Наука и инновация

SOCIO-POLITICAL SITUATION OF THE KARAKHANID STATE (SPECIFIC ASPECTS)

2026-03-06T04:59:24+00:00

The Karakhanid state covered a vast territory from the Karakum Desert in the west to Lake Lobnor in the east, and from Lake Balkhash in the north to the Amu Darya in the south. The Karakhanids tried to introduce a different form of state structure and administration from the Samanids. In them, power passed not directly from father to son, as was the case with the Samanids, but from brother to brother, and then to the next generation of the dynasty. According to some scholars, the entire Karakhanid clan was the collective owner of power, and each member of the dynasty, based on his origin, could claim a part of the property of the entire dynasty. The main part of this property was considered to belong to the three great members of the dynasty - the great khagan, the minor khagan, and the Elaq khan. At the top of the state was the "great khan", usually honored with the title of "karakhan".

BOSHLANGICH SINF O’QUVCHILARINING NUTQIY SAVODXONLIGINI RIVOJLANTIRISH FUNKSIYALARI

2026-03-06T05:24:53+00:00

Maqolada boshlanich sinf o’quvchilarining nutqiy savodxonligini va tafakkurini rivojlantirish muammolariga bag‘ishlangan. Unda umumta’lim maktablarining boshlang’ich sinflarida tarbiya jarayonida nutqiy savodxonlikni rivojlantirish o’quvchi hayotidagi o‘rni va o’quvchilarning tafakkuri va dunyoqarashini rivojlantirishning ahamiyati, shuningdek, boshlang’ich sinf o’quvchilarining nutqini nazorat qilish orqali uni rivojlantirishga e’tibor berilgan.

BOLALAR RIVOJLANISHIDA OTA-ONA BILAN HAMKORLIKNING AHAMIYATI

2026-03-06T05:34:56+00:00

Ushbu maqolada bolalar rivojlanishida ota-ona va ta’lim muassasalari o‘rtasidagi hamkorlikning pedagogik hamda psixologik ahamiyati tahlil qilinadi. Bolaning intellektual, ijtimoiy va ma’naviy rivojlanishida oilaning o‘rni muhim omil sifatida ko‘rib chiqiladi. Tadqiqot jarayonida pedagogik kuzatuv, tahlil va taqqoslash metodlaridan foydalanilgan. Natijalar shuni ko‘rsatdiki, ota-ona va pedagoglar o‘rtasidagi samarali hamkorlik bolalarning ta’lim jarayoniga qiziqishini oshiradi hamda ularning ijtimoiy moslashuvini yaxshilaydi. Maqolada ota-ona bilan hamkorlikni tashkil etishning zamonaviy pedagogik usullari yoritilgan.

BIOLOGIYA KO‘CHATZORIDA O‘RGANILGAN F2 DURAGAYLARNING ASOSIY QIMMATLI XO‘JALIK BELGILARI

2026-03-06T09:59:25+00:00

Mazkur maqolada “Tola texnologiyasi” laboratoriyasining ko‘p yillik izlanishlari natijasida o‘rganilgan 7 tа F₂ duragay avlodlar orasidan qimmatli xo‘jalik belgilari nazorat va ota-onasiga nisbatan юқори bo‘lgan duragaylarni vilt bilan tabiy zararlangan tajriba maydonida ilimiy-tadqiqotlar olib borilgan. O‘rganilgan 7 ta duragayning asosiy qimmatli xo‘jalik belgilaridan bir tup o‘simlikdagi ko‘saklar soni, bir dona ko‘sak vazni, bir tup o‘simlik mahsuldorligi, 1000 dona chigit vazni va tola chiqimi belgilari bo‘yicha andoza navga nisbatan o‘rganilib taxlillar natijalari keltirilgan.

3-SINF ONA TILI DARSLARIDA MATN USTIDA ISHLASH MASHQLARI ORQALI O‘QUVCHILARNING DIQQAT VA XOTIRASINI RIVOJLANTIRISH METODIKASI

2026-03-06T10:02:44+00:00

Mazkur maqolada 3-sinf ona tili darslarida matn ustida ishlash mashqlari orqali o‘quvchilarning diqqat va xotirasini rivojlantirish masalasi yoritilgan. Tadqiqotda matn bilan ishlash jarayonida qo‘llaniladigan qayta hikoyalash, reja tuzish, savol-javob tashkil etish, gaplarni tiklash va mazmunni izchil bayon qilishga oid mashqlarning o‘quvchilarning o‘quv faolligiga ta’siri tahlil qilingan. Shuningdek, matn asosidagi mashqlar tizimini samarali tashkil etish yo‘llari ko‘rsatib berilgan. Tadqiqot natijalari matn ustida ishlash jarayonini maqsadli tashkil etish o‘quvchilarda barqaror diqqatni shakllantirish va eslab qolish jarayonini mustahkamlashga xizmat qilishini ko‘rsatadi.

