкорлигини такомиллаштириш юзасидан фикр ва мулоҳазалар, бу борада амалга оширилаётган чора-тадбирлар, уларнинг ўзига хос хусусиятлари акс эттирилган.

Ushbu maqolada funksiya limiti tushunchasi, uning matematik aniqlanishi hamda murakkab funksiya limiti bilan bog‘liq masalalar tahlil qilinadi. Shuningdek, limit mavjudligi shartlari va limitni hisoblash usullari haqida misollar orqali tushuncha beriladi.

Ushbu maqola yosh sportchilarda psixologik tayyorgarlik – ishonch, stressga bardoshlilik, jamoaviylik kabi fazilatlarni rivojlantirishda xalq o‘yinlarining qanday rol o‘ynashini ilmiy asosda yoritadi.

Ushbu maqola ichki organlar haqidagi ilm-splanktonologiya sohasini o'rganishga bag'ishlangan. Ushbu soha inson organizmidagi ichki organlarning tuzilishi, funksiyalari va ularning bir-biriga ta'siri haqida bilimlarni o'z ichiga oladi. Maqolada ichki organlarning anatomiyasi, fiziologiyasi va patologiyasi ko'rib chiqiladi. Shuningdek, zamonaviy tadqiqotlar va texnologiyalar yordamida ichki organlarni o'rganish jarayonlari ham yoritilgan. Mualliflar bu sohadagi ilmiy yutuqlarni baholash bilan birga, kelajakdagi istiqbollarni ham ko'rsatib o'tadi

Mazkur maqolada XVIII asr turkman adabiyotining yetuk vakili Mahtumquli Pyragynyň badiiy merosi ilmiy jihatdan tahlil qilinadi. Unda shoirning xalqona ifoda vositalari, vatanparvarlik, diniy-axloqiy va ijtimoiy g‘oyalarni badiiy mahorat bilan yoritgani yoritiladi. Pyragynyň she’riyati turkiy xalqlar madaniy merosining ajralmas qismidir. Maqolada shoir asarlaridagi poetik obrazlar tizimi, ularning estetik mazmuni va xalq ruhiyatiga yaqinligi ilmiy asoslangan holda ochib berilgan.

Ushbu maqolada O‘zbekiston nodavlat oliy ta’lim muassasalarida ichki audit tizimini joriy etish va takomillashtirish zaruriyati asoslangan. Tadqiqot davomida AQSh, Buyuk Britaniya, Germaniya va Janubiy Koreya tajribalari tahlil qilinib, ularning moliyaviy nazorat, hisobdorlik, ichki nazorat standartlari va audit faoliyati tashkiloti borasidagi yondashuvlari qiyosiy baholandi. O‘zbekiston tajribasi bilan xalqaro ko‘rsatkichlar solishtirilib, NOTMlar ichki audit bo‘yicha tizimli muammolarga ega ekani aniqlangan. Xulosa sifatida milliy standartlarni ishlab chiqish, auditorlar malakasini oshirish va ichki auditni NOTMlar boshqaruvining ajralmas qismiga aylantirish bo‘yicha aniq tavsiyalar ishlab chiqilgan.

Mazkur maqolada, Alisher Navoiy hayoti va ijodi "professorlik" yondashuvi asosida tahlil qilinadi: uning adabiy-estetik qarashlari, tilshunoslik merosi, ilmiy tafakkur madaniyati, pedagogik va falsafiy qarashlari ilmiy metodologiya asosida tahlil qilinadi.

Ushbu maqolada, Alisher Navoiy fardlarining badiiy xususiyatlari, ularning mazmuniy-falsafiy mohiyati, xususan “Til birla dilda yo‘qlig‘ erur nifoq alomati…” fardining tahlili orqali til va dil uyg‘unligi masalasi yoritiladi. Muallif fard shaklining qisqa lekin chuqur ma’no ifodalash imkoniyatlariga e’tibor qaratib, Navoiy poetikasida bu shaklning didaktik vosita sifatidagi o‘rnini aniqlaydi.

Currently, services, as the main branch of the national economy of many countries, account for a large part of the GDP and provide employment for almost 2/3 of the worldʻs labor resources. In recent years, services to the population have been recognized as one of the most promising sectors among the economic sectors. Therefore, these areas of intangible production are currently developing rapidly in the national economies of developed and developing countries.

The chromatographic properties and elution properties of industrial samples of XTZ and Na-KMS are studied by the method of two-detector exclusion liquid chromatography. It is shown that the use of a multi-angle laser beam scattering detector and a refractometric detector provides not only the accuracy of the molecular mass value of the polymer under investigation, but also a qualitative assessment of the degree of intermolecular interaction in aqueous-salt solvents.

 Ushbu maqolada natriy karboksimetilsellyuloza (Na-KMS) va xitazon polisaxaridlarining molekulyar-massaviy va konformatsion xossalari hamda ular asosida polikompleks hosil qilish mexanizmi o‘rganildi. Maqola O‘zbek olimlarining ilmiy tadqiqotlariga asoslangan bo‘lib, polisaxaridlarning fizik-kimyoviy tavsiflari, konformatsion o‘zgarishlari, hamda ularning sanoat, farmatsevtika va ekologiyada qo‘llanilishi haqida batafsil ma’lumotlar taqdim etildi.

