This article provides a comprehensive analysis of the conceptual and legal classification of corruption-related crimes from theoretical, comparative, and practical perspectives. The author highlights the lack of a precise legal definition for the terms “corruption” and “corruption-related crime” in Uzbekistan’s legislation, which creates difficulties in proper legal qualification. International legal frameworks, including the UN Convention Against Corruption, the Council of Europe’s conventions, and CIS model laws, are examined alongside national legislation of countries such as Italy and Tajikistan. The article identifies key elements of corruption offenses, emphasizing the role of official position, motive of personal gain, and direct intent. A multi-level classification is proposed based on the offender’s legal status, affected object, and degree of social harm. The paper also addresses contemporary manifestations of corruption, such as lobbying, protectionism, nepotism, and misuse of public resources. It argues for the urgent development of a unified classification system and legal recognition of corruption offenses within the structure of the Uzbek Criminal Code, based on the principle of direct object interference.

Мазкур мақолада коррупцияга оид жиноятларнинг жиноят-ҳуқуқий таркибида объектнинг алоҳида аҳамияти таҳлил қилинган. Муаллиф томонидан жиноят объектини илмий асосда аниқлаш коррупцияга қарши самарали кураш, ҳуқуқни қўллашдаги аниқлик ва жиноят-ҳуқуқий квалификацияни тўғри амалга оширишнинг асосий шарти сифатида кўрсатилган. Халқаро конвенциялар, хусусан БМТ ва Европа Кенгаши томонидан қабул қилинган ҳужжатларда объект тушунчаси “жамоат манфаатлари”, “ҳокимиятга бўлган ишонч”, “ҳалол давлат хизмати” каби концепциялар билан изоҳлангани қайд этилган. Мақолада коррупцияга оид жиноятларнинг умумий, махсус ва бевосита объектларига бўлинадиган тизимли таснифи келтирилган ва уларнинг ҳар бири мисоллар асосида ёритилган. Хусусан, порахўрлик, хизмат ваколатларини суиистеъмол қилиш, расрата, протекционизм каби жиноятларда объект тушунчасининг турлича намоён бўлиши, уларни нотўғри баҳолаш ҳуқуқни қўллашда жиддий муаммолар келтириб чиқариши таъкидланган. Илмий ва амалий қарашлар, таниқли олимларнинг фикрлари асосида коррупцион жиноятлар объектларининг ижтимоий-функционал хусусиятлари таҳлил этилган. Хулоса ўлароқ, коррупцияга оид жиноятларда объектни кенг ижтимоий контекстда баҳолаш ва уни аниқ белгилаш коррупцияга қарши сиёсатнинг ҳуқуқий пойдевори сифатида белгиланади.

Ушбу мақола умуминсоний хусусиятга эга халқаро ҳуқуқ соҳасидаги биринчи фундаментал ҳужжат БМТ Бош Ассамблеяси томонидан қабул қилинган Инсон ҳуқуқлари умумжаҳон декларацияси ҳақида

Жаҳонда ўсиб бораётган ёш авлоднинг саломатлигини мустаҳкамлаш, уларни ижтимоий, шахсий, ҳиссий, нутқий, математик, жисмоний ва ижодий ривожлантириш ҳамда самарали мактабга тайёрлаш мақсадида мактабгача таълим тизимини ташкил этиш ва бошқаришга алоҳида эътибор қаратилмоқда. БМТ томонидан 2030 йилгача белгиланган Барқарор ривожланиш мақсадларида “кичик ёшдаги болаларни ривожлантириш, парваришлаш ва уларнинг мактабгача таълимдан бемалол фойдаланиш имкониятларини таъминлаш” долзарб вазифа сифатида қайд этилди. Халқаро тажрибалар мактабгача таълим соҳасида махсус таълим дастурлари ҳамда болаларни мактабга тайёрлаш бўйича муқобил, мослашувчан моделларни ишлаб чиқиш, таълим самарадорлигини таъминлаш мақсадида таълим менежментига инновацион ёндашувларни татбиқ этиш асосида мактабгача таълим ташкилотлари фаолиятини бошқаришнинг самарали механизмларини жорий этиш заруратини юзага келтирмоқда.

