Ushbu maqolada o‘zbek xalq og‘zaki ijodining muhim tarmoqlaridan biri bo‘lgan dostonchilik san’ati, uning ijrochilari — baxshilar faoliyati va ular tutgan o‘rni haqida fikr yuritiladi. Xususan, XIX–XX asrlar oralig‘ida yashab ijod qilgan Islom shoir Nazar o‘g‘lining hayoti, ijodi, doston aytish mahorati va ustozlari bilan bog‘liq jihatlar keng yoritilgan. Baxshilik san’atining o‘ziga xos xususiyatlari, do‘mbira kuyining ahamiyati, dostonlar orqali xalq hayotining aks etishi, shuningdek, Islom shoirning dostonlari va u keltirgan yangiliklar orqali xalqni xabardor qilishdagi roli ochib berilgan. Maqolada Islom shoirning baxshilik maktablari bilan aloqasi, ustozi To‘xtamish shoir bilan munosabati hamda dostonchilik san’atiga qo‘shgan hissasi tahlil etiladi. Ushbu maqola xalq og‘zaki ijodi, ayniqsa dostonchilikni o‘rganayotgan o‘quvchilar va tadqiqotchilar uchun muhim manba bo‘lib xizmat qiladi.

Maqolada XX asr o‘zbek she’riyatining yirik vakili — Shavkat Rahmon ijodida tabiat unsurlarining poetik talqini va ularning o‘ziga xos badiiy xususiyatlari ilmiy-nazariy hamda tahliliy jihatdan tadqiq etildi. Tadqiqot jarayonida shoir she’riyatida tabiat tasviri an’anaviy peyzaj doirasidan chiqib, ichki ruhiy holat, falsafiy mushohada va g‘oyaviy izlanishlarni ifodalovchi ramziy tizimga aylangani asoslab berildi. Shavkat Rahmon she’rlarida tog‘, shamol, osmon, tun, yorug‘lik va sukunat kabi tabiat unsurlarining poetik funksiyalari tahlil qilinib, ularning lirik qahramon kechinmalari va muallif pozitsiyasi bilan uzviy bog‘liqligi ochib berildi. Shoir tabiat obrazlari orqali inson va borliq munosabatlarini, vaqt va mavjudlik masalalarini falsafiy-estetik jihatdan umumlashtiradi. Natijada tabiat unsurlari shoir poetikasida mustaqil badiiy belgi sifatida shakllanib, g‘oyaviy mazmunni chuqurlashtiruvchi muhim vositaga aylanadi. Tadqiqot natijalari Shavkat Rahmon she’riyatida tabiat unsurlarining individual poetik talqini, ularning ramziy-semantik imkoniyatlari va o‘zbek she’riy tafakkuri taraqqiyotidagi o‘rnini aniqlashga xizmat qiladi. Mazkur maqola shoir ijodining poetik xususiyatlarini chuqurroq anglash hamda zamonaviy o‘zbek she’riyatida tabiat obrazlari poetikasini o‘rganishda muhim ilmiy ahamiyat kasb etadi.

So'nggi yillarda Ogahiy hayoti va ijodiga bag’ishlangan ko‘plab tadqiqotlar amalga oshirilmoqda. Lekin shoir ijodida, badiiy asarlarida she’riy san’atlar, xususan, lafziy san’atlar chuqur o‘rganilmangan. Maqolaning asosiy maqsadi shoir ijodida, asosan, muxammaslarida lafziy san’atlarning mohiyatini ochib berish va ushbu san’atning shoir ijodida o‘ziga xos o‘rnini belgilash.

Ushbu maqolada o‘zbek xalq og‘zaki ijodining yorqin namoyandalaridan biri bo‘lgan Islom shoir Nazar o‘g‘lining dostonlarida uchraydigan paremiologik birliklar – maqollar, matallar, iboralar, hikmatli so‘zlar – lingvistik jihatdan tahlil qilinadi. Paremiologik birliklar xalq og‘zaki ijodining ajralmas qismi sifatida, dostonlarda obrazlar xarakterini ochishda, voqealarning badiiy ta’sirini kuchaytirishda, milliy tafakkur ifodasini yetkazishda muhim vosita bo‘lib xizmat qiladi. Shuningdek, maqolada Islom shoirning dostonlaridan olingan paremiyalarning shakl, mazmun, strukturaviy jihatlari, ularning semantik yuklamasi, kontekstual funksiyasi, poetik vazifalari tahlil etiladi.