ONLAYN PLATFORMALARDA O‘ZBEK TILINI O‘QITISH METODIKASI

2026-03-06T10:26:51+00:00

Mazkur tezisda onlayn platformalarda o‘zbek tilini o‘qitishning nazariy asoslari, zamonaviy pedagogik yondashuvlar, raqamli texnologiyalardan foydalanish mexanizmlari hamda baholash tizimi keng tahlil qilinadi. Shuningdek, masofaviy ta’lim sharoitida kommunikativ kompetensiyani shakllantirish, mustaqil ta’limni rivojlantirish.

GENDER STEREOTIPLARINING DISKURSIV TABIATI: TIL, IJTIMOIY ONG VA HOKIMIYAT MUNOSABATLARI

2026-03-06T10:28:53+00:00

ushbu tezisda diskurs tushunchasi, gender stereotiplarining diskursiv tabiati, ijtimoiy ong va hokimiyat munosabatlari haqida ma’lumot beriladi. Shuningdek , gender va gender stereotiplari haqida tilshunos olimlarning fikrlari berilagan. Bundan tashqari, tezisda diskurs va gender o’rtasidagi bog’liqlik haqida so’z boradi.

ФОНЕТИЧЕСКАЯ ИНТЕРФЕРЕНЦИЯ В ТРИАДНОЙ СИСТЕМЕ: УЗБЕКСКИЙ – АНГЛИЙСКИЙ – НЕМЕЦКИЙ

2026-03-06T10:36:57+00:00

Данная статья посвящена исследованию фонетической интерференции в процессе изучения немецкого языка носителями узбекского языка, уже владеющими английским языком как первым иностранным. В условиях многоязычного обучения взаимодействие нескольких языков оказывает значительное влияние на формирование произносительных навыков обучающихся. В работе рассматриваются основные особенности фонетических систем узбекского, английского и немецкого языков, а также анализируются типичные ошибки, возникающие вследствие межъязыкового влияния. Особое внимание уделяется как положительной, так и отрицательной интерференции, возникающей на уровне звуковой системы, интонации и артикуляционных особенностей речи. Результаты исследования показывают, что знание английского языка частично облегчает восприятие немецкой фонетики, однако различия между фонетическими системами трёх языков могут вызывать определённые трудности в формировании правильного произношения.

ARAB TILIDAGI IJTIMOIY-SIYOSIY MATNLARNI O'ZBEK TILIGA TARJIMA QILISH MASALALARI

2026-03-06T10:39:40+00:00

Mazkur maqolada arab tilidagi ijtimoiy-siyosiy matnlarni o‘zbek tiliga tarjima qilish jarayonida yuzaga keladigan lingvistik, uslubiy va semantik muammolar tahlil qilinadi. Xususan, siyosiy terminlarning tarjimasi, arab tiliga xos sintaktik tuzilmalar, ijtimoiy-madaniy realiyalar hamda ularni o‘zbek tilida adekvat ifodalash masalalari ko‘rib chiqiladi. Tarjimada ekvivalentlikni ta’minlash, matn mazmunini to‘g‘ri yetkazish va uslubiy moslikni saqlashning muhim jihatlari yoritiladi. Tadqiqot natijasida arab tilidagi ijtimoiy-siyosiy matnlarni o‘zbek tiliga tarjima qilishda samarali tarjima usullari va strategiyalari tavsiya etiladi.

O‘QUVCHILAR KREATIVLIGINI OSHIRISHDA IRRATSIONAL YONDASHUVLARNING O‘RNI VA AMALIY AHAMIYATI

2026-03-06T12:52:18+00:00

Oʻquvchilarga irratsional tafakkurni rivojlantirish, ularga standart javoblar va oʻrganilgan bilimlar doirasidan tashqariga chiqishga imkon beradi, bu esa ularning kelajakdagi professional faoliyatida yangi yechimlar yaratishda muvaffaqiyat qozonishlariga xizmat qiladi. Bundan tashqari, oʻquvchilarda yangi gʻoyalar yaratish, mavjud tizimlarni tanqidiy koʻrib chiqish va ularga alternativ yondashuvlarni ishlab chiqish qobiliyatini rivojlantirish orqali, jamiyatda ijtimoiy va madaniy oʻzgarishlarga tayyor boʻlgan shaxslarni shakllantirish mumkin.