Бутунжаҳон соғлиқни сақлаш ташкилоти экспертларининг фикрига кўра, дориларга резистент туберкулёз бу бир ёки бир нечта туберкулёзга қарши дориларга чидамли бўлган, туберкулёз микобактериясини ажратувчи ўпканинг туберкулёз касаллигидир

Мақолада коррупцияга қарши кураш соҳасида ҳуқуқий таъриф ва жиноят-ҳуқуқий чегараларни аниқлаш муаммоси комплекс тарзда таҳлил қилинади. Бошланғич қисмида “Transparency International”нинг коррупцияни қабул қилиш индекси (CPI) кўрсаткичлари ҳамда БМТ, Европа Кенгаши ва бошқа халқаро институтлар маълумотлари асосида коррупциянинг глобал хавфи, инсон ҳуқуқлари, қонун устуворлиги ва барқарор ривожланишга салбий таъсири ёритилади.Ўзбекистоннинг “Ўзбекистон – 2030” стратегияси, айниқса 89-мақсадда коррупцияга қарши курашишни устувор йўналиш сифатида белгилаши, шунингдек 2024 йилда коррупцияга оид жиноятлар статистикаси орқали миллий вазият таҳлил қилинади. Мақолада халқаро ҳуқуқий ҳужжатларда, жумладан БМТнинг Коррупцияга қарши конвенцияси, Европа Кенгаши конвенциялари, МДҲ доирасидаги намунавий қонунлар ва Россия, Беларусь, Қозоғистон қонунчилигида “коррупция” тушунчаси кенг таҳлил қилинади, бироқ ушбу ҳужжатларда ягона ва аниқ ҳуқуқий таърифнинг мавжуд эмаслиги қайд этилади. Ўзбекистон Республикасининг “Коррупцияга қарши курашиш тўғрисида”ги Қонунидаги таъриф ҳам танқидий ўрганилиб, унинг фақат пора олиш-бериш ва ваколатни суиистеъмол қилишга чеклангани, лоббизм, непотизм, протекционизм, таъсир савдоси каби замонавий кўринишларни тўлиқ қамраб олмаслиги кўрсатилади. Муаллиф коррупциянинг махсус субъект, мансаб ваколатидан ғаразли фойдаланиш, жамият ва давлат манфаатларига зидлик, латентлик ва тизимлилик каби белгиларини ажратиб, улар асосида такомиллаштирилган ҳуқуқий таъриф таклиф этади. Шу билан бирга, коррупцияга оид жиноятларни субъект, объект, шакл, ҳуқуқий оқибат ва манфаат тури каби мезонлар асосида модулли, мослашувчан таснифлаш ғояси илгари сурилади. Хулоса ўрнида бундай ёндашув миллий жиноят қонунчилигини ривожлантириш, коррупция билан боғлиқ жиноятларни тўғри квалификация қилиш, ҳуқуқни қўллаш амалиёти ва суд-тергов органлари учун методологик асос сифатида хизмат қилиши таъкидланади

In the article, prevention of corruption-related crimes by internal affairs bodies, fight against them, understanding and analysis of corruption-related crimes, foreign experience, commission of corruption-related crimes, news on fighting corruption-related crimes in the system of internal affairs bodies, corruption-related.

Ушбу мақолада БМТнинг ихтисослашган ташкилоти ФАОнинг ривожланиш тарихи ва унинг бутун дунё учун аҳамиятлилиги ва очликка бархам бериш, муайян халқаро стандартларга мувофиқлиги, ҳамда озиқ-овқат хавфсизлигини таъминлашнинг аҳамияти ва Ўзбекистонда амалга оширилган ҳуқуқий чора-тадбирлар таҳлили ва уларни янада такомиллаштириш масалалари ёритилган.