Ushbu maqola xalq sevgan, el suygan shoirlarimizdan biri Muhammad Yusuf xotirasini abadiylashtirish maqsadida qilinayotan ishlar bayoniga bag‘ishlanadi. Shoir ijodini o‘rganish va o‘sib kelayotgan yosh avod ongida shoir shaxsiga hurmat va mehr uyg‘otish
maqsadida bugungi kunda yurtimizda va O‘zbekiston davlat san’at va madaniyat institutida olib borilayotan tadbirlarga to‘xtalamiz.

Mazkur maqolada shoir va tarjimon Tursunboy Adashboyev ijodining oʻrganilishi, shoirning badiiy mahorati, bolalikka bogʻliq lavhalar, shoir ijodida ustozlar eʼtirofi, ijodkor asarlarida yumoristik tasirlar, shoir loflari, arifmetik amallarga va harflarga xoslangan asarlar xususida fikr yuritilgan.

Mazkur maqolada zamonaviy o‘zbek she’riyatining yorqin vakili Ikrom Otamurod ijodida lirik kechinma va sukut janrining o‘ziga xos poetik talqini tahlil etilgan. Shoir asarlarida lirik kechinma inson ruhiyatining nozik, ichki qatlamlarini ochib beruvchi badiiy vosita sifatida namoyon bo‘ladi. Ayniqsa, sukut holati — so‘z aytilmagan, ammo his etilgan tuyg‘ular orqali ifoda etilgan ruhiy kechinma shakli sifatida shoir poetikasining markazida turadi. Maqolada Ikrom Otamurodning she’rlarida sukutning semantik, estetik va falsafiy ma’nolari, shuningdek, bu uslub orqali milliy ruh va zamonaviy inson tafakkurining uyg‘un ifodasi yoritilgan. Tadqiqot natijalari shoir lirikasida so‘z va sukunat, kechinma va ifoda o‘rtasidagi murakkab estetik munosabatni ochib beradi.

Oʼzbek xalqining zabardast shoiri, publist, gʼazalnavs shoir, elshunos olim, mutarjimi. Bir qancha asarlari sheʼrlari va publistika yoʼnalishidagi ilmiy asarlari bilan xalqimiz qalbidan joy olgan shoir. Oʼz zamonasining buyuklari qatoridan joy olgan shoir. Yoshligidanoq Muqimiy, Muhyi, Zavqiy, Nisbat, Muhayyir kabi shoirlarning zamondoshi. Oʼziga ularni ustoz deb bilgan.

Ushbu maqolada Shavkat Rahmon she’rlari o‘rganilgan. Unda shoirning she’rlarida shoir shaxsiyati, poetik xususiyatlari tahlil qilingan. Shoir ijodining o‘ziga xos qirralari yoritilgan. Shoirning she’rlarida hayot va borliq haqidagi mushohadalari, shuningdek, jamiyatga munosabati kuzatilgan. 

Oʼzbek xalqining zabardast shoiri, publist, gʼazalnavs shoir, elshunos olim, mutarjimi. Bir qancha asarlari sheʼrlari va publistika yoʼnalishidagi ilmiy asarlari bilan xalqimiz qalbidan joy olgan shoir. Oʼz zamonasining buyuklari qatoridan joy olgan shoir. Yoshligidanoq Muqimiy, Muhyi, Zavqiy, Nisbat, Muhayyir kabi shoirlarning zamondoshi. Oʼziga ularni ustoz deb bilgan.

Ushbu maqolada ulug‘ adib, shoir, dramatur, XX asr о‘zbek adabiyotining mashhur va zabardast, matonatli va jasur yozuvchisi, akademik, jamoat arbobi  Muso Toshmuhammad о‘g‘li  Oybek   hayoti  va faoliyati, yaratgan asarlarning mazmuni, ahamiyati,  nashrlarini tahlili va mustaqillik yillarda chop etilgan asarlarining nashrlari, о‘zbek adabiyotida tutgan о‘rni  va ahamiyati, uning asarlarini bibliografiyasi  haqida  ma’lumotlar berilgan.

Mazkur maqolada buyuk mutasavvif shoir Boborahim Mashrabning hayoti va ijodi adabiy-tasavvufiy jihatdan tahlil qilinadi. Unda shoirning asarlarida aks etgan ilohiy ishq, ruhiy ozodlik va insoniylik g‘oyalari ilmiy asosda yoritiladi. “Mabdai nur” masnaviysi, g‘azallari hamda xalqona qo‘shiqlari misolida Mashrabning tasavvufiy qarashlari, adabiy uslubi va badiiy mahorati ko‘rib chiqiladi. Shuningdek, uning davrdoshlari bilan ziddiyatlari, qatl qilinishi va xalq ongida “erkin ruh ramzi” sifatida shakllanishi tahlil etiladi. Maqola Mashrab merosining bugungi davr uchun ham dolzarbligini ko‘rsatadi.

