Ушбу мақола  буюк мутафаккирлар  асарларида  экологик тарбия  муаммолари    экологик  маданиятини  шакллантириш, табиатга муҳаббат уйғотиш ва ундан оқилона фойдаланиш  масалаларига қаратилган.

Илмий мақолада экологик ҳуқуқ давлат органлари ёки экологлар учун эмас, балки
ҳар бир фуқаро учун ҳам муҳимдир. Чунки соғлом муҳитда яшаш — инсоннинг асосий
ҳуқуқларидан биридир. Экологик қонунларга риоя қилиш орқали табиатни асраш,
жамоат саломатлигини муҳофаза қилиш ва иқтисодий барқарорликка эришиш мумкин.
Ўзбекистон Республикасида атроф-муҳитни муҳофаза қилишга оид қонунлар, давлат
дастурлари ва миллий стратегиялар қабул қилинмоқда. Бу ҳужжатлар экологик
маданиятни ошириш ва экологик хавфсизликни таъминлашга хизмат қилади

Мақолада бутун жаҳонда экологик муаммолар асосий таҳдидлардан бири эканлиги, мамлакатимизда ҳам экологик муаммоларни бартараф қилишга алоҳида эътибор қаратилган, экологик иқтисодиётни ривожлантириш орқали яшил иқтисодга ўтиш жиҳатлари ёритилган.

Мазкур мақолада  валеологик ва экологик  маданият таърифлари келтирилган. Экологик мақсад, экологик вазифалар,  валеологик ва экологик  маданиятни сингдириш хақида  фикр юритилади.

Мазкур мақолада экологик масъулиятни ривожлантиришда диний қадриятларнинг ўрни ва глобал экологик муаммоларни бартараф этишдаги самарадорли таҳлил қилинган.

Мазкур мақолада бошланғич синф ўқувчиларида атроф-муҳитга ижобий муносабатни шакллантиришда педагогик шарт-шароитлар ўзига хослиги педагогик нуқтаи-назардан таҳлил қилинган. Шунингдек, бошланғич синфларда ўқувчиларида атроф-муҳитга ижобий муносабатни шакллантириш ва табиатга нисбатан масъулият ҳиссини ривожлантирувчи ечими кўрсатилган.

Ушбу мақолада табиат ва инсон ўртасидаги муносабатларнинг фалсафий-эволюцион таҳлили орқали экологик онгнинг тарихий-мантиқий ривожи ҳамда фалсафий моҳияти очиб берилган. Муаллиф экологик онгни шакллантириш инсонни фаоллаштириш жараёни боришида ва жамият тараққиётини жадалаштиришда муҳим аҳамиятга эканлигини асослаб беради.

The article examines the current state of the environment and management methods in the field of environmental management.

Ҳовлисига тўлдириб анвойи, хушбўй ҳидли гуллар экиб, кун-кунаро парвариш қилувчилар унинг ўрнига молига ёки ўзига егулик экса оила иқтисодига наф эмасми? Беданани сайратиб сақлашдан кўра гўштидан таъом тайёрласа тўйимли озуқа бўлади-ку! Мана ўша маънавият ва маданият салоҳияти, кучи, таъсири. Бу каби маънавий баркамоллик бор экан инсоният комиллашиб бораверади.

Минтақа ривожланиш стратегиясини ишлаб чиқишга минтақанинг ўзига хослигидан келиб чиқиладиган иқтисодий, ижтимоий ва экологик сиёсатлар замин тайёрлаши керак. Бир қатор минтақаларнинг ривожланиш стратегиялари таҳлилининг кўрсатишича уларда экологик хусусиятлар тўлиқ ҳолда ҳисобга олинмаган. Жуда бўлмаганда, ҳатто эски саноатлашган ва юқори урбанизациялашган минтақаларда ҳам экологик омил уларнинг ривожланишини чеклаб қўймоқда, иқтисодий ўсиш эса хом-ашё ҳудудлари билан боғланмоқда.

