Наука и инновация

PSIXOFIZIKA FANI PAYDO BO‘LISHI HAMDA SHAKLLANISHIDA E. VEBER VA T. FEXNER TADQIQOTLARINING O‘RNI

2026-03-18T09:01:55+00:00

Mazkur maqolada psixofizika fanining shakllanish jarayoni hamda uning ilmiy asoslarini yaratishda nemis olimlari E. Veber va T. Fexner tomonidan olib borilgan tadqiqotlarning o‘rni tahlil qilinadi. Psixofizika inson sezgilari bilan tashqi muhitdagi fizik ta’sirlar o‘rtasidagi bog‘liqlikni o‘rganuvchi fan sifatida XIX asrda shakllangan bo‘lib, uning nazariy va eksperimental asoslari aynan ushbu ikki olim faoliyati bilan chambarchas bog‘liqdir. E. Veber sezgi chegaralari, ya’ni seziladigan eng kichik farq miqdorini aniqlashga qaratilgan tajribalar orqali sezgi jarayonlarini miqdoriy o‘lchash imkoniyatini ilmiy jihatdan asoslab berdi. Uning tadqiqotlari natijasida sezgi intensivligi bilan ta’sir kuchi o‘rtasidagi nisbatni ifodalovchi qonuniyatlar aniqlanib, keyinchalik psixofizik tadqiqotlar uchun muhim metodologik asos yaratildi. T. Fexner esa Veberning empirik kuzatuvlariga tayanib, psixik jarayonlar bilan fizik ta’sir o‘rtasidagi matematik bog‘lanishni izohlovchi psixofizik qonunni shakllantirdi. Shuningdek, u psixofizik tadqiqot metodlarini ishlab chiqib, sezgi va idrok jarayonlarini eksperimental usulda o‘rganish imkoniyatini kengaytirdi. Maqolada ushbu olimlarning ilmiy qarashlari, tajribaviy metodlari va psixologiya fanining rivojlanishiga qo‘shgan hissasi ilmiy jihatdan yoritilib, psixofizika fanining shakllanishida ularning nazariy va amaliy ahamiyati ochib beriladi.

QIPCHOQ LAHJASIDAGI YORDAMCHI SOʻZLAR

2026-03-18T09:05:00+00:00

Mazkur maqolada o‘zbеk shevalаri tarkibidagi qipchoq shevalaridagi yordamchi so‘zlarni tadqiq etish, o‘rganish borasidagi ishlar va qipchoq shevalarida ayni paytdagi yordamchi so‘zlarning qo‘llanishi amaliy jihatdan izohlanadi.

TIJORAT BANKLARI LIKVIDLIGIDA FOIZLARNING TA’SIRINI BAHOLASH

2026-03-18T09:10:36+00:00

Tijorat banklari likvidligi moliyaviy tizim barqarorligining asosiy ko‘rsatkichlaridan biri bo‘lib, ularning qisqa muddatli majburiyatlarini o‘z vaqtida va to‘liq bajarish qobiliyatini ifodalaydi. Bozor iqtisodiyoti sharoitida banklar likvidligini boshqarishda monetar siyosat vositalari, xususan, foiz stavkalari muhim rol o‘ynaydi. Ayniqsa, indikativ foiz stavkalari (Markaziy bank tomonidan belgilangan asosiy stavka va unga yaqin ko‘rsatkichlar) banklarning kredit resurslari qiymati, depozit siyosati hamda aktivlar tarkibiga sezilarli ta’sir ko‘rsatadi.

MAHALLA BARQARORLIGINI TA'MINLASHDA KONFLIKTOLOGIYA AHAMIYATI

2026-03-18T10:19:14+00:00

Maqolada mahalla barqarorligini ta'minlashda konfliktologiya fanining o'rni va ahamiyati sotsiologik jihatdan tahlil qilingan. Tadqiqotning asosiy maqsadi mahalla institutining konfliktlarni boshqarish mexanizmlarini nazariy va amaliy jihatdan o'rganishdan iborat. Muallif funksionalizm va konfliktologik realizm nazariyalari asosida mahalla barqarorligining nazariy asoslarini ochib beradi. Maqolada mahalla jamoalarida uchraydigan konfliktlar turlari (oilaviy-maishiy, hududiy-kommunal, ijtimoiy-resursli va qadriyatlar to'qnashuvi) tasniflanadi hamda ularning kelib chiqish sabablari tahlil qilinadi. Alohida e'tibor mahalla institutining konfliktlarni hal qilish mexanizmlariga (yarashtirish komissiyalari, ijtimoiy mediatsiya, preventiv tadbirlar va huquqiy-ma'rifiy ta'sir) qaratilgan. O'zbekiston mahallalarida konfliktlarni boshqarish tajribasi xalqaro kontekstda "o'zbek modeli" sifatida ko'rib chiqiladi. Tadqiqot natijalari shuni ko'rsatadiki, an'anaviy qadriyatlar va zamonaviy konflikt boshqaruvi mexanizmlarining uyg'unlashuvi ijtimoiy barqarorlikni ta'minlashning samarali yo'lidir.