Ushbu maqolada akademik Vohid Abdullayevning nazariy-estetik  qarashlari, mantiqiy  tafakkur g’oyasi, olimning  she’riy  san’atlarga  doir  talqinlari  to‘g‘risida to‘xtalib  o‘tiladi. Vohid  Abdullayev  olim  bo‘lish  bilan  birga  yetuk  shoir, publitsist, o‘tkir  notiq ekanligi, shoir  va  adibning  badiiy, publitsistik  asarlari  chuqur  o‘rganilishi, shu asosda  bunday  asarlarning  hozirgi  davrda  yosh  avlod tarbiyasida  ham  muhim ahamiyat  kasb  etishi  keng  tahlil  qilinishi  aks  ettirilgan.

Qo‘qon adabiy muhitining taniqli vakili Ubaydulloh Zavqiy ijodida o‘xshatishlar alohida o‘ringa ega. Shoir lirik qahramonning his-kechinmalari, obrazlarning turli holatlarini ko‘rsatish uchun o‘xshatishlardan foydalanadi. Mazkur maqolada shoir ijodida uchragan o‘xshatishlar ma’noviy guruhlarga ajratilib, leksik-semantik ma’nosi izohlanadi.

Mazkur maqolada Aleksandr Faynberg she’riyatida muhabbat va yolg‘izlik motivlarining badiiy talqini tahlil qilinadi. Shoir ijodida muhabbat insonni ma’naviy yuksaltiruvchi kuch sifatida, yolg‘izlik esa ruhiy izlanish va o‘zlikni anglash jarayoni sifatida tasvirlanadi. Maqolada Faynbergning poetik uslubi, lirizmi, ramziy obrazlardan foydalanish mahorati hamda uning asarlarida ichki kechinmalarning ifodalanish shakllari ilmiy asosda yoritiladi. Shuningdek, muhabbat va yolg‘izlik motivlarining o‘zaro bog‘liqligi hamda ularning shoir falsafiy qarashlari bilan uyg‘unligi ko‘rib chiqiladi.

Adabiyot xalqning yuragi, elning ma’naviyatini ko‘rsatadi. Bugungi murakkab zamonda odamlar qalbiga yo‘l topish, ularni ezgu maqsadlarga ilhomlantirishda adabiyotning ta’sirchan kuchidan foydalanish kerak. Ajdodlar merosini o‘rganish, buyuk madaniyatimizga munosib adabiyot yaratish uchun hamma sharoitlarni yaratamiz. Buyuk shoir Berdaqning ijodi va hayot yo‘lini chuqur o‘rganmog‘imiz biz uchun barcha adabiyotshunoslar ,kitobxonlar uchun ,yoshlarimiz o‘rtasida keng targ‘ib qilish ishlarini yanada jonlantirish lozim deb bilamiz. Berdaq hayoti va ijodini targ‘ib qilishda inovatsiyalardan keng foydalanib Berdaqning she’rlarini zamonaviy tarzda kuylanishi, asarlaridan sahnalashtirilgan qisqa video lavxalarni ko‘plab tillarda tayyorlash hamda kino filmlar orqali Berdaqning faoliyatini yoritsak maqsadga muvofiq bo‘ladi. Mazkur mаqоlаdа о`zbek vа qоrаqаlpоq iftixоri, buyuk shоir, аdib Berdаq hаyоtining аyrim jihаtlаri hаmdа ijоdining о`zigа xоsligi tаhlil etilаdi.

Maqolada shoir Umrzoq Hayratiy poetikasida an’ana va yangilanishning o‘zaro uyg‘unligi poetik jihatdan tahlil qilinadi. Shoir ijodida presedent nomlar, metafora, ramz, takror va qofiyalarning qo‘llanishi orqali milliy adabiyot an’analari davom ettirilishi hamda yangi badiiy izlanishlar amalga oshirilgani yoritilgan. Tadqiqotda Hayratiy she’riyatida milliylik va umuminsoniylikning o‘zaro aloqasi hamda poetik birliklarning badiiy-estetik vazifasi ilmiy asoslangan.

Bizlar buyuk mutafakkir ajdodimiz shoir Mir Alisher Navoiyga bagʻishlab kecha va tadbirlar oʻtkazganimizda ul zotni "Gʻazal mulkining sultoni" deb ataymiz. Bu taʼrifni ilk marotaba qoʻllagan shoir Maqsud Shayxzoda hayotimizda yuksak eʼtirofga sazovor boʻlgan shaxs sifatida shakllangan.