FISKAL SIYOSATNING UZOQ MUDDATLI MAKROIQTISODIY O‘SISHGA TA’SIRI: DINAMIK YONDASHUV TAHLILI

2026-03-06T12:54:04+00:00

Ushbu maqolada fiskal siyosatning uzoq muddatli makroiqtisodiy o‘sishga ta’siri dinamik yondashuv orqali tahlil qilinadi. Bu ishda davlatning byudjet siyosati, soliqlar va xarajatlarning iqtisodiyot rivojiga ta’siri o‘rganilgan. Dinamik tahlil yordamida fiskal siyosat qarorlarining vaqt davomida ishlab chiqarish, investitsiya va umumiy iqtisodiy o‘sishga qanday ta’sir ko‘rsatishi ko‘rsatib berilgan. Shu bilan birga, maqolada O‘zbekiston sharoitidagi fiskal siyosat misollari keltirilib, ularning uzoq muddatli natijalari haqida xulosa chiqarilgan. Tadqiqot natijalari davlat siyosatini shakllantirishda va iqtisodiy o‘sishni rag‘batlantirishda muhim tavsiyalar beradi.

PILONIDAL SINUSNI MINIMAL INVAZIV USULLARDA DAVOLASHNING UZOQ MUDDATLI NATIJALARI

2026-03-06T12:57:06+00:00

Pilonidal sinus sakrokoksigeal sohada rivojlanadigan surunkali yallig‘lanish kasalligi bo‘lib, ko‘pincha yosh va mehnatga layoqatli bemorlarda uchraydi. An’anaviy jarrohlik usullari keng to‘qima disseksiyasi, og‘riq sindromining davomiyligi va uzoq reabilitatsiya davri bilan tavsiflanadi. So‘nggi yillarda minimal invaziv texnologiyalar klinik amaliyotda tobora keng qo‘llanilmoqda. Ushbu maqolada pilonidal sinusni minimal invaziv usullarda davolashning uzoq muddatli natijalari tahlil qilindi. Operatsiyadan keyingi og‘riq darajasi, yara bitish muddati, mehnatga qaytish vaqti hamda retsidiv ko‘rsatkichlari baholandi. Kuzatuv natijalari kam travmatik yondashuvlar tez reabilitatsiya, past asoratlar darajasi va qoniqarli uzoq muddatli klinik samaradorlikni ta’minlashini ko‘rsatdi. To‘g‘ri bemor tanlash va individual jarrohlik strategiyasi barqaror natijalarga erishishda muhim omil hisoblanadi.

MINIMAL INVAZIV QORIN OPERATSIYALARINING POSTOPERATIV ASORATLARNI KAMAYTIRISH

2026-03-06T12:59:52+00:00

Mazkur maqolada minimal invaziv qorin operatsiyalarining postoperativ asoratlarni kamaytirishdagi klinik va patofiziologik ahamiyati tahlil qilinadi. Laparoskopik va boshqa kam travmatik usullar qo‘llanilganda operatsion jarohat hajmi kamayadi, to‘qimalar shikastlanishi minimal darajada bo‘ladi hamda yallig‘lanish mediatorlari ajralishi cheklanadi. Natijada infeksion asoratlar, ichak parezi, yopishmalar hosil bo‘lishi va og‘riq sindromi kamroq uchraydi. Shuningdek, kichik kesmalar tufayli nafas tizimi va yurak-qon tomir tizimi bilan bog‘liq asoratlar xavfi pasayadi, bemorning erta mobilizatsiyasi ta’minlanadi. Minimal invaziv yondashuv aniq gemostaz, optik nazorat va operatsion maydonni keng ko‘rish imkonini beradi. Bu esa reabilitatsiya muddatining qisqarishiga, statsionarda yotish kunlarining kamayishiga hamda bemor hayot sifatining yaxshilanishiga olib keladi.