KIMYO DARSLARIDA O ‘QUVCHILARNING MANTIQIY FIKRLASHNI RAG‘BATLANTIRUVCHI INTERAKTIV METODLAR

2026-03-18T10:32:06+00:00

Mazkur maqolada kimyo dars jarayonida o‘quvchilarning mantiqiy fikrlash qobiliyatini shakllantirish va rivojlantirishga xizmat qiluvchi interaktiv metodlarning o‘rni yoritilgan. Unda o‘quvchilarni faollashtirish, ularning tahliliy va tanqidiy fikrlash ko‘nikmalarini rivojlantirish maqsadida qo‘llaniladigan zamonaviy yondashuvlar, xususan, “kimyo detektivi”, “kimyoviy dialog”, “so‘rovlar zanjiri” kabi usullarning afzalliklari va ularni darsda qo‘llash mexanizmlari ko‘rib chiqilgan. Maqola kimyo fanini chuqur o‘rganishga qiziqish uyg‘otish, o‘quvchilarning fanga nisbatan motivatsiyasini oshirishda interaktiv metodlarning samaradorligini ilmiy-nazariy va amaliy jihatdan asoslab beradi.

PSIXOFIZIKA FANI PAYDO BO‘LISHI HAMDA SHAKLLANISHIDA E. VEBER VA T. FEXNER TADQIQOTLARINING O‘RNI

2026-03-18T10:40:18+00:00

Mazkur maqolada psixofizika fanining paydo bo‘lishi va shakllanish jarayonida nemis olimlari Ernst Veber va Teodor Fexnerning ilmiy qarashlari hamda tajribalarining o‘rni kompleks tarzda tahlil qilinadi. Psixofizika inson sezgi jarayonlari bilan tashqi fizik ta’sirlar o‘rtasidagi bog‘liqlikni o‘rganadigan fan sifatida XIX asrda shakllana boshlagan. Veber o‘z tadqiqotlarida sezgi sezgirligining nisbiy xarakterini aniqlab, minimal sezilarli farq (just noticeable difference) tushunchasini ilmiy muomalaga kiritdi. Uning izlanishlari asosida sezgi intensivligining o‘zgarishi va stimullar o‘rtasidagi proporsional munosabat aniqlangan. Fexner esa Veber natijalarini umumlashtirib, psixofizikaning matematik asoslarini ishlab chiqdi hamda sezgi kuchi bilan qo‘zg‘atuvchi kuchi o‘rtasidagi logarifmik bog‘liqlikni ifodalovchi qonunni ilgari surdi. Ushbu maqolada Veber-Fexner qonunining nazariy va amaliy ahamiyati, zamonaviy psixologiya va neyrofan rivojiga ta’siri ham yoritiladi. Shuningdek, psixofizika metodlarining ilmiy tadqiqotlardagi o‘rni va bugungi kundagi dolzarbligi asoslab beriladi. Tadqiqot natijalari psixofizikaning mustaqil fan sifatida shakllanishida mazkur olimlarning hissasi hal qiluvchi ahamiyatga ega ekanligini ko‘rsatadi.

НЎХАТ НАВЛАРИ УРУҒЛАРИНИНГ ЛАБОРАТОРИЯ ШАРОИТИДА УНИШ ҚУВВАТ ВА УНУВЧАНЛИК КЎРСАТКИЧЛАРИ

2026-03-18T10:42:02+00:00

Бегона ўтлар қишлоқ хўжалиги экинларини ҳосилдорлигини ва сифатини камайтиради. Бегона ўтлар билан ўртача зарарланганда 20-25% га камаяди, кучли зарарланганда эса мутлақо ҳосил олинмаслиги мумкин.

IQTISODIY O‘SISH NAZARIYALARINING EVOLYUTSIYASI

2026-03-18T11:16:58+00:00

Ushbu ilmiy maqolada iqtisodiy o‘sish nazariyalarining tarixiy evolyutsiyasi chuqur tahlil qilinadi. Dastlabki merkantilizm va fiziokratizm kabi qarashlardan boshlab, klassik iqtisodchilarning kapital to‘planishi va mehnat taqsimotiga oid g‘oyalari, so‘ngra neoklassik modellarning ekzogen texnologik taraqqiyotga urg‘u berishi ko‘rib chiqiladi. Maqolada endogen o‘sish nazariyalarining ichki omillar, jumladan, inson kapitali va innovatsiyalar rolini tan olishi, shuningdek, institutsional omillarning iqtisodiy rivojlanishdagi ahamiyati muhokama etiladi. Nihoyat, o‘sish nazariyalariga nisbatan bildirilgan tanqidlar, zamonaviy global muammolar va kelajak istiqbollari atroflicha ko‘rib chiqilib, bu nazariyalarning amaliy siyosat uchun ahamiyati baholanadi.

КУРСАНТЛАРГА ИНГЛИЗ ТИЛИ ГРАММАТИКАСИНИ ЎРГАТИШНИНГ ОСОН ЙЎЛЛАРИ

2026-03-18T12:00:22+00:00

Бугунги глобаллашув шароитида чет тилларни, айниқса инглиз тилини билиш ҳарбий соҳада ҳам муҳим аҳамият касб этмоқда. Халқаро ҳамкорлик, қўшма машғулотлар, хорижий адабиётлардан фойдаланиш ва замонавий ҳарбий технологияларни ўзлаштириш жараёнида инглиз тили грамматикасини пухта билиш талаб этилади. Шу боис курсантларга инглиз тили грамматикасини самарали, тушунарли ва осон усуллар орқали ўргатиш долзарб вазифалардан бири ҳисобланади[1]. Мазкур мақолада курсантларга инглиз тили грамматикасини ўргатишда қўлланилиши мумкин бўлган соддалаштирилган, амалий ва самарали методлар таҳлил қилинади.

FARG‘ONA TUMANINING TASHKIL TOPISHI: TARIXIY VA MA’MURIY ASOSLAR

2026-03-18T12:02:29+00:00

Ushbu ilmiy maqolada Farg‘ona tumanining tashkil topish jarayoni tarixiy manbalar, siyosiy-ma’muriy o‘zgarishlar hamda hududning qadimgi davrlardan to zamonaviy bosqichgacha bo‘lgan rivojlanish dinamikasi asosida tahlil qilinadi. Tadqiqotda Farg‘ona vodiysining qadimgi nomlari, turli davrlardagi boshqaruv tizimlari, ayniqsa, XX asrning birinchi yarmida yuz bergan hududiy-ma’muriy islohotlar ilmiy jihatdan asoslab beriladi. Shuningdek, Farg‘ona viloyati va uning tarkibidagi tumanlarning shakllanishiga ta’sir ko‘rsatgan omillar ham izchil yoritiladi.

YERYONGʻOQ SELEKSIYASI VA URUGʻCHILIGI

2026-03-19T04:51:32+00:00

Ushbu maqolada yeryongʻoqning seleksiyasi va urugʻchiligi masalalari talaba fikrlash doirasida ilmiy-amaliy jihatdan yoritilgan. Yeryongʻoq (Arachis hypogaea) dunyo qishloq xoʻjaligida muhim oziq-ovqat va moyli ekin hisoblanadi. Shuning uchun uning hosildor, kasallik va zararkunandalarga chidamli, qurgʻoqchilikka moslashgan navlarini yaratish seleksiyaning asosiy vazifalaridan biri sanaladi. Ishda yeryongʻoqning biologik xususiyatlari, changlanish jarayoni, genetik xilma-xilligi hamda duragaylash usullari haqida umumiy maʼlumot berilgan. Maqolada yeryongʻoq seleksiyasi va urugʻchiligining zamonaviy yoʻnalishlari hamda ularni amaliyotga joriy etish orqali qishloq xoʻjaligi samaradorligini oshirish masalalari yoritilgan.

GENDER STEREOTIPLARI VA ULARNING TIL ORQALI IFODALANISHI

2026-03-19T04:54:00+00:00

Ushbu maqolada gender stereotiplari va ularning til orqali ifodalanishi masalasi zamonaviy gender tilshunosligi doirasida tahlil qilinadi. Gender stereotiplari tilning leksik, pragmatik va diskursiv darajalarida qanday namoyon bo‘lishi yoritilib, tilning jamiyatda gender rollarini shakllantirish va mustahkamlashdagi roli ochib beriladi.

QO‘SHILGAN QIYMAT SOLIG‘INING (QQS) IQTISODIYOTDAGI O‘RNI

2026-03-19T04:57:10+00:00

Mazkur tezisda qo‘shilgan qiymat solig‘ining (QQS) iqtisodiyotdagi o‘rni va ahamiyati tahlil qilinadi. Unda QQSning davlat byudjeti daromadlarini shakllantirishdagi roli, iqtisodiy jarayonlarni tartibga solishdagi ahamiyati hamda soliq tizimidagi o‘rni yoritib beriladi. Shuningdek, qo‘shilgan qiymat solig‘ini hisoblash va undirish mexanizmlarini takomillashtirish orqali iqtisodiy samaradorlikni oshirish masalalari ko‘rib chiqiladi. Tezisda QQSning iqtisodiyot rivojlanishiga ta’siri va soliq tizimidagi ahamiyati ilmiy jihatdan asoslab berilgan.

ЭР ВА ХОТИННИНГ УМУМИЙ МОЛ-МУЛКИНИ БЎЛИШНИНГ УМУМИЙ ШАРТЛАРИ

2026-03-19T05:59:28+00:00

Мазкур тезисда эр-хотиннинг умумий мол-мулки тушунчаси, унинг ҳуқуқий табиати ҳамда уни бўлиш тартиби Ўзбекистон Республикасининг Оила кодекси нормалари асосида таҳлил қилинган. Шунингдек, умумий ва хусусий мулк ўртасидаги фарқлар, суд амалиётида юзага келадиган низолар, мулкни тенг тақсимлаш тамойили ҳамда ундан четлашиш ҳолатлари ёритилган. Мақолада эр-хотин ўртасида мулкий муносабатларни тартибга солишдаги мавжуд муаммолар ва уларни такомиллаштириш бўйича таклифлар келтирилган.

ТЕХНОЛОГИЯ ОЧИСТКИ ПРОМЫШЛЕННЫХ СТОЧНЫХ ВОД С ИСПОЛЬЗОВАНИЕМ ПРИРОДНЫХ СОРБЕНТОВ

2026-03-19T06:01:51+00:00

В данной статье рассматривается технология очистки промышленных сточных вод с использованием природных сорбентов. Особое внимание уделяется экологически безопасным и экономически эффективным методам удаления загрязняющих веществ из водной среды. Природные сорбенты, такие как цеолиты, глины, активированные угли растительного происхождения и другие минералы, обладают высокой сорбционной способностью и широко применяются для удаления тяжелых металлов, нефтепродуктов и органических соединений из сточных вод. В статье анализируются физико-химические свойства природных сорбентов, механизмы адсорбции загрязняющих веществ, а также технологические особенности их применения в системах очистки воды. Рассматриваются преимущества использования природных сорбентов по сравнению с синтетическими материалами, включая доступность, низкую стоимость и экологическую безопасность. Отмечается, что внедрение данной технологии способствует снижению антропогенного воздействия на окружающую среду и повышению эффективности очистки промышленных сточных вод.

TARIXIY VA ZAMONAVIY ARXITEKTURA DIZAYNIDA ESTETIK TAMOYILLAR

2026-03-19T06:05:11+00:00

Mazkur maqolada tarixiy va zamonaviy arxitektura dizaynida estetik tamoyillarning shakllanishi, rivojlanishi va ularning o‘zaro bog‘liqligi tahlil qilinadi. Shuningdek, me’moriy muhitni shakllantirishda estetik yondashuvlarning ahamiyati, tarixiy merosni saqlash hamda zamonaviy texnologiyalar bilan uyg‘unlashtirish masalalari yoritiladi. Tadqiqot davomida tarixiy me’moriy obyektlar va zamonaviy arxitektura namunalari misolida estetik tamoyillarning evolyutsiyasi ko‘rib chiqildi.

ARXITEKTURA VA DIZAYNDA ZAMONAVIY SHAKL HOSIL QILISH: INNOVATSIYALAR, PARAMETRIK DIZAYN VA KELAJAK ISTIQBOLLARI

2026-03-19T06:08:27+00:00

Ushbu maqolada arxitektura va dizaynda zamonaviy shakllarning hosil bo‘lishi jarayoni, innovatsion texnologiyalar, parametrik va algoritmik dizayn yondashuvlari tahlil qilinadi. Shuningdek, biomimikriya, materiallar texnologiyasi va kelajak tendensiyalari orqali shakl va funksiyaning uyg‘unligi ko‘rib chiqiladi. Maqola zamonaviy va istiqbolli dizayn yechimlarini ko‘rsatadi, amaliy misollar va jahon tajribasi bilan boyitilgan.

РИСК ПЕРЕДАЧИ ГОСУДАРСТВЕННОЙ ВЛАСТИ АЛГОРИТМАМ: ЭФФЕКТИВНЫЕ СРЕДСТВА ПРАВОВОЙ ЗАЩИТЫ ПРИ ПРИНЯТИИ АВТОМАТИЗИРОВАННЫХ РЕШЕНИЙ

2026-03-19T06:12:04+00:00

В данной статье рассматриваются риски передачи государственной власти алгоритмам и возникающие при этом ситуации. Также описываются ситуации, возникающие в процессе автоматизированного принятия решений, и эффективные средства защиты.

COMPARATIVE ANALYSIS OF EARLY AND LATE POSTOPERATIVE OUTCOMES FOLLOWING TRADITIONAL VERSUS MODIFIED HEMORRHOIDECTOMY WITH CONCURRENT FISSURECTOMY IN STAGE III–IV CHRONIC HEMORRHOIDS

2026-03-19T08:52:01+00:00

The optimal surgical management of stage III–IV chronic hemorrhoids complicated by concurrent chronic anal fissure remains an unresolved issue in modern proctological surgery. Traditional closed hemorrhoidectomy (Milligan–Morgan modification II) combined with open fissurectomy and lateral sphincterotomy, while widely practiced, carries a substantial burden of early and late postoperative complications, including pain, bleeding, and anal canal stricture formation. The present study aimed to compare the short-term and long-term surgical outcomes of the conventional approach versus a newly developed modified combined technique, and to establish evidence-based indications for the application of the improved method.

ZAMONAVIY PEDAGOGIK TA'LIMOTLAR ASOSIDA OLIY TA'LIMDA TALABALARNING IJODIY-AMALIY KO'NIKMALARINI TAKOMILLASHTIRISH

2026-03-19T08:54:55+00:00

Zamonaviy pedagogik ta'limotlar asosida oliy ta'limda talabalarning ijodiy-amaliy ko'nikmalarini takomillashtirish dolzarb vazifa bo'lib, buning uchun innovatsion pedagogik texnologiyalar, raqamli ta'lim vositalari, xalqaro ta'lim standartlaridan foydalanish, ilg'or xorijiy tajribalarni joriy etish va talabalarni kasbiy bilim hamda ijodiy faoliyatini rivojlantirishga qaratilgan metodikalardan samarali foydalanish muhim, bu esa ularni zamonaviy talablarga tayyorlaydi va mamlakat taraqqiyotiga hissa qo'shadi.

МНОГОЗНАЧНОСТЬ КАК ОБЪЕКТ АНАЛИЗА В СОВРЕМЕННОМ РУССКОМ ЯЗЫКЕ

2026-03-19T09:47:23+00:00

В статье рассматривается многозначность как одно из ключевых свойств лексической системы современного русского языка. Анализируются основные теоретические подходы к изучению полисемии, представленные в трудах отечественных и зарубежных лингвистов. Особое внимание уделяется механизмам формирования многозначности, а также ее роли в развитии лексической системы языка и в процессе речевой коммуникации. Кроме того, рассматриваются семантические связи между значениями многозначных слов, включая метафорические и метонимические переносы. В работе подчеркивается, что многозначность представляет собой не только результат исторического развития языка, но и важный инструмент языковой экономии и выразительности.

O‘ZBEK TILI SO‘Z BIRIKMASI QOLIPLARIDA PARADIGMATIK MUNOSABAT

2026-03-19T10:56:15+00:00

Maqolada paradigmatik munosabat, o‘zbek tilining sintaktik qoliplari hamda ulardan yuzaga chiqadigan nutqiy hosilalar va ular orasidagi paradigmatik munosabatlar haqidagi fikrlar, ayrim o‘zbek tilidagi sintaktik qoliplar, tilimizdagi sodda gaplarning sintaktik qoliplaridan foydalanishning ahamiyati hamda tilni o‘qitishda modellarning o‘rni masalalariga alohida e’tibor qaratilgan.

ДУДУҚЛАНУВЧИ БОЛАЛАР НУТҚИНИНГ ЎЗИГА ХОС ХУСУСИЯТЛАРИ

2026-03-19T10:58:51+00:00

Дудуқланувчи болалар нутқининг ўзига хос хусусиятлари физиологик аломатларига кўра нутқнинг ҳосил бўлишида иштирок этувчи аъзоларнинг тортишиши, МНС (марказий нерв системаси) ва жисмоний саломатлигининг, умумий ва нутқ ҳаракатларининг бузилиши киради. Психик аломатларга – нутқда тўтилиш ва ҳис-ҳаяжонли нутқнинг бошқа бузилишлари, нутқда қайд қилиш феномени, логофобиялар, найранг ишлатиш ва бошқа руҳий жиҳатлар киради.