Istiqlol davri she`rlarining katta ko`pchiligida hamma davrlardagidek muhabbat mavzusi keng ifoda topmoqda. Ma`lumki, ushbu tuyg’uning sarhadlari nihoyatda keng. Shoir o`z ishqiy tuyg’usini yaratganga, Vatanga, xalqiga, ota-onasiga, do`stiga nisbatan izhor qilishi mumkin. Lekin bularorasida mahbubaga nisbatan muhabbatga bag’ishlangan she`rlarning umri uzoq va tasirchan bo`ladi. Haqiqiy muhabbat tuyg’usi bilan yo`g’rilgan she`riyatning tasir kuchi har narsadan kuchliroq bo`ladi. Bugungi muhabbat haqida bitilalyotgan she`rlar ichida mana shu xil quvvatga egalari ham oz emas. Bu asarlarning aksariyati shoiralar va yosh shoirlar tomonidan yaratilayotgani she`riyatimizda ro`y berayotgan evrilishdan dalolatdir.

Berdaq hayoti va ijodi haqida ma'lumotlar juda oz. Shoir haqidagi eng muhum ma'lumotlarni uning asarlaridan bilishimiz mumkun. U o'zining «Umrim» nomli qo'shig'ida o'zining avtobiografiyasini qoldirgan. Maqolada Berdaqning hayotiy falsafalari bu borada egallagan pozitsiyasi haqida so'z boradi.

Ushbu maqolada Matnazar Abdulhakim dostonlarining ma’naviy-ma’rifiy ahamiyati tahlil qilinadi. Shoir ijodining mustaqillik davri adabiy jarayonidagi o‘rni, dostonlarining falsafiy va estetik qimmati, badiiy tafakkurdagi yangilanishlar yoritiladi. Muallif shoir asarlaridagi insonparvarlik g‘oyalari, so‘z san’ati orqali ifodalangan ma’naviy qadriyatlar, xalq tafakkuri bilan uyg‘unlik masalalarini ilmiy asosda tahlil etadi. Tadqiqot natijalari Matnazar Abdulhakim ijodini o‘rganishning zamonaviy adabiyotshunoslikdagi dolzarb yo‘nalishlardan biri ekanini ko‘rsatadi.

Mazkur maqolada O‘zbekiston xalq shoiri, davlat madhiyasi muallifi, millat faxri Abdulla Oripovning hayoti va ijodiy faoliyati haqida atroflicha ma’lumot beriladi. Shoirning asarlari, ularning mazmun-mohiyati, adabiyotdagi o‘rni va milliy ongni shakllantirishdagi hissasi keng yoritiladi. Shuningdek, maqolada shoirning mazmunli she’rlaridan biri keltirilib, uning badiiy jihatlari, ifoda uslubi va g‘oyaviy mazmuni tahlil qilinadi. Maqola yosh avlodni shoir ijodidan bahramand qilish, uni anglash va qadrlashga xizmat qiladi.

Bizlar buyuk mutafakkir ajdodimiz shoir Mir Alisher Navoiyga bagʻishlab kecha va tadbirlar oʻtkazganimizda ul zotni "Gʻazal mulkining sultoni" deb ataymiz. Bu taʼrifni ilk marotaba qoʻllagan shoir Maqsud Shayxzoda hayotimizda yuksak eʼtirofga sazovor boʻlgan shaxs sifatida shakllangan.

Ushbu tezis Davron Rajap she’riyatida ontroponimik intertekstlarning badiiy obraz yaratishdagi o‘rni va funksional-semantik imkoniyatlarini tahlil etishga bag‘ishlanadi. Tadqiqot davomida shoir lirik matnlarida tarixiy shaxslar, adabiy qahramonlar, diniy va mifologik nomlarga murojaat qilinishi orqali vujudga kelgan intertekstual qatlamning poetik mohiyati ochib beriladi. Ontroponimlar yordamida yaratilgan ishoralar, badiiy reministsensiyalar va madaniy kodlar shoir individual uslubining tarkibiy qismi sifatida qaraladi.

Ushbu maqolada XIX asr oʻzbek adabiyotining yirik vakili, shoir, tarjimon va tarixchi Muhammad Rizo Ogahiy gʻazallarining badiiy xususiyatlari tahlil qilinadi. Ogahiy ijodi mumtoz oʻzbek poeziyasining yuksak namunalaridan biri boʻlib, uning sheʼrlari o‘ziga xos obrazlilik, badiiy sanʼatlar va maʼnoli ifoda vositalari bilan ajralib turadi. Shuningdek, maqolada Ogahiy gʻazallarining uslubiy jihatlari va uning Alisher Navoiy, Fuzuliy, Mashrab kabi shoirlar bilan adabiy bogʻliqligi yoritiladi.