BOSHLANG‘ICH SINF O‘QUVCHILARIDA TURLI VA TABIIY MATERIALLAR BILAN ISHLASH KOMPETENSIYALARINI RIVOJLANTIRISHNING NAZARIY-METODIK ASOSLARI

2026-03-06T13:02:24+00:00

Mazkur maqolada boshlang‘ich sinf o‘quvchilarida turli va tabiiy materiallar bilan ishlash kompetensiyalarini shakllantirish va rivojlantirishning nazariy hamda metodik asoslari yoritilgan. Ta’lim jarayonida kompetensiyaviy yondashuv asosida amaliy faoliyatni tashkil etishning ahamiyati ochib berilgan. Shuningdek, texnologiya darslarida tabiiy materiallardan foydalanish orqali o‘quvchilarning ijodiy fikrlashi, ekologik madaniyati va mustaqil ishlash ko‘nikmalarini rivojlantirish masalalari tahlil qilingan.

YANGI AVLODNI UYG`OTGANLAR YOXUD, JADIDLARNING MA`RIFIY JASORATI

2026-03-06T13:05:35+00:00

Ushbu maqola (tadqiqot) XIX asrning oxiri va XX asrning boshlarida O'rta Osiyoda, xususan O'zbekiston hududida faoliyat yuritgan jadidchilik harakati va uning yorqin namoyandalari haqida so'z yuritadi. Jadidlar — Ismoilbek Gasprinskiyning "usuli jadid" (yangi usul) g'oyalaridan ilhomlanib, millat uyg'onishiga, ma'rifat tarqalishiga va jamiyatni isloh qilishga umrlarini bag'ishlagan ziyolilar avlodidir. Maqolada jadidlarning ma'rifiy jasorati nafaqat bilim tarqatish, balki mustamlakachilik tuzumiga nisbatan ma'naviy qarshilik ko'rsatish sifatida ham baholanadi. Ularning ko'pchiligi keyinchalik sovet tuzumi tomonidan qatag'on qilinib, "xalq dushmani" deb e'lon qilingan bo'lsa-da, ularning ma'naviy merosi o'zbek xalqining milliy ongini shakllantirishda beqiyos o'rin tutadi.

AGROSANOAT MAJMUASI KLASTERLARINI IJTIMOIY INFRATUZILMASINING MOHIYATI, TARKIBI

2026-03-06T13:08:43+00:00

Agrosanoat majmuasini rivojlantirishni tartibga soluvchi meʼyoriy-huquqiy hujjatlarga koʻra, qishloq xoʻjaligiga iqtisoslashtirilgan yerlardan samarali va unumli foydalanish, yoʻl qoʻyilgan kamchiliklarni oʻz vaqtida qoplash va bartaraf etish. Yetishtirilgan mahsulotlarni eksport-import operatsiyalarini amalga oshirishda jismoniy va yuridik shaxslar tomonidan bajarilishi majburiy hisoblangan vazifalarni Inspeksiyaning hududiy boshqarmalari tomonidan tegishli xulosalarni berish vazifasi yuklatilgan.

ПРОСТАТА БЕЗИНИНГ ХАВФСИЗ ГИПЕРПЛАЗИЯСИ БЎЛГАН БЕМОРЛАРДА ҚОВУҚ ДЕТРУЗОР ВАЗНИНИНГ УРОФЛОУМЕТРИЯ КЎРСАТКИЧЛАРИ БИЛАН БОҒЛИҚЛИГИ

2026-03-07T04:28:17+00:00

Простата безининг хавфсиз гиперплазияси простата безининг хавфсиз гиперплазияси инфравезикал обструкциясига олиб келиши, қовуқ функциясига таъсир кўрсатади. Қовуқнинг компенсатор реакцияси сифатида детрузор мушаги гипертрофияси ва массасининг ошиши кузатилади. Урофлоуметрия сийиш жараёнини объектив баҳолаш усули бўлиб, унинг асосий кўрсаткичлари максимал сийиш тезлиги (Qmax), ўртача сийиш тезлиги (Qav) ва максимал сийиш тезлигига эришиш вақти (tQmax) ҳисобланади.

EARLY DIAGNOSIS AND CORRECTION OF AUTISM SPECTRUM DISORDER IN THE ERA OF ARTIFICIAL INTELLIGENCE TECHNOLOGIES

2026-03-07T04:31:12+00:00

This article analyzes the role of artificial intelligence (AI) technologies in the early diagnosis and correction of autism spectrum disorders (ASD). It discusses the possibilities of automating diagnostic processes, analyzing speech and behavior, creating adaptive learning programs, and implementing monitoring systems. The article also substantiates the prospects for improving the system of working with children with autism in Uzbekistan within the framework of the digital economy and the AI strategy. The research findings demonstrate that AI technologies play a significant role in enhancing diagnostic accuracy, individualizing corrective-pedagogical processes, and accelerating social adaptation of children.