This article studies the molecular-mass and conformational properties of sodium carboxymethylcellulose (Na-KMS) and chitazone polysaccharides, as well as the mechanism of polycomplex formation based on them. The article is based on scientific research by Uzbek scientists and provides detailed information on the physicochemical characteristics of polysaccharides, conformational changes, and their applications in industry, pharmaceuticals, and ecology

maqolada tasviriy san’atning asosi bo’lgan rangtasvir hamda  uning kelib chiqish tarixi, bugungi kunda rivojlanishi hamda mutaxassislik bo’yicha materialshunoslik haqida so‘z boradi.

maqolada Uyg’onish davrining daho va serqirra ijodkor Leonardo da Vinchining hayoti va ijodi, uyg’onish davriga qo’shgan hissasi va yaratgan asarlari hamda ularning taxlili haqida so‘z boradi.

Ushbu maqola O‘zbekiston Respublikasining Mehnat kodeksi doirasida ayollar va voyaga yetmaganlarning mehnat huquqlariga oid imtiyozlar va cheklovlarni tahlil qiladi. Unda ushbu guruhlarga berilgan asosiy himoya choralari, jumladan, kamsitishdan himoya qilish, ishdan bo‘shatishga oid cheklovlar, moslashuvchan ish tartiblari va ijtimoiy kafolatlar ko‘rib chiqiladi. Shuningdek, zararli ishlardagi cheklovlar va gender tengsizligi kabi mavjud cheklovlar va muammolar ham muhokama etiladi.

Ushbu maqolada iqtisodiyotning asosiy tarmoqlaridan hisoblangan qishloq xo’jaligining o’ziga xos xususiyatlari yoritilgan. Jumladan, milliy iqtisodiyotning shakllanishida qishloq xo’jaligining hissasi, uning tarmoqlar holati atroflicha berilgan. Qishloq xo’jaligi samaradorligini oshirishda, qishloq xo’jaligi asosiy ishlab chiqarish vositasi hisoblangan yer-tuproq resursini unumdorligini ko’tarishda, meliorativ chora-tadbirlarni roli ko’rsatilgan. Shuningdek, mutaxassislar tomonidan Sirdaryo viloyati sug’oriladigan qishloq xo’jalik yerlarini unumdorlik darajasini aniqlash bo’yicha bajarilgan tuproq-baholash ishlarining yakuniy natijalari, sug’oriladigan yerlar unumdorlik darajasiga qarab, sifat jihatidan kadastr guruhlariga ajratilganligi berilgan. Aynan yangi o’zlashtirilgan hududlarga kiruvchi Sirdaryo viloyati qishloq xo’jaligining taraqqiyotida meliorativ ishlarning roli va bu jarayonga respublika doirasida qanchalik e’tibor qaratilayotganligi  tahlil qilingan va xulosalangan.

Ushbu maqolada qayta tiklanadigan energiya manbalarining energiya ta’minotidagi o‘rni atroflicha o‘rganilgan. Ushbu energiya turining ma’lum darajadagi kamchiliklari yoritilgan. SHuningdek, dunyoning ayrim davlatlari, o‘z navbatida Markaziy Osiyo davlatlarida qayta tiklanuvchi energiya manbalariga e’tibor va foydalanish jihatlari o‘rganilgan.

В статье рассматривается роль международных трудовых стандартов в формировании национального законодательства, особенности имплементации норм международного трудового права и их влияние на обеспечение защиты прав работников. Особое внимание уделяется процессу интеграции международных трудовых норм в правовую систему Республики Узбекистан и реализации принципа недопустимости ухудшения правового положения работника.

Mazkur maqolada Windows operatsion tizimini virtual muhitda samarali ishlashi uchun zarur bo‘lgan muhim komponentlar: drayverlarni o‘rnatish, tarmoq interfeyslarini sozlash va tizim xavfsizligini ta’minlash bo‘yicha ilmiy tahlil va tajribaviy yondashuvlar bayon etiladi. Virtualizatsiya texnologiyalari zamonaviy IT-infratuzilmaning muhim elementi hisoblanadi. Windows tizimini virtual mashinada to‘g‘ri sozlash esa uning xavfsizligi va samaradorligini oshirishda muhim rol o‘ynaydi. Ushbu maqola tizimni sozlash bosqichlarini chuqur tahlil qiladi va real tajriba asosida tavsiyalar beradi.

Административное право, как отрасль юридической науки, берет своё начало в XVII веке и развивается в ответ на потребности правового регулирования сферы государственного управления. Первоначально формировавшееся в рамках камерaлистских наук, оно прошло сложный путь трансформации от полицейского права до современной системы норм, обеспечивающих законность, порядок и эффективность в деятельности исполнительной власти. В статье анализируется исторический контекст возникновения административного права, этапы его развития в различных странах Европы и роль, которую оно играет в системе правового государства.

Статья посвящена всестороннему исследованию административно-правовых основ оказания государственных услуг в электронной форме в Республике Узбекистан. Рассматриваются актуальные аспекты цифровой трансформации государственного управления и ее влияние на реализацию административных процедур. В условиях стремительного внедрения информационно-коммуникационных технологий возрастает значение разработки эффективных правовых механизмов, способствующих обеспечению доступности, прозрачности и надежности взаимодействия граждан с государственными органами. Автором проанализированы законодательные и подзаконные акты, а также практика реализации электронных государственных услуг. Отдельное внимание уделено вопросам информационной безопасности, цифрового неравенства и защите персональных данных. Предлагаются рекомендации по совершенствованию нормативно-правовой базы и институциональных механизмов в сфере электронного государственного управления