Мақолада коррупцияга қарши кураш соҳасида ҳуқуқий таъриф ва жиноят-ҳуқуқий чегараларни аниқлаш муаммоси комплекс тарзда таҳлил қилинади. Бошланғич қисмида “Transparency International”нинг коррупцияни қабул қилиш индекси (CPI) кўрсаткичлари ҳамда БМТ, Европа Кенгаши ва бошқа халқаро институтлар маълумотлари асосида коррупциянинг глобал хавфи, инсон ҳуқуқлари, қонун устуворлиги ва барқарор ривожланишга салбий таъсири ёритилади. Ўзбекистоннинг “Ўзбекистон – 2030” стратегияси, айниқса 89-мақсадда коррупцияга қарши курашишни устувор йўналиш сифатида белгилаши, шунингдек 2024 йилда коррупцияга оид жиноятлар статистикаси орқали миллий вазият таҳлил қилинади.

Ушбу мақолада қийноқларга қарши курашиш соҳасидаги прокуратура органлари фаолиятининг айрим жиҳатлари келтирилган. Бу борада олимлар томонидан олиб борилган тадқиқот ишлари муҳокама қилинган, уларнинг фикрлари таҳлил қилинган. Муаллиф мамлакатимизда қийноқларга қарши кураш соҳасида амалга оширилаётган ислоҳотлар ҳақида ўз фикрларини билдирган.

Марказий Осиё давлатлари, айниқса Ўзбекистон, халқаро дипломатияда ҳамкорлик ва тинчликнинг асосий йўналишларида муҳим роль ўйнамоқда. Мақола, Ўзбекистоннинг Марказий Осиёдаги олий даражадаги дипломатик ташаббусларини, жаҳон савдоси ва транспорт йўлакларидаги стратегик позициясини, шунингдек минтақавий хавфсизлик ва экологик муаммоларни ҳал қилишдаги фаол иштирокини таҳлил қилади. Ўзбекистоннинг минтақадаги етакчи роли ва Афғонистон билан иқтисодий интеграция масалалари ҳамда ШҲТ ва БМТ доирасидаги иштироки охирги йилларда жаҳон сиёсатдаги ўрнини мустаҳкамлади. Бу мақола Ўзбекистоннинг Марказий Осиёдаги дипломатик таъсири ва минтақавий ҳамкорликнинг ўсиб бораётган аҳамиятига бағишланган.

Мазкур мақолада ҳозирги кунда бутун дунёда глобал авж олган одам савдоси жиноятлари ҳақидаги масалалари ёритилган. Хусусан, БМТнинг «Трансмиллий уюшган жиноятчиликка қарши кураш бўйича» конвенциясини ратификация қилиниши, Бу борада Ўзбекистон Республикаси Парламенти томонидан «Одам савдосига қарши кураш тўғрисида» қонуннинг қабул қилиниши, Ўзбекистон Республикаси Президенти томонидан «Одам савдосига қарши кураш самарадорлигини ошириш бўйича чора-тадбирлар тўғрисида»ги қарори қабул қилиниши ўрганилган

Мақолада коррупцияга қарши кураш соҳасида ҳуқуқий таъриф ва жиноят-ҳуқуқий чегараларни аниқлаш муаммоси комплекс тарзда таҳлил қилинади. Бошланғич қисмида “Transparency International”нинг коррупцияни қабул қилиш индекси (CPI) кўрсаткичлари ҳамда БМТ, Европа Кенгаши ва бошқа халқаро институтлар маълумотлари асосида коррупциянинг глобал хавфи, инсон ҳуқуқлари, қонун устуворлиги ва барқарор ривожланишга салбий таъсири ёритилади. Ўзбекистоннинг “Ўзбекистон – 2030” стратегияси, айниқса 89-мақсадда коррупцияга қарши курашишни устувор йўналиш сифатида белгилаши, шунингдек 2024 йилда коррупцияга оид жиноятлар статистикаси орқали миллий вазият таҳлил қилинади. Мақолада халқаро ҳуқуқий ҳужжатларда, жумладан БМТнинг Коррупцияга қарши конвенцияси, Европа Кенгаши конвенциялари, МДҲ доирасидаги намунавий қонунлар ва Россия, Беларусь, Қозоғистон қонунчилигида “коррупция” тушунчаси кенг таҳлил қилинади, бироқ ушбу ҳужжатларда ягона ва аниқ ҳуқуқий таърифнинг мавжуд эмаслиги қайд этилади. Ўзбекистон Республикасининг “Коррупцияга қарши курашиш тўғрисида”ги Қонунидаги таъриф ҳам танқидий ўрганилиб, унинг фақат пора олиш-бериш ва ваколатни суиистеъмол қилишга чеклангани, лоббизм, непотизм, протекционизм, таъсир савдоси каби замонавий кўринишларни тўлиқ қамраб олмаслиги кўрсатилади. Муаллиф коррупциянинг махсус субъект, мансаб ваколатидан ғаразли фойдаланиш, жамият ва давлат манфаатларига зидлик, латентлик ва тизимлилик каби белгиларини ажратиб, улар асосида такомиллаштирилган ҳуқуқий таъриф таклиф этади. Шу билан бирга, коррупцияга оид жиноятларни субъект, объект, шакл, ҳуқуқий оқибат ва манфаат тури каби мезонлар асосида модулли, мослашувчан таснифлаш ғояси илгари сурилади. Хулоса ўрнида бундай ёндашув миллий жиноят қонунчилигини ривожлантириш, коррупция билан боғлиқ жиноятларни тўғри квалификация қилиш, ҳуқуқни қўллаш амалиёти ва суд-тергов органлари учун методологик асос сифатида хизмат қилиши таъкидланади.

