Мақолада жиноят ишлари бўйича экстрадициянинг назарий асослари ва ривожланиш тенденциялари комплекс тарзда ўрганилган. Натижалар шуни англатишига кўрсатадики, экстрадиция институти халқаро жиноят ҳуқуқининг мураккаб ва динамик соҳаси бўлиб, у давлатларнинг ички қонунчилиги ва халқаро мажбуриятлар ўртасидаги мувозанатни талаб қилади. Тадқиқот жиноят ишлари бўйича экстрадициянинг назарий концептуал асосларини такомиллаштириш зарурлигини кўрсатади.

This article analyzes issues related to the principles of criminal procedure as the foundation of the moral content of criminal procedural activity. Most importantly, it emphasizes matters connected to moral values that have evolved throughout all stages of human development within the essence of criminal law principles. This article examines both national and foreign legislation, as well as the opinions of scholars.

Ушбу мақолада жиноят процессидаги фуқаровий даъво тушунчаси, унинг таҳлили, жиноят туфайли ёки ақли норасо шахснинг ижтимоий хавфли қилмиши туфайли, ўзига нисбатан мулкий зарар етказилган шахс ёхуд унинг вакилига нисбатан тергов даврида олиб бориладиган ишлар мазмун ва моҳияти ифодаланган. Шунингдек, жиноят иши қўзғатилган пайтдан бошлаб то суд тергови бошлангунига қадар фуқаровий даъво қўзғатиш ишларининг муҳим жиҳатлари ва ўз ўрнида зарар, бир неча шахснинг биргаликдаги ҳаракатлари туфайли етказилганлик ҳолатларининг ҳуқуқий таҳили баён этилган.

мазкур мақолада, одил судловни амалга оширишда ўз манфаатларини ҳимоя қиладиган шахслар, яъни гумон қилинувчи, айбланувчи, судланувчи ҳамда жиноят процесси иштирокчиси бўлмаган шахсларнинг хавфсизлигини таъминлашнинг назарий ва амалий жиҳатлари, бу борадаги қонун нормаларини қўллашдаги айрим муаммолар, хавфсизлик чораларини қўллашга доир қонун нормаларини такомиллаштириш лозимлиги таҳлил қилинган.

Мазкур мақолада жиноят процессида дастлабки эшитув институтининг такомиллаштириш масалалари баён этилган. Шунингдек, мақолада дастлабки эшитув институти нормаларининг жиноят процессида қўлланилиши бўйича қиёсий-ҳуқуқий таҳлили ҳамда хорижий давлатлар тажрибаси таҳлил этилган.

Жиноий жазо — бу жиноят содир этган шахсга давлат томонидан қўлланиладиган жазо чораси. Жиноий жазо жиноят қонунлари асосида белгиланади ва унинг мақсади жиноятларнинг олдини олиш, жамиятда тартибни сақлаш ва жиноятчиларни жавобгарликка тортишдир. Ўзбекистон Республикаси ЖКнинг 43-моддасига кўра, жиноят содир этишда айбли деб топилган шахсларга нисбатан қуйидаги асосий жазолар қўлланилиши мумкин: 1) жарима; 2) муайян ҳуқуқдан маҳрум қилиш; 3) мажбурий жамоат ишлари; 4) ахлоқ тузатиш ишлари; 5) хизмат бўйича чеклаш; 6) озодликни чеклаш; 7) интизомий қисмга жўнатиш; 8) озодликдан маҳрум қилиш; 9) умрбод озодликдан маҳрум қилиш.

Мазкур мақолада жиноят ишида гувоҳнинг процессуал мажбуриятларига оид масалалар таҳлил қилинган. Энг муҳими қонунчилик гувоҳ ва жабрланувчига иш бўйича аҳамиятли бўлган ҳолатларни терговчига ёки судга виждонан, қонундан оғишмай  маълумот бериш мажбурияти билан боғлиқ масалалар шунингдек, гувоҳ иш бўйича муҳим аҳамиятга эга бўлган маълумотларни қасддан яширишмаслик ҳақида урғу бериб ўтилган. Ушбу мақолада миллий ва хорижий қонунчилик билан бирга, олимларнинг фикрлари ҳам таҳлил қилинган.

Мазкур мақолада одил судловни амалга оширишда ўз манфаатларини ҳимоя қиладиган шахслар, яъни гумон қилинувчи, айбланувчи, судланувчи ҳамда жиноят процесси иштирокчиси бўлмаган шахсларнинг хавфсизлигини таъминлашнинг назарий ва амалий жиҳатлари, бу борадаги қонун нормаларини қўллашдаги айрим муаммолар, хавфсизлик чораларини қўллашга доир қонун нормаларини такомиллаштириш лозимлиги таҳлил қилинган.

Мазкур тезисда жиноят процессида прокурор ва тергович фаолиятининг процессуал кафолатлари жиноят-процессуал соҳадаги назарий ва қонунчилик қоидалари асосида атрофлича тадқиқ этилган.

Мақолада жиноят ишларини юритишда амал қилинадиган  раҳбарий қоида ва тамойиллар, уларнинг жиноят процессидаги аҳамияти ҳақида сўз юритилади.

Мазкур мақолада жиноят процессида мутахассис иштирокининг процессуал масалалари баён этилган.Шунингдек, жиноят процессида мутахассис иштирокининг процессуал жихатлари билан боғлиқ фикир мулоҳазалар юритилган.

In the article the participation of the prosecutor in the judicial process and reforms aimed at its improvement, its importance, concept of the principles of the prosecutor’s activities in criminal proceedings, essence, theoretical aspects and the role of these principles in ensuring human rights and freedoms.

Мақолада терговга қадар текширув тушунчаси, олимларнинг бу ҳақидаги фикрлари, ушбу институтни жиноят процессининг алоҳида мустақил босқичи сифатида ажратиш юзасидан мулоҳазалар баён қилинган.

мазкур мақолада жиноят ишлари юритувида муҳим аҳамиятга эга бўлган жиноят процесси иштирокчиси сифатида терговчининг ҳуқуқий мақоми, унинг жиноят иши бўйича дастлабки терговни олиб боришдаги ўрни, ҳуқуқлари ҳамда мажбуриятлари таҳлил қилинган. Бундан ташқари, исботлаш мажбурияти юклатилган мансабдор шахс сифатида терговчининг ваколатлари, унинг ўз ваколатларини амалга оширишда идоравий, прокурор ва суд назоратининг таъсири ҳам ўрганилган. Мақолада миллий жиноят-процессуал қонунчилигимизнинг тегишли масала бўйича амалдаги ҳолати, ривожланган хорижий мамлакатлар тажрибаси қиёсий таҳлил қилинган ҳолда ўрганилган

Мазкур мақолада жиноят оқибатида етказилган моддий зарар тушунчаси ва унинг ўзига хос жиҳатларига доир масалалар баён этилган. Шунингдек, мақолада зарар етказишдан келиб чиқадиган муносабатларнинг турли ҳуқуқ соҳаси нормалари билан тартибга солинганлиги бу муносабатларда ушбу жараён билан боғлиқ низоларнинг ҳал этишда бир хил ёндашув бўлмаётганлигини юзасидан фикирлар ҳам таҳлил этилган.

Ушбу мақолада жиноят процессида далиллар мақбуллигини текшириш ва баҳолашнинг умумий шартлари ва аҳамияти, миллий қонунчиликнинг бугунги аҳволи ҳамда ривожланган хорижий давлатларнинг далиллар мақбуллиги бўйича шаклланган амалиётининг юридик таҳлили ҳамда ушбу ривожланган давлатлар қонунчлигининг аҳамиятли жихатларини миллий қонунчилигимизга имплементация қилиш масалалари ҳақида сўз юритилган.

Мазкур мақолада жиноят-процессул муносабатларда реабилитация институтининг пайдо бўлиши, унинг ривожланиш тарихи ҳақида тўхталиб ўтилган. Реабилитация институтининг ривожланиши беш босқичга бўлиб ўрганилган. Ҳар бир босқични маълум бир даврларга бўлган ҳолда хар бир даврда амалга оширилган ислоҳотларнинг ўзига хос хусусиятлари назарий ва ҳуқуқий жиҳатдан таҳлил қилинган. Реабилитация институти қадимдан давлатчилигимизда, шаръий нормаларда ҳамда миллий қонунчилигимизда қўллаб келинганлиги, кейинчалик жиноят ишини тугатишнинг бир тармоғи сифатида шаклланганлиги асосланган.

Мазкур мақолада, одил судловни амалга оширишда жиноят процессининг муҳим иштирокчиси ҳисобланган гувоҳнинг процессуал мақоми, иш бўйича ҳақиқатни аниқлашда қонуний, адолатли ва асосли қарор қабул қилишнинг муҳим кафолати ҳисобланган гувоҳларнинг кўрсатувлари ишончлилигини таъминлаш мақсадида уларнинг хавфсизлигини таъминлаш борасидаги қонун нормаларини қўллашдаги айрим муаммолар таҳлили юритилган.

Мақолада жиноят ҳақидаги ариза ва хабарларни қабул қилиш, кўриб чиқиш ва ҳал этиш тартиби бўйича амалга оширилаётган кенг кўламли ислоҳотлар, дастлабки терговнинг моҳияти механизмлари ҳақида баён этилган.

This article is dedicated to a comprehensive analysis of the procedural and legal significance of the institute of preliminary securing of testimony in criminal justice. The research substantiates that the key objective of this institute is to ensure the reliability, immutability, and admissibility of testimony in conditions where there is a threat of evidence loss (e.g., serious illness of a witness, their prolonged departure, or other objective reasons). The article thoroughly examines the procedural grounds, competent subjects, procedure for preliminary securing of testimony, as well as the legal force of the obtained evidence in subsequent judicial proceedings. The role of this institute in ensuring the principle of adversariality of the parties is separately considered, including guarantees for the participation of the defense and prosecution in the evidence securing procedure. The conclusions present scientific and practical recommendations for further enhancing the significance of this procedural tool for achieving fair justice and establishing the truth.

Янги Ўзбекистонда жиноят ва жиноят-процессуал қонунчиликни такомиллаштириш ҳамда либераллаш­тириш, одил судловни амалга ошириш самарадорлиги ва сифатини ошириш, жиноят ишлари юритувининг процессуал асосларини кучайтириш, суд-тергов органлари фаолиятида фуқароларнинг ҳуқуқ ва эркинликларини ишончли ҳимоя қилиш кафолатларини таъминлаш каби муҳим вазифаларга алоҳида эътибор қаратилмоқда. Мақолада жиноят-процессуал муносабатларда шахснинг ҳуқуқ ва эркинликларини таъминлаш бўйича халқаро тажрибани ўрганиш, халқаро ҳуқуқ ва хорижий амалиётда эътироф этилган жиноят-ҳуқуқий институтларнинг, жумладан шахснинг жиноий жавобгарлигини белгилашда инсонпарварлик тамойилларига риоя қилишга қаратилган қатор таклиф-тавсиялар илгари сурилган.

Ушбу мақолада гувоҳнинг ҳуқуқ Конституцияда мустаҳкамлаб қўйилганлиги, ўзига ва яқин қариндошларига қарши гувоҳлик бермаслик ва яқин қариндошлар деганда кимлар тушунилиши, мамлакатимизнинг ва хорижий давлатларнинг процессуал қонунчилигида гувоҳнинг ҳуқуқлар қандай белгиланганлиги баён этилган. Шунингдек, миллий жиноят процессуал қонунчилигимизнинг нормаларини такомиллаштириш юзасидан тавсиялар бериб ўтилган.

Мақолада одил судловда қўлланиладиган махсус билимлар тушунчаси кўриб чиқилган, махсус билимларнинг асосий хусусиятларини ҳамда ушбу масала бўйича илмий фикр ҳамда қарашларни таҳлил қилишга ҳаракат қилинган. Ушбу масалага оид баҳсли жиҳатлар ажратилган ва мавжуд муаммоларнинг муаллифлик талқинида ёритилган. Махсус билимларнинг турли криминалист-олимлар томонидан таклиф қилинган белгиларини таҳлиллари ва умумлаштириш натижаларига асосланиб, махсус билимларнинг тўртта асосий белгилари таклиф қилинган: махсус билимлар ҳамма учун маълум ва осон ўрганиладиган бўлмайди; махсус билимларга касбий таълим ёки амалий фаолият натижасида эга бўлинади; олинган махсус билимларни қўллашнинг якуний мақсади – жиноятларни ишини очиш, тергов қилиш ва кўриб чиқиш; шунингдек, махсус билимларнинг мазмуни очиб берилган: фан, техника, санъат, касб-ҳунар ва ҳуқуқ соҳасидаги (жиноят ва жиноят-процессуал ҳуқуқи соҳасидаги билимлар бундан мустасно) аниқ маълумотлар. Махсус билимларнинг ушбу ажратиб кўрсатилган ва кўриб чиқилган асосий белгилари “махсус билимлар” тушунчаси мазмунининг асоси сифатида олинган. Муаллиф қонунчилик нормаларини, хусусан, “махсус билимлар” тушунчасига оид нормаларни тўғри тушунишга эътибор қаратган ва ушбу тушунчани жиноий процессуал фаолиятни тартибга солувчи қонун ҳужжатларида мустаҳкам бўйича муаллифлик шакли таклиф этган.

Relevance: The special attention is paid to such important tasks as improving and liberalizing criminal and criminal-procedural legislation, increasing the efficiency and quality of justice, strengthening the procedural foundations of criminal proceedings, and ensuring reliable protection of the rights and freedoms of citizens in the activities of judicial and investigative bodies in the new Uzbekistan. The article outlines the study of international experience in ensuring the rights and freedoms of a person in criminal-procedural relations, criminal-legal institutions recognized in international law and foreign practice, including humanitarian principles in determining the criminal responsibility of a person, thus proposals and recommendations developed in this regard.

Ушбу тезисда хавфсизлик тушунчаси, хусусан, жиноят процессининг суд босқичида хавфсизлик тушунчаси ҳақида гап боради. Шунингдек, «хавфсизлик» тушунчаси тўғрисида олимлар фикри ўрганилиб, илмий мунозарага киришилади.