Ushbu maqolada O‘zbekiston Respublikasi Konstitutsiyasining yaratilish tarixi, Konstitutsiya loyihasining umumxalq muhokamasiga qo‘yilishi, konstitutsiyaviy komissiya faoliyati bilan bog‘liq jarayonlar yuzasidan fikr-mulohazalar bildirilgan. Shuningdek, Mustaqil davlatchilikning belgisi hisoblanmish Konstitutsiya avvalo millatning yuzi, xalqning erki ifodasi, jamiyat taraqqiyotining asosi ekanligi bayon qilingan.

Konstitutsiya (loticha: constitution - ,,tuzilish’’, ,,tuzuk’’) – bu davlatning asosiy qonuni. Konstitutsiya davlatchilik belgisi hisoblanib har bitta davlatning bosh qomusi, barcha qonunlar, qonunosti aktlar, normativ – huquqiy hujjatlarning asosi hisoblanadi va barchasini tartibga solib turadi. Konstitutsiyaning yuridik va haqiqiy (faktik) jihatlari farqlanadi.Yuridik konstitutsiya – ijtimoiy munosabatlar doirasini tartibga soluvchi ma’lum huquqiy normalar tizimi. Haqiqiy konstitutsiya esa shunday munosabatlarning o’zi, ya’ni real mavjud munosabatlardir. Davlat faoliyatining alohida sohalarida konstitutsiyaga rioya qilinishini nazorat etish Oliy sud yoki Konstitutsiyaviy sud zimmasiga yuklanadi.

Yangi O'zbekiston o'z taraqqiyot yo'lini belgilab olar ekan, demokratik huquqiy davlat va adolatli fuqarolik jamiyati qurishni o'z oldiga pirovard maqsad qilib qo'ydi. Bu oliy maqsad yo'lida shu kungacha ko'pdan-ko'p ishlar amalga oshirildi. Ma'lumki, demokratik huquqiy davlat va adolatli fuqarolik jamiyatini konstitutsiya va qonun ustunligiga erishmay, ularni ham normativ hujjatlarda, ham amalda ta'minlamay turib qurib bo'lmaydi. Konstitutsiya va qonunlarning ustunligi prinsipi shuni anglatadiki, bunda barcha joriy qonunlar va me'yoriy-huquqiy hujjatlar yangi konstitutsiya asosida va unga muvofiq bo'lishi talab etiladi.

Mazkur maqolada Konstitutsiyaning inson erkinligi va farovon hayotga asos bo‘luvchi asosiy qonun sifatidagi o‘rni va ahamiyati keng tahlil qilinadi. Konstitutsiya jamiyatning huquqiy, siyosiy, iqtisodiy va madaniy hayotining barqarorligini ta’minlashda muhim omil bo‘lib, fuqarolarning huquq va erkinliklarini kafolatlaydi. Unda davlat va jamiyat o‘rtasidagi munosabatlar tartibga solinishi, qonun ustuvorligining ta’minlanishi va inson manfaatlari ustuvorligi ta'kidlanadi. Shuningdek, Konstitutsiya asosida amalga oshirilayotgan islohotlar mamlakatning demokratik rivojlanishi, ijtimoiy barqarorligi va iqtisodiy farovonligiga hissa qo‘shishi yoritilgan. Maqolada erkin va farovon hayotning huquqiy kafolati sifatida Konstitutsiyaning dolzarbligi va uning mustahkam davlat asoslarini yaratishdagi o‘rni tahlil qilinadi.

Mazkur maqolada Konstitutsiya normalarining amal qilishiga ko`ra turlari, Konstitutsiya normalarining to`g`ridan-to`g`ri amal qilishi prinsipining mazmuni, bu bo`yicha turli olimlar fikrlari, xorijiy amaliyotlar va ayni prinsipni amaliyotda to`liq va samarali ishlashini ta’minlash uchun amalga oshirilishi kerak bo`lgan huquqiy va tashkiliy choralar, shuningdek ushbu prinsipni amalda ishlatish bo`yicha joriy qilinishi tavsiya qilinadigan va xorijiy amaliyotda keng ishlatiladigan yangi institut, ushbu institutning mazmuni va mexanizmi, uni milliy huquqiy tizimimizga joriy qilishning asosiy maslalari tahlil qilinadi. Ushbu maqolaning dolzarbligi Konstitutsiya normalarining to`g`ridan-to`g`ri amal qilishining samarali mexanimizga erishish fuqarolarning eng asosiy huquqlari hisoblangan Konstitutsiyaviy huquq va erkinliklarini bevosita ishlatish bilan bevosita bog`liqligidadir. Shuningdek, ayni prinsipni amalda samarali ishlashini ta’minlash orqali fuqarolarning davlatimiz huquqiy tizimiga ishonchini oshirish, davlatimizning inson huquqlarining ta’minlanganlik darajasi bo`yicha xalqaro reytinglardagi o`rnini oshirishga erishish mumkin.