НОБАНК КРЕДИТ ТАШКИЛОТЛАРИ ФАОЛИЯТИНИНГ ДОЛЗАРБ МУАММОЛАРИ

2026-03-07T04:38:21+00:00

Мамлакатимизда молия бозорининг 97 фоиздан катта қисми тижорат банкларига тўғри келмоқда. Аммо нобанк кредит ташкилотларининг аҳамиятини ҳам назардан қочирмаслигимиз лозим. Нобанк кредит ташкилотлари мамлакатда камбағалликни қисқартирувчи асосий молия элементи сифатида қаралади. Айнан нобанк кредит ташкилотларининг молиявий жиҳатдан кучли бўлиши мамлакатда ижтимоий мақсадларни амалга оширилишида кўмак бўлади.

ОКСИДАТИВНЫЙ СТРЕСС И ПОЛИМОРФИЗМ SOD2 (Ala16Val) В ПАТОГЕНЕЗЕ ПОРТАЛЬНОЙ ГИПЕРТЕНЗИИ ПРИ ЦИРРОЗЕ ПЕЧЕНИ HCV-ЭТИОЛОГИИ

2026-03-07T04:40:19+00:00

Варикозное расширение вен пищевода (ВРВП) является одним из наиболее опасных осложнений портальной гипертензии при циррозе печени HCV-этиологии. Согласно обновлённому консенсусу Baveno VII, клинически значимые варикозно-расширенные вены (II-III степени) выявляются у 40-60% больных ЦП, а риск первого кровотечения составляет 25-35% в течение двух лет (de Franchis R. et al., 2022). Механизмы повышения внутрипечёночного сосудистого сопротивления включают фиброз, синусоидальную капилляризацию и эндотелиальную дисфункцию (DeLeve L.D., 2015). Оксидативный стресс рассматривается как один из универсальных факторов повреждения синусоидального эндотелия при хронической HCV-инфекции, поскольку вирусные белки Core и NS5A нарушают функционирование митохондриальной дыхательной цепи и стимулируют избыточную продукцию супероксидного радикала.

КЛИНИКО-ХИРУРГИЧЕСКОЕ ЗНАЧЕНИЕ ОПРЕДЕЛЕНИЯ ЭНДОГЕННЫХ МАРКЕРОВ В ОЦЕНКЕ ТЯЖЕСТИ ТЕЧЕНИЯ ОСТРОГО ПАНКРЕАТИТА

2026-03-07T04:44:04+00:00

Острый панкреатит (ОП) характеризуется значительной межиндивидуальной вариабельностью клинического течения, которая лишь частично объясняется известными этиологическими факторами и стандартными биохимическими показателями (Абдуллажанов Б.Р., 2021). Накапливающиеся данные убедительно свидетельствуют о том, что однонуклеотидные полиморфизмы (SNP) функциональных генов, участвующих в регуляции воспалительного ответа, ангиогенеза, антиоксидантной защиты и ингибировании протеаз, в значительной мере определяют предрасположенность к развитию некротизирующих форм заболевания (Mounzer R., Whitcomb D.C., 2020). Вместе с тем практически все опубликованные исследования в этой области выполнены на европейских или восточноазиатских когортах; сведений о генетических предикторах тяжёлого ОП в узбекской популяции в доступной литературе не представлено. Между тем частоты рисковых аллелей в различных этнических группах существенно различаются, что делает прямой перенос зарубежных данных в региональную клиническую практику методологически некорректным (Бобоев К.Т., 2021, Ризаев Э.А., 2025).

MUSIQA DARSLARIDA KREATIV FIKRLASHNI RIVOJLANTIRISH METODIKASI

2026-03-07T09:40:26+00:00

Ushbu tezisda umumta’lim maktablari musiqa darslarida o‘quvchilarning kreativ fikrlash qobiliyatini rivojlantirishning pedagogik va metodik jihatlari yoritiladi. Musiqa san’ati orqali o‘quvchilarning ijodiy tafakkurini shakllantirish, mustaqil fikrlashini rivojlantirish hamda estetik didini boyitish usullari tahlil qilinadi.

KASBIY O'QITUVCHILARNI MUHANDISLIK KOMPYUTER GRAFIKASINI O'QISHDAGI MUHIM MASALALARI

2026-03-07T10:23:15+00:00

Bu oliy o'quv yurti muhandlik kompyuter grikasining o'quv fani sifatida zaruriy malakaviy malakani talab qiladi va uni o'ziga talab qiladi.