Бирлашган Миллатлар Ташкилоти (БМТ) ва бир қатор кўп миллатли давлатлар томонидан турли сиёсий йўллар билан қўллаб-қувватлашга ҳаракат қилинаётган гендер тенглиги масаласи кейинги вақтларда халқаро ҳамжамият томонидан тез-тез муҳокама қилинмоқда.“Гендер” тушунчаси халқаро сиёсий аренада XX асрнинг охирларида пайдо бўлди. Аниқроғи, 1995 йил 4-15 сентябрь кунлари Пекин шаҳрида бўлиб ўтган Тўртинчи Бутунжаҳон Аёллар Конференциясида “Гендер тенгсизлиги” ижтимоий муаммо сифатида кўтарилди. Сайёрамизнинг 120 дан ортиқ мамлакатлари иштирокидаги мазкур конференцияда Пекин декларацияси ва Ҳаракатлар платформаси^[1] қабул қилинди.

Ушбу мақола вояга етмаганларнинг ҳуқуқларини ишончли ҳимоя қилиш ва уларга нисбатан содир этиладиган жиноятларнинг профилактикаси масалаларига бағишланган. Ҳуқуқий ҳамда ижтимоий жиҳатдан вояга етмаганлар ҳуқуқларини таъминлашда халқаро стандартлар ва миллий қонунчиликнинг муҳим ўрни таъкидланади. Ўзбекистонда вояга етмаганларнинг ҳуқуқлари ва манфаатларини ҳимоя қилиш давлат сиёсатида устувор йўналиш ҳисобланади ва бу борада Президент Ш.М.Мирзиёевнинг фикрлари келтирилган. Мақолада вояга етмаганлар иштирокида содир этилган жиноятларнинг статистикаси ва уларнинг асосий сабаблари — оилавий муҳит, таълимдаги камчиликлар, интернет хавфлари ҳамда ижтимоий назоратнинг етишмаслиги таҳлил қилинган. Шунингдек, мақолада жиноятчилик профилактикасининг аҳамияти, мактабларда ҳуқуқий тарбиянинг ўрни, профилактика инспекторларининг фаолияти ва уларнинг малакасини ошириш заруратига алоҳида эътибор қаратилади. Вояга етмаганларга нисбатан жинсий зўравонлик ва бошқа жиноятлар юзасидан қонунчиликдаги бўшлиқлар ҳам кўриб чиқилган. Халқаро тажриба ва БМТ ҳамда ЮНИСЕФ маълумотлари асосида вояга етмаганларни ҳимоя қилишнинг комплекс ёндашуви, жумладан ҳуқуқий, психологик ва ижтимоий қўллаб-қувватлаш чоралари таклиф қилинган. Мақола, шунингдек, жиноятлар профилактикасини кучайтириш учун қонунчиликни такомиллаштириш ва ижтимоий ёндошувларни ривожлантиришни тавсия этади.

Ўзбекистон Республикасида қонуний асосда яшаб келаётган, чет эл фуқаролари ва фуқаролиги бўлмаган шахсларнинг ҳуқуқ ва эркинликлари норматив-ҳуқуқий ҳужжатларда белгилаб қўйилганлиги. Фуқаролик институти асосида давлат ва шахснинг ўзаро ҳуқуқ ва мажбурияти орқали муносабатга кириши намоён бўлди. Юртимизда фуқаросизликни тугатишга қаратилган чора тадбирлари баҳоланди.

Дунёда профессионал ва инсонпарвар миллий полиция тизимини яратишда барча давлатлар асосий эътиборларини кадрларни ўқитиш ҳамда касбга тайёрлашга қаратмоқдалар. БМТ таҳлилига кўра дунё бўйлаб ҳар 100 минг кишига 368,9 нафар полиция ходими тўғри келади [1]. Бу кўрсаткич Туркияда 521,5, Россия Федерациясида 404,4, Италияда 408,6 нафарни, Ўзбекистонда эса 285,7 нафарни ташкил этмоқда.

Мақолада Инсон ҳуқуқлари умумжаҳон декларацияси қабул қилиниши,
унинг тарихий аҳамияти, БМТ ўз Устави, унда инсон ҳуқуқлари соҳасида назарда
тутилган мақсадлар,бу стратегиянинг асоси, унда инсон ҳуқуқларига оид халқаро
нормалар ва стандартлар, ва ҳозирги вақтда инсон фаолиятида аҳамияти, халқаро
стандартларни янада ривожлантириш ҳамда уларнинг амалга оширилиши каби
масалалар ёритилган.

Ушбу мақолада юртимизда бола ҳуқуқларини ҳимоя қилишга оид ҳуқуқшунос олимларимиз ҳамда хорижий ҳуқуқшунос олимлари фикр-мулоҳазалари илмий таҳлил қилиниб, муаллиф томонидан бола ҳуқуқларини ҳимоя қилиш тушунчаси ишлаб чиқилган.

Мaзкур мақолада бугунги кунда Республикамизда авжолган одам савдоси жиноятининг бир хавфли кўриниши ҳисобланган чақалоқлар савдоси ёритилган. БМТнинг “Бола ҳуқуқлари тўғрисида”ги Конвенцияси Нью-Йорк шаҳрида 1989 йил 20 ноябрь куни қабул қилинган ва 1990 йил 2 сентябрь куни кучга кирган.

Мақолада Осиё давлатларининг нуфуздан фойдаланиб пора олишни коррупциянинг бир тури сифатида жиноий жавобгарликка тортиш бўйича тажрибаси ўрганилган. 2003-йилда қабул қилинган БМТ Коррупцияга қарши конвенциясининг 18-моддасида назарда тутилган нуфуздан фойдаланиб пора олиш учун жавобгарликни белгилашнинг халқаро-ҳуқуқий асослари таҳлил қилинган. Корея Республикаси, Индонезия, Таиланд, Вьетнам, Сингапур ва Малайзиянинг қонунчилиги ва ҳуқуқни қўллаш амалиёти кўриб чиқилган. Нуфуздан фойдаланиб пора олишни криминаллаштириш бўйича учта асосий модель аниқланган: тўғридан-тўғри (мустақил жиноят таркиби сифатида ажратиш), билвосита (яқин таркиблар бўйича малакалаштириш) ва қисман (ҳақиқий амалга оширишсиз халқаро мажбуриятларни расмий ратификация қилиш). Корея тажрибасига алоҳида эътибор қаратилган, бу ерда нуфуздан фойдаланиб пора олиш Жиноят кодексининг 132-моддасида алоҳида жиноят таркиби сифатида ажратилган. Осиё давлатларининг миллий қонунчилигини халқаро стандартлар ва бу соҳадаги илғор тажрибани ҳисобга олган ҳолда такомиллаштириш зарурлиги асосланган.

Жаҳонда ўсиб бораётган ёш авлоднинг саломатлигини мустаҳкамлаш, уларни ижтимоий, шахсий, ҳиссий, нутқий, математик, жисмоний ва ижодий ривожлантириш ҳамда самарали мактабга тайёрлаш мақсадида мактабгача таълим тизимини ташкил этиш ва бошқаришга алоҳида эътибор қаратилмоқда. БМТ томонидан 2030 йилгача белгиланган Барқарор ривожланиш мақсадларида “кичик ёшдаги болаларни ривожлантириш, парваришлаш ва уларнинг мактабгача таълимдан бемалол фойдаланиш имкониятларини таъминлаш” долзарб вазифа сифатида қайд этилди. Халқаро тажрибалар мактабгача таълим соҳасида махсус таълим дастурлари ҳамда болаларни мактабга тайёрлаш бўйича муқобил, мослашувчан моделларни ишлаб чиқиш, таълим самарадорлигини таъминлаш мақсадида таълим менежментига инновацион ёндашувларни татбиқ этиш асосида мактабгача таълим ташкилотлари фаолиятини бошқаришнинг самарали механизмларини жорий этиш заруратини юзага келтирмоқда.

Орол денгизи 1960-йилларга қадар дунёдаги енг йирик кўллар қаторида 4-ўринни егаллаб турган. Лекин турли сабаблар, сувдан нотўғри фойдаланиш ва бошқалар сабабли Орол денгизининг сатҳи кескин қисқариб броган. Бунинг натижасида Оролбўйи ҳудудида яшовчи аҳолининг ижтимоий ҳолатига катта салбий таъсир кўрсатди. Хозирги кунда Орол ҳудуди майдонининг ката қисми қуриб, чўл ҳолатига келиб қолган. Натижада қум ва чанг бўронлари кузатилмоқда ва инсонлар саломатлигига салбий таъсир кўрсатмоқда. Муаммони бартараф етиш ва инсонлар ижтимоий муҳитини яхшилаш мақсадида нафақат республика миқёсида балки бутун дунё миқёсида муаммони бартараф етиш бўйича кўплаб самарали ишлар олиб борилмоқда. Буни Президентимизнинг БМТ Бош ассамблеясининг 72-сессиясидаги нутқларида ҳам кўриш мумкин.

Мазкур мақолада коррупцияга оид жиноятларда жиноят субъектининг ўзига хос ҳуқуқий ва амалий хусусиятлари илмий таҳлил этилган. Муаллиф жиноят субъекти тушунчасини тўғри аниқлаш коррупцияга қарши кураш самарадорлигини оширишда муҳим ўрин тутишини таъкидлайди. Мақолада Ўзбекистон Республикаси жиноят қонунчилигидаги «мансабдор шахс» тушунчаси халқаро меъёрлар билан таққосланиб, БМТ ва Европа Кенгашининг коррупцияга қарши конвенцияларидаги таърифлар билан солиштирилган. Шунингдек, АҚШ, Буюк Британия, Финляндия, Япония ва Корея Республикаси қонунларидаги коррупцион жиноятлар субъектига оид нормалар таҳлил этилган. Муаллиф миллий қонунчиликни такомиллаштириш учун давлат иштирокидаги ташкилотлар ва жамоат функцияларини бажарувчи шахсларни мансабдор шахс сифатида қамраб олиш таклифини илгари суради. Шу билан бирга, хусусий сектордаги коррупция ҳолатларини алоҳида ҳуқуқий йўл билан тартибга солиш зарурлиги таъкидланади. Хулоса сифатида, мансабдор шахс тушунчасининг аниқ, кенг ва функционал белгилар асосида белгиланиши коррупцияга қарши курашнинг ҳуқуқий механизмларини мустаҳкамлайди ва давлат бошқаруви тизимининг шаффофлигини оширади, деган хулосага келинган

Кўп дориларга турғун ўпка туберкулёзининг бутун дунё бўйлаб тарқалиши, БМТ  ва умумжаҳон соғлиқни сақлаш ассамблеяси томонидан белгиланган мақсадларга - туберкулёз касаллигини назорат қилиш, ижобий эпидемиологик кўрсаткичларга эришишда тўсиқ бўлиб келмоқда.