Ўзбекистон шароитида экология ҳуқуқини ривожлантириш тенденциялари, зарурати, соҳада олиб борилаётган давлат  сиёсатининг аҳамияти ва истиқболларини ўрганиб, таҳлил қилиш белгиланган. Шунингдек, Паркент туманида экология ҳуқуқи ривожланишининг аҳоли экологик онгига таъсирини ўрганиш мисолида илмий хулосалар чиқаришни кўзда тутади. Экологик муносабатларни ҳуқуқий тартибга солиш нафақат Ўзбекистоннинг барқарор ривожланиши, балки экология ва аҳоли саломатлигини сақлаш билан боғлиқ долзарб муаммоларни ҳам ҳал этишга ҳамда келажак авлодларнинг мусаффо муҳитда яшаш ҳуқуқини кафолатлашга хизмат қилади.

Инсоният ўз - ўзига ҳукм тайёрламоқда. Инсон ҳар томонлама барча ресурслардан фойдаланишни ошириб бормоқда. Экологик муаммолар эса, на давлат чегаралари ва на бошқа тўсиқларни билмайди [1]. Экологик хавфсизлик жамиятнинг бугунги ва эртанги кун учун муҳим муаммолар жумласига киради. Тараққиётнинг айни босқичларида инсон билан табиатнинг ўзаро таъсирига оид бир қатор муаммоларни хал этиш фақат бир мамлакат доирасида чегараланиб қолмайди [2].

Мазкур мақолада Ўзбекистон республикасининг жанубий регионларида юз берадиган табиий экологик муаммо – “Авғон шамоли” муаммосини физик усуллар ёрдамида ўрганиш натижалари ва унинг халқ хўжалигига таъсирини илмий асосланган натижалар билан ёритиб берилган.

Ўзбекистонда яшил иқтисодиётга ўтиш жараёни экологик барқарорликни таъминлаш ва иқтисодий ўсишни самарали бошқаришнинг муҳим воситасидир. Бу жараён, нафақат атроф-муҳитни сақлаш, балки мамлакатимизнинг иқтисодий тизимига ҳам ижобий таъсир кўрсатиши кутилмоқда. Яшил иқтисодиётга ўтишнинг қонуний асослари, халқаро тажриба, мамлакатимизда амалга оширилаётган ташаббуслар ва экологик муаммоларни ҳал этишнинг самарали усуллари ҳақида батафсил фикр юритамиз.

Мақолада кейинги йилларда экологик тарбияни ташкил қилишга бўлган ёндашувнинг ўзгаришига туртки бўлган асосий омиллар таҳлили келтирилган. Шунингдек, мақолада экологик тарбияга экология ҳақида атроф-муҳит ҳақидаги билимлар мажмуини шакллантириш эмас, балки шахсда атроф-муҳит билан боғлиқ муаммоларни англаш, уларни таҳлил қилиш ва ушбу муаммоларга ечим топиш кўникмаларини шакллантиришнинг аҳамияти ёритилади.

Табиий ресурслардан оқилона фойдаланиш ва атроф муҳитни муҳофаза қилишда экологик назорат, хусусан, давлат экологик экспертизасининг тутган ўрни катта ҳисобланади.

Мазкур мақолада экологик муаммоларни ўрганишда физик усуларни қўллаш асосида зарарли моддалар миграцияси, улар миқдорининг масофа бўйича тарқалиш қонуниятлари ўрганилган, ҳудудларда экологик муҳитнинг аҳволи, тупроқ, сув ва
атмосфера таркибидаги ортиқча ва бегона элементларнинг мавжудлиги сифат жиҳатдан ҳам, миқдор жиҳатдан ҳам таҳлил қилинган. Ўзбекистоннинг жанубий регионларида юз бераётган сунъий экологик муаммо натижалари ва унинг халқ
хўжалигига таъсири илмий асосланган натижалар билан ёритиб берилган

Ўқувчиларда табиатни асраш ва эъзозлаш орқали экологик тарбия беришда, табиатнинг бошқа компонентлари қатори ўсимликларни ҳам муҳофаза остига олиш мақсадида махсус ҳудудлар, яъни қўриқхоналар, буюртмалар, парваришхоналар, миллий боғлар ташкил этиш ва уларнинг самарали фаолиятини таъминлаш каби чора-тадбирларни киритиш мумкин.

Энергетика сектори иқтисодий ўсиш, экологик ҳимоя ва глобал бозорлар орасидаги муносабатлардан таъсирланади. Нархлар динамикаси — энергетика бозори учун муҳим иқтисодий кўрсаткич бўлиб, энергия таъминоти, экологик сиёсатлар, валюта курси ва халқаро вазиятдан келиб чиқиб ўзгариб боради. Энергетика секторининг нархларини моделлаштириш ва прогнозлаш, унинг ўзгаришларини аниқлашга ва иқтисодий таҳлилларни шакллантиришга ёрдам беради.

Мақолада чиқинди, жумладан маиший чиқиндиларни турли миқёсда бошқарув тажрибаси барқарор ривожланиш нуқтаи назардан таҳлил қилинган ва унинг инновацион иерархик тизими таклиф этилаган. Илк бор чиқиндиларни бошқаришда «Боҳодир пирамидаси»нинг «Лансинка нарвони»дан афзалликлари  очиб берилган. Бозор иқтисодиётида чиқинди менежменти ва таълим­тарбиясининг экологик жиҳатлари ёритилган.

Цемент ишлаб чиқариш атроф-муҳит ифлосланишида муҳим ўрин тутиши кўрсатилган. Саноат ишлаб чиқаришидан чиқадиган чиқиндиларнинг салбий таъсири ҳақида умумий маълумот берилган. Асосий экологик ифлослантирувчи моддалар ва атроф-муҳитни муҳофаза қилиш чоралари кўриб чиқилган.

Мазкур илмий ишда Самарқанд шаҳри микрорайонларида сўнгги йилларда юзага келган глобал даражадаги исиш аномалиялари, уларнинг юзага келиш сабаблари, экологик ва иқтисодий оқибатлар ҳамда бундай ҳодисаларни юмшатиш бўйича илғор чора-тадбирлар ўрганилади. Урбанизация даражаси, яшил майдонлар камайиши, транспорт ҳаракати ларининг микроиқлимга таъсири статистик маълумотлар, ГИС хариталар ва сўровномалар асосида атмосфера ҳароратларининг нормадан оғиши, иқлимни кескин ўзгартирувчи омиллар таҳлил қилинди. Тадқиқот ИПCC, НАСА, Ўзбекистон Республикаси Гидрометеорология хизмати ва бошқа халқаро ташкилотлар маълумотлари асосида олиб борилган, хулоса ҳамда тавсиялар кетирилган.

Ҳудудларда атроф-муҳит ҳолатига ҳақиқий баҳо аҳоли саломатлиги ҳолатини таҳлил қилиш орқали берилиши мумкин. Иммунитет тизими мураккаб кўп компетентли тизимдир. Шунинг учун у салбий экологик омиллар таъсирига жуда сезгир. Инсон танасига деярли ҳар қандай, ҳатто энг аҳамиятсиз ташқи таъсир, иммунитет тизимининг ҳолатини ўзгаришига олиб келади.

Aтроф-муҳитни муҳофаза қилиш, табиатга оқилона муносабатда бўлиш, ва уни асраб-авайлаш, кенг миқёсдаги экологик инқирозга йўл қўймаслик инсоният олдидаги долзарб вазифаларга айланган. Табиат ва инсон ўртасидаги муносабат маълум бир қонунлар орқали бошқарилади. Уларга риоя қилмаслик эртами, кечми, албатта экологик ҳалокатга олиб келади. Табиатда турларнинг ривожи занжир каби бир-бири билан чамбарчас боғланган, улар ўзаро яхлит экотизимни ташкил етади. Ҳаттоки, бир гиёҳ турининг йўқолиши ҳам яшил олам мувозанати бузилишига сабаб бўлиши мумкин.

Экологик ҳуқуқ-тартиботни таъминлашда Ўзбекистон Республикаси ички ишлар органлари алоҳида ўринни эгаллайди.