Konstitutsiya davlat bilan shaxs o‘rtasidagi o‘zaro huquqlar va burchlar belgilab olingan o‘ziga xos ahdnoma desak ham mubolag‘a bo‘lmaydi. Chunki Konstitutsiyamizning 19-moddasida O‘zbekiston Respublikasi fuqarosi va davlat bir-biriga nisbatan bo‘lgan huquqlari va burchlari bilan o‘zaro bog‘liqdirlar, deb mustahkamlab qo‘yilgan. Shu ma’noda Asosiy qomusimizda davlat o‘ziga bir qator o‘ta muhim majburiyatlarni olganki, unga ko‘ra davlat xalq irodasini ifoda etib, uning manfaatlariga xizmat qiladi, davlat fuqarolarning Konstitutsiya va qonunlarda mustahkamlangan huquqlari va erkinliklarini ta’minlaydi, davlat o‘z faoliyatini inson va jamiyat farovonligini ko‘zlab, ijtimoiy adolat va qonuniylik prinsiplari asosida amalga oshiradi.

Ushbu maqolada Yangi tahrirdagi O`zbekiston Respublikasining Konstitutsiyasining o`rni va jamiyatdagi roli, islohotlar natijasida amalga oshirilgan ishlar, yangi kiritilgan normalar misolida inson huquqlarini himoyasi, imkoniyatlarning kengayganligi, islohotlar natijasida inson omilining roli uch barobar yuqori pog`onaga ko`tarilganligi, jamiyat hayotidagi o`zgarishlar va yangi institutlar tizimi, inson qadri tamoyilining ahamiyati, tizimdagi mavjud o`zgarishlar hamda inson huquqlariga e’tibor chuqur tahlil qilinadi. Maqola metadologik jihatdan tarixiy, qiyosiy tahlil va analiz usullari qo`llangan bo`lib, tadqiqotning ahamiyati, mavjud islohotlar doirasida qilingan amaliy ishlar tahlil qilingan. Tadqiqot natijalariga ko`ra, Yangi tahrirdagi konstitutsiyaning jamiyat hayotiga ta’siri, yangi tahrirdagi konstitutsiya bergan imkoniyatlar va inson qadri tamoyilining roli oshgani yoritilgan. Xususan, “Inson – jamiyat – davlat” konsepsiyasining konstitutsiya darajasida mustahkamlanishi, aholinig zaif qatlamlarini himoya qilishga qaratilgan normalar, ta’lim, mehnat, ijtimoiy kafolatlar bo`yicha yangiliklar ilmiy asosda yoritilgan.

Maqolada turli konstitutsiya tiplariga mansub qoraqalpoq sur qorako‘l qo‘zilarining tana tuzilish indekslarini o‘rganish borasidagi tadqiqotlar natijalari keltirilgan.

Konstitutsiya — har bir davlatning siyosiy-huquqiy poydevori bo‘lib, jamiyatning barqaror rivojlanishi va fuqarolarning erkin hayotini ta’minlaydigan asosiy hujjatdir.

Ushbu maqola O‘zbekiston Respublikasi Konstitutsiyasining yaratilish tarixi, uning asosiy tamoyillari va zamonaviy huquqiy taraqqiyotdagi o‘rni hamda fuqarolik jamiyatini shakllantirishdagi ahamiyatini tahlil etadi. Konstitutsiya – davlatning siyosiy-huquqiy tizimini belgilovchi asosiy hujjat bo‘lib, fuqarolarning huquq va erkinliklarini kafolatlash, davlat va jamiyat o‘rtasidagi aloqalarni tartibga solish vazifasini bajaradi. Yangi tahrirdagi Konstitutsiya orqali jamiyatning ehtiyojlariga moslashtirilgan yangicha yondashuvlar kiritildi.

Ushbu maqolada konstitutsiyaning ahamiyati, fuqorolarning huquq va erkinliklari, davlat va jamiyat o’rtasidagi munosabatlar va shuningdek, o’z konstitutsiyamizga nisbatan hurmatimiz va mas’uliyatimiz to’g’risida bir qator fikrlar ilgari suriladi.

Ushbu maqolada, O‘zbekiston Respublikasida fuqarolarning huquq va erkinliklari, ularning Konstitutsiya va amaldagi qonunlar orqali kafolatlanishi hamda fuqarolarning asosiy burchlari tahlil qilingan. Maqolada shaxsiy, siyosiy, ijtimoiy, iqtisodiy va madaniy huquqlarning jamiyat va shaxs rivojlanishidagi roli ko‘rsatib o‘tilgan. Shuningdek, fuqarolarning davlat va jamiyat oldidagi burchlari, huquqiy madaniyatni rivojlantirishning ahamiyati va amaliyotda yuzaga keladigan muammolar tahlil qilingan. Tadqiqot natijalari fuqarolarning huquq va burchlarini uyg‘unlashtirish, huquqiy ong va madaniyatni oshirish orqali jamiyat barqarorligini ta’minlash muhimligini tasdiqlaydi.

Maqolada bugungi kunda mamlakatimizda konstitutsiya normalarini hayotga tadbiq etish va qonun ustuvorligini ta’minlashda raqamli texnologiyalar va sun’iy intellektni qo‘llash, ushbu sohada amalga oshirilayotgan islohotlar, sud va huquqni muhofaza qiluvchi organlar faoliyatida raqamli texnologiyalarning keng joriy etish, oldinda turgan vazifalar, sohadagi muammolar va ularning yechimlari ilmiy-amaliy tahlil qilingan.

Mamalakatimizda yangi qabul qilingan konstitutsiyaning ijtimoiy hayotimizdagi o’rni, unga kiritilgan o’zgartirishlarning ahamiyati va davlatni boshqarishdagi asosiy tayanch hisoblanadi. Shunday ekan berilgan bu maqolada inson hayotiga befaq bolmaslik, uning uchun barcha imkoniyatlarni yaratish kerakligi, har kim o’z huquqini bilishi va shu asosida ish yuritishi kerakligi aytib o’tilgan.

Ushbu referatda umumxalq referendumi asosida qabul qilingan yangi Konstitututsiyaning afzallik tomonlari ochib beriladi. 1992 yildan buyon O‘zbekiston Konstititutsiyasiga jami 15 marta o‘zgartish kiritilgan edi. Bu safar esa o‘zgarishlar ko‘lami kattaligi sabab hujjatning yangi tahriri qabul qilindi. YAngilanish natijasida, bosh qomusdagi moddalar soni 128 tadan 155 taga, undagi normalar esa 275 tadan 434 taga oshdi. Umuman, rasmiylarga ko‘ra, konstitutsiya 65 foizga yangilangan.

Ushbu maqolada O‘zbekiston Konstitutsiyasi eng taraqqiy etgan davlatlarning tarixiy tajribasiga tayangan holda yaratilganligi, Konstitutsiyaga ko‘ra, O‘zbekiston – Prezidentlik boshqaruv shaklidagi suveren demokratik respublika hisoblanadi. Konstitutsiyada davlatni, jamiyatni rivojlantirishning demokratik omillari belgilab berilgan bo‘lib, unda Xalq davlat hokimiyatining birdan bir manbai hisoblanishi ko‘rsatib o‘tilganligi bayon qilingan.

Maqolada inson huquqlarini himoya qilishning zamonaviy tizimi milliy va xalqaro mexanizmlar kontekstida batafsil va tizimli tarzda tahlil qilinadi. Mazkur ish inson huquqlarining mohiyati, ularning jamiyat va davlat rivojidagi o‘rni, huquqiy kafolatlari va amaliy himoya vositalari haqida keng yoritadi. Milliy mexanizmlar qatorida davlat ichidagi konstitutsiya, qonunchilik, sud tizimi, Ombudsman, prokuratura, advokatura va boshqa maxsus institutlar faoliyati batafsil tahlil qilinadi. Shu bilan birga, xalqaro mexanizmlar doirasida BMT tizimi, xalqaro shartnomalar, konvensiyalar, xalqaro sudlar va monitoring mexanizmlari keng yoritilgan.

Ushbu maqolada O`zbrkiston Respublikasining Konstitutsiyasi, uning ahamiyati va  davlat tizimidagi o`rni ko`rib chiqiladi.Konstitutsiya-har davlatning asosiy qonuni bo`lib davlat tuzilishini fuqoro huquqlarini va erkinliklarini ta`minlashni nazarda tutadi. Maqolada O`zbekiston Konstitsiyaning inson huquqlari va erkinlik va tenglik va tenglikka asoslangan tamoyillari davlat hokimyati organlarining bo`linishi va ularning o`zaro aloqalari tushuntirilgan.

Ushbu maqolada O’zbekiston Respublikasi asosiy qonuni Konstitutsiya va uning qabul qilinish bosqichlari, jarayonlari shuningdek qonunning qamrab olgan shaxs, jamiyat va davlatning erkinlik va huquqlari haqida so’z yuritiladi.

Ushbu maqolada muallif bugungi kunda O‘zbekiston  yoshlarining yangi nashrdagi konstitutsiyaga bo‘lgan qiziqishlari, o‘zlarining tajribalaridan kelib chiqib kiritayotgan takliflari, bosh qomusimizdagi insonparvarlikka, yoshlarga yaratilib  berilayotgan shart-sharoitlarga bo‘lgan munosabati hamda yangi konstitutsiyamizdagi yangi normalar, moddalar va  qonunlarni targ‘ib etishga bag‘ishlaydi.

Ushbu maqolada bosh qomusimiz O’zbekiston Respublikasi Konstitutsiyasi, uning tashkil topishi, bo’lim va boblari uning mustaqilligimizda tutgan ahamiyati haqida so’z yuritiladi.

This article focuses on analyzing the legal nature of the constitutional preamble. It explores the historical and etymological origins of the term “preamble,” its position within the constitutional structure, its legal characteristics, and its essence as an expression of the people’s will. The article examines the content of the preamble of the Constitution of the Republic of Uzbekistan, explaining its legal force, normative significance, and ideological functions. In addition, the views of foreign legal scholars such as Peter Häberle, David S. Law, Liav Orgad, Tom Ginsburg, Nick Foti, and Daniel Rockmore on various theoretical approaches to constitutional preambles are analyzed. Based on their perspectives, the legal-philosophical, ideological, and political functions of the preamble are discussed. The paper also highlights the legal requirements for the preamble stipulated in Uzbek legislation and their practical significance. The results of the research show that the preamble is not merely a symbolic or political statement but should be recognized as a legal-philosophical institution that defines the spirit, purpose, and direction of the Constitution.

Konstitutsiya ko’pincha davlatning siyosiy, ijtimoiy va huquqiy bazasining asosi sifatida qaraladi. U nafaqat davlatning asosiy qonuni, balki fuqarolarning shaxsiy huquqlarini himoya qilish, adolatni o’rnatish, ijtimoiy va iqtisodiy farovonlikni oshirish uchun garov sifatida ham xizmat qiladi. Ushbu maqolada konstitutsiyaning erkin va farovon jamiyatini ta’minlashdagi roli, uning asosiy vazifalari, tarixiy konteksti, iqtisodiy rivojlanishiga va ijtimoiy birlikka ta’siri.

Mazkur maqolada yurtimizda 2023-yil 30-aprel kuni o’tkazilgan referendumda yangi tahrirdagi O’zbekiston Respublikasi Konstitutsiyasi qabul qilinganligiga qaratilgan ,,Yangi O’zbekiston – taraqqiyot qomusi’’ degan yondashuvni Konstitutsiyaning mazmuniga chuqur singdirib, amaliy hayotimizda bosh qadriyatga aylantirishimiz zarur hisoblanishi ta’kidlab o’tilgan. Ya’ni mustaqil O’zbekistonning Konstitutsiyasi Prezidentimiz qayd etganidek, o’zining tub mohiyati, falsafasi, g’oyasiga ko’ra yangi hujjatdir. Undagi g’oya va prinsiplar fuqarolik jamiyatini va huquqiy davlatni shakllantirishga asos qilib olingan. Bundan tashqari, ushbu maqolamizda Asosiy qomusimizga kiritilgan xalq hokimiyatining real omillari ko’rsatib o’tilgan. Chunki, barchamizga ma’lumki, davlatimizda amalga oshirilayotgan barcha ishlar siyosiy-iqtisodiy, ijtimoiy va madaniy islohotlarning barchasi xalq, inson manfaatlari, uning turmush tarzini yaxshilashga xizmat qiladi. Har bir kunimizning baxtli, dasturxonimiz to’kin, xonadonimiz yorug’ bo’lishining negizini tashkil etadi. Darhaqiqat, ushbu maqolada O’zbekiston Respublikasi yangi tahrirdagi Konstitutsiyasida mavjud bo’lgan moddalar haqida ham qisqacha ma’lumot berilgan.

Konstitutsiya bu asosiy qonun. Hozirgi kunda konstitutsiyasiz davlatni tasavvur qilish qiyin. Lekin ular ijtimoiy taraqqiyotning turli davri mahsulidir. Davlat konstitutsiya paydo bo‘lgan davrdan anchagina ko‘proq tarixiy davrlarni bosib o‘tgan va har bir davrni oziga xosligi, muhiti va rivojlanish jarayoni bo`lgan. Shu tarzda «Konstitutsiya» vujudga kelgan.