Ушбу мақолада меҳнат  соҳасида республикамизда 2017-2021 йилларда амалга оширилган ислоҳотлар, янги таҳрирдаги меҳнат кодексининг қабул қилиниши ва уни амалдаги меҳнат кодексидан фарқ қилувчи жиҳатлари ёритиб берилган. Шунингдек, Янги Меҳнат кодексига  амалдаги қоидаларни аниқлаштирувчи кўплаб нормаларнинг киритилганлиги меҳнат бозорини тартибга солишда муҳим аҳамият касб этиши таъкидлаб ўтилган.

This article examines the characteristics and types of labor disputes, focusing on the labor dispute commission as a pre-trial body for resolving individual labor disputes. It analyzes the features of the commission and the problems it faces in considering and resolving individual labor disputes. The article also offers suggestions for improving the legal framework for pre-trial resolution of such disputes and provides a comparative analysis of pre-trial labor dispute resolution systems in other countries.

Мазкур мақолада шахснинг меҳнат ҳуқуқларини жиноят-ҳуқуқий ҳимоя қилиш масаласи халқаро ҳуқуқ нуқтаи назаридан чуқур таҳлил қилинади. Асосий эътибор БМТнинг универсал ва минтақавий ҳужжатларига қаратилган бўлиб, улар меҳнат ҳуқуқларини ҳимоя қилишга доир халқаро мажбуриятларни белгилайди. Жумладан, Инсон ҳуқуқлари умумжаҳон декларацияси, Иқтисодий, ижтимоий ва маданий ҳуқуқлар тўғрисидаги халқаро пакт, Фуқаролик ва сиёсий ҳуқуқлар тўғрисидаги халқаро пакт ва бошқа универсал ҳужжатларда меҳнат қилиш ҳуқуқининг халқаро ҳуқуқий кафолатларига урғу берилган. Бундан ташқари, БМТнинг Аёлларга нисбатан дискриминацияни тугатиш тўғрисидаги Конвенцияси, Бола ҳуқуқлари тўғрисидаги Конвенция ҳамда Халқаро Меҳнат Ташкилотининг (ХМТ) меҳнат муҳофазаси соҳасида қабул қилган ҳужжатларига эътибор қаратилган. Мақолада ушбу ҳужжатларнинг мазмуни, уларнинг давлатлар қонунчилигига татбиқ этилиши, шунингдек, шахснинг меҳнат ҳуқуқларини ҳимоя қилишда жиноят-ҳуқуқий механизмларнинг мустаҳкамланиши ва такомиллаштирилиши зарурлиги таъкидланади. Халқаро миқёсдаги стандартлар ва қонунчиликни самарали амалга ошириш бўйича давлатлар ўртасидаги ҳамкорликнинг аҳамияти ҳам ёритиб берилади.

This article examines the issues related to the monitoring of compliance with labor legislation and the supervision of its implementation by authorized state bodies and trade unions in the pre-trial resolution of individual labor disputes, as well as their significance and characteristics. Based on the legislation of the Republic of Uzbekistan and scientific doctrines, analyses of the main methods of protecting labor rights are provided.

Ушбу мақолада 1995-йилда қабул қилинган Меҳнат кодексининг айрим нормалари бугунги кун талабларига тўлиқ жавоб бермаётганлиги, янги кодексни ишлаб чиқиш зарурлиги ҳамда янги меҳнат кодексини ишлаб чиқишда халқаро ҳужжатлар, илғор хорижий тажрибалар ва қонуности ҳужжатлар ўрганилганлиги ёритиб берилган. Шунингдек, янги Меҳнат кодекси билан қулайликлар, имтиёзлар ва кафолатлар ҳамда меҳнат муносабатларини янада такомиллаштириш мақсадида таклифлар илгари сурилган.

This article presents methods of working in comfortable working conditions for workers, measures to create a healthy working environment based on the rules established by the Labor Code, and measures to prevent the occurrence of occupational diseases.

Ушбу мақолада меҳнат қилиш ҳуқуқининг халқаро ҳужжатларда ҳамда миллий қонунчилигимизда кафолатланганлиги, бу ҳуқуқнинг амалда таъминланиши масалалари илмий таҳлиллар ва амалий мисоллар орқали ёритиб берилган.

Мазкур илмий мақолада ноқонуний миграция тушунчаси, Меҳнат миграцияси, Халқаро меҳнат миграциясининг турлари, Доимий асосдаги меҳнат миграцияси, Вақтинчалик меҳнат миграцияси, Мавсумий меҳнат миграцияси,  Ақл миграцияси, одам савдоси ва ноқонуний миграцияга қарши курашиш соҳасидаги халқаро ҳамкорликнинг асосий йўналишлари ноқонуний миграция билан боғлиқ жиноятларга доир илмий хулоса, амалий тавсия ва таклифлар ишлаб чиқилган.

Мақолада бугунги меҳнат соҳасидаги рейтинг ва индексларда Ўзбекистоннинг ўрни таҳлил қилиниб, мазкур индексларнинг талабларидан келиб чиқиб, меҳнат ҳуқуқи соҳасини ривожлантириш бўйича таклифлар ишлаб чиқилган.

Мазкур мақолада таълим муассасаларида меҳнат муҳофазасини бошқаришни тизимли ёндашув асосида ташкил этиш масалалари илмий жиҳатдан таҳлил қилинган. Меҳнат муҳофазасини бошқариш тизимининг асосий таркибий қисмлари, хавф-хатарларни бошқариш механизмлари ҳамда профилактик тадбирларнинг аҳамияти очиб берилган. Шунингдек, таълим муассасалари фаолиятида меҳнат муҳофазасини бошқариш самарадорлигини оширишга қаратилган илмий-амалий таклифлар ишлаб чиқилган.

Ушбу мақолада меҳнат низосининг назарий тушунчаси, ушбу низога оид ҳуқуқий муносабатларнинг мазмуни, меҳнат муносабатларидан келиб чиқаётган низолар, уларнинг судга тааллуқлилиги масалалари, шунингдек меҳнат низоларини судлар томонидан ҳал этишда судловлилик билан боғлиқ амалиётда йўл қўйилаётган процессуал хато ва камчиликлар, уларнинг қонуний ечимига қаратилган таклиф ва хулосалар келтириб ўтилган.

Мазкур мақолада Ўзбекистон Республикасида ташқи меҳнат миграцияси соҳасида давлат сиёсати даражасида амалга оширилаётган ислоҳотлар ҳамда ушбу йўналишда Ташқи меҳнамт миграцияси агентлиги фаолиятининг асосий йўналишлари ва устувор вазифалари атрофлича тадқиқ қилинган.

Мақолада меҳнатга қонунчилигини ривожлантириш билан боғлиқ масалалар таҳлил қилинади. Бунда муаллиф бугунги кунда меҳнат қилиш ҳуқуқларининг бузилиш ҳолатлари, уларни олдини олиш, ходимлар  меҳнатини ҳуқуқий тартибга солинишига оид муаммоларга алоҳида эътибор қаратиб, ушбу соҳадаги қонунчиликни такомиллаштиришга  оид таклифларни илгари суради.

Мақолада меҳнат муносабатларини локал тартибга солишнинг ўзига хос жиҳатлари, шунингдек, локал норматив хужжатлар тушунчаси, меҳнат соҳасидаги ижтимоий шерикликнинг асосий шаклларидан бири сифатида ходимлар вакиллик органи билан келишилган ҳолда иш берувчининг корхонада локал актлар қабул қилиш  масалалари ёритилган.

Мақолада меҳнатнинг ижтимоий ва иқтисодий шарт-шароитлари талқин этилган ҳамда меҳнат интизомини мустаҳкамлашга қаратилган чора-тадбирлар мажмуи кўзда тутилган.

Мақолада меҳнат интизоми моҳияти ҳуқуқий ва иқтисодий категория сифатида талқин этилган ҳамда унинг амал қилиш тамойиллари ва рағбатлантириш усуллари ўрганилган.

Ушбу мақолада таълим муассасаларида меҳнат муҳофазасини бошқариш жараёнида инсон омилининг ўрни ва аҳамияти илмий жиҳатдан таҳлил қилинган. Ходимлар ва раҳбарларнинг касбий масъулияти, меҳнат муҳофазаси соҳасидаги билим даражаси ҳамда хавфсизлик маданиятининг шаклланганлик даражаси меҳнат муҳофазасини бошқариш самарадорлигининг асосий омиллари сифатида ёритилган. Таҳлилий рақамли маълумотлар асосида инсон омилига асосланган бошқарув механизмларини такомиллаштириш бўйича илмий-амалий таклифлар ишлаб чиқилган.

Мақолада меҳнат анъаналари, унинг кечаги куни ва бугунги холати, замонавий меҳнат анъаналари, шунингдек, жамият тараққиётига таъсири тўғрисида фикр юритилади.

Мазкур мақолада меҳнат миграциясидан қайтиб келган фуқаролар орасида жиноятчиликнинг барвақт олдини олиш масалалари илмий ва амалий жиҳатдан таҳлил қилинади. Меҳнат миграцияси жараёнида фуқароларнинг ижтимоий-иқтисодий ҳолатида юзага келадиган ўзгаришлар, уларнинг жамиятга қайта мослашуви билан боғлиқ муаммолар ҳамда мазкур омилларнинг жиноят содир этиш хавфига таъсири ўрганилади. Шунингдек, ҳуқуқбузарликларнинг барвақт профилактикасини таъминлашда ички ишлар органлари, маҳалла институтлари ва бошқа давлат ҳамда жамоат тузилмаларининг ўзаро ҳамкорлигини такомиллаштириш масалаларига алоҳида эътибор қаратилган. Мақолада амалдаги қонунчилик, профилактика амалиёти ва илғор ёндашувлар асосида таклиф ва хулосалар ишлаб чиқилган

Ӯзбекистон Республикаси Конституциясига асосан ҳар бир шахс меҳнат қилиш, эркин касб танлаш, адолатли меҳнат шароитларида ишлаш ҳуқуқига эга. Аммо, амалиётда шахснинг меҳнат ҳуқуқларининг бузилиши кӯп учрайдиган ҳолатлардан ҳисобланади. Меҳнатга оид ҳуқуқий муносабатлардан келиб чиқадиган низолар фуқаролик судлари томонидан кӯриладиган ишларнинг кӯпчилигини ташкил қилади. Ушбу низоларни кӯриб чиқишда судлар томонидан кӯп ҳолатларда касаба уюшмалари, меҳнат инспекциялари вакиллари мутахассис сифатида ишга жалб қилинади. Ушбу мақолада айнан меҳнатга доир фуқаролик ишларини кӯриб чиқишда мутахассис иштирокининг ҳуқуқий асослари кӯриб чиқилади.

Mақолада ташкилий маданият ходимларнинг меҳнат фаолиятини рағбатлантириш тизимининг асоси сифатида кўриб чиқилади. Бу ташкилот маданиятининг хусусиятларини ҳисобга олган ҳолда ходимларнинг меҳнат мотивациясини назорат қилиш, бу ташкилотда инсон салоҳиятини кўп ўлчовли ва хилма-хил очиб бериш вазифасини муваффақиятли ҳал қилишга имкон беради.

Ушбу мақолада касбий меҳнат фаолияти тушунчасининг моҳияти, унинг мамлакатимиз иқтисодий тараққиётидаги ўрни ва аҳоли бандлигини таъминлашдаги роли таҳлил этилган.

Ушбу илмий-таҳлилий мақола дунёнинг илғор давлатлари (АҚШ, Германия, Канада, Австралия, Финляндия, Сингапур, Жанубий Корея, Япония) тажрибасида полиция ходимларининг вояга етмаганлар ва ёшлар орасидаги ҳуқуқбузарликлар профилактикасида меҳнат ва бандлик органлари билан тизимли ҳамкорлигини ўрганади. Ишсизлик ва меҳнат бозоридан четлашиш жиноятчиликнинг энг муҳим сабабларидан бири эканлигини инобатга олган ҳолда, мақолада полициянинг “Crime Prevention Through Employment” (иш билан таъминлаш орқали жиноятчиликнинг олдини олиш) доктринаси асосидаги фаолияти кенг ёритилган.

Ушбу мақолада айрим тоифадаги ходимлар тушунчаси, меҳнат низолари тушунчаси, айрим тоифадаги ходимлар иштирокидаги меҳнат низоларининг кўринишлари ва таснифланиши, давлат махсус хизмати ходимлари, уларнинг фаолиятини тартибга солишнинг ҳуқуқий асосларини янада такомиллаштиришга қаратилган таклиф ва хулосалар келтириб ўтилган.

Ушбу мақолада республикада иқтисодиётнинг расмий ва норасмий секторларида иш билан бандлик, меҳнат ресурслари сони ва кичик тадбиркорликда бандлик, ҳудудий меҳнат бозорида ностандарт иш билан бандликнинг расмий ва умумий даражаси индекси кўрсаткичларини ҳисоблаш ва унинг самарадорлигини аниқлашга йўналтирилган ностандарт иш билан бандлик таркиби ва кўламини тадқиқ этиш моделидан фойдаланиш бўйича тавсиялар ишлаб